§9.3.1querentes magis quam consultantes nox oppressit, cum pro ingenio quisque fremerent, alius: “per obices viarum, per adversa montium, per silvas, qua ferri arma poterunt, §9.3.2eamus, modo ad hostem pervenire liceat, quem per annos iam prope triginta vincimus; §9.3.3omnia aequa et plana erunt Romano in perfidum Samnitem pugnanti;
夜幕降临在他们身上,他们与其说是在商议,不如说是在叹息,每个人都根据自己的性格发出抱怨,有的说:“穿过道路的障碍,穿过险峻的山岭,穿过森林,只要是武器能够携带通过的地方,我们就前进,只要允许我们接触到敌人,我们近三十年来一直在战胜他们;对于与不讲信义的萨姆奈特人战斗的罗马人来说,一切都将是平坦和宽阔的。
” alius: “quo aut qua eamus? num montes moliri sede sua paramus? dum haec inminebunt iuga, qua tu ad hostem venias? armati inermes, fortes ignavi, pariter omnes capti atque victi sumus; §9.3.4ne ferrum quidem ad bene moriendum oblaturus est hostis; sedens bellum conficiet.
” 另一个说:“我们去哪里,又该走哪条路? 难道我们准备把山从原处移开吗? 只要这些山脊依然耸立在头顶,你又从哪条路去接触敌人? 无论武装与否,无论勇敢还是胆怯,我们所有人同样都被俘虏和战败了;敌人甚至不会提供一把利剑让我们体面地死去;他坐着就能结束这场战争。
” his in vicem sermonibus qua cibi, qua quietis inmemor nox traducta est.
” 在这些交替的对话中,他们忘记了食物和休息,度过了这一夜。
ne Samnitibus quidem consilium in tam laetis suppetebat rebus; itaque universi Herennium Pontium, patrem imperatoris, per litteras consulendum censent.
即使对萨姆奈特人来说,在如此令人高兴的局势下,也没有现成的良策;因此,大家一致认为应该通过信件咨询将军的父亲赫伦尼乌斯·庞提乌斯。
§9.3.5iam is gravis annis non militaribus solum sed civilibus quoque abscesserat muneribus; in corpore tamen adfecto vigebat vis animi consiliique.
此时他已年迈,不仅退出了军事职务,也退出了公民职务;然而,在衰弱的躯体中,他的心智和智谋依然旺盛。
§9.3.6is ubi accepit ad furculas Caudinas inter duos saltus clausos esse exercitus Romanos, consultus ab nuntio filii censuit omnes inde quam primum inviolatos dimittendos.
当他听说罗马军队被围困在考丁峡谷的两个山口之间时,在接受儿子信使的咨询时,他认为应该尽快让所有人毫发无损地从那里离去。
§9.3.7quae ubi spreta sententia est iterumque eodem remeante nuntio consulebatur, censuit ad unum omnes interficiendos.
当这一意见被拒绝,而同一信使再次返回向他咨询时,他认为应该将所有人一个不留地杀掉。
§9.3.8quae ubi tam discordia inter se velut ex ancipiti oraculo responsa data sunt, quamquam filius ipse in primis iam animum quoque patris consenuisse in adfecto corpore rebatur, tamen consensu omnium victus est, ut ipsum in consilium acciret.
当这些彼此如此矛盾的回答如同来自模棱两可的神谕般给出时,尽管儿子自己首先认为父亲的心智也已在衰弱的身体中老化,但他还是被大家的一致意见所说服,将父亲召集到会议中。
§9.3.9nec gravatus senex plaustro in castra dicitur advectus vocatusque in consilium ita ferme locutus esse, ut nihil sententiae suae mutaret, causas tantum adiceret: §9.3.10priore se consilio, quod optimum duceret, cum potentissimo populo per ingens beneficium perpetuam firmare pacem amicitiamque; altero consilio in multas aetates, quibus amissis duobus exercitibus haud facile receptura vires Romana res esset, bellum differre; tertium nullum consilium esse.
据说这位老人并没有感到勉强,乘着马车来到了营地,在被召集到会议中时,他几乎这样发言,以至于完全没有改变自己的观点,只是补充了理由:根据他的前一个方案(他认为这是最好的),通过极大的恩惠与一个最强大的民族确立永久的和平与友谊;根据他的第二个方案,将战争推迟许多世代,在此期间,罗马国家因失去了两支军队,将无法轻易恢复元气;而第三个方案则根本不存在。
§9.3.11cum filius aliique principes percunctando exsequerentur, “quid, si media via consilii caperetur, ut et dimitterentur incolumes et leges iis iure belli victis inponerentur,”
当儿子和其他领袖追问:“如果采取中间路线的方案,既让他们安全离去,又对这些根据战争法战败的人施加条件呢?
§9.3.12“ista quidem sententia” inquit “ea est, quae neque amicos parat nec inimicos tollit.
” 他说:“那样的意见既不能赢得朋友,也不能消灭敌人。
servate modo quos ignominia inritaveritis: ea est Romana gens, quae victa quiescere nesciat.
你们尽管保全那些被你们用屈辱激怒的人吧:罗马民族是那种战败后不懂得保持沉默的民族。
§9.3.13vivet semper in pectoribus illorum quidquid istuc praesens necessitas inusserit, nec eos ante multiplices poenas expetitas a vobis quiescere sinet. ”
眼前困境烙印在他们心中的一切,将永远活在他们的胸膛里,在向你们索取成倍的惩罚之前,绝不会让他们安宁。 ”