§9.37.1hac expeditione consulis motum latius erat quam profligatum bellum; vastationem namque sub Ciminii montis radicibus iacens ora senserat, conciveratque indignatione non Etruriae modo populos sed Umbriae finitima.
执政官的这次远征,与其说是结束了战争,不如说是更广泛地挑起了战争;因为坐落在奇米尼亚山脚下的地区遭受了蹂躏,其愤慨不仅激起了伊特鲁里亚的各族群,还激起了翁布里亚的邻近地区。
§9.37.2itaque quantus non umquam antea exercitus ad Sutrium venit; §9.37.3neque e silvis tantummodo promota castra, sed etiam aviditate dimicandi quam primum in campos delata acies.
因此,一支前所未有的大军来到了苏特里乌姆;不仅营地从森林中向前推进,而且由于渴望尽早交战,战线也被拉到了平原上。
deinde instructa primo suo stare loco relicto hostibus ad instruendum contra spatio; dein, postquam detractare hostem sensere pugnam, ad vallum subeunt.
随后,整顿完毕的队伍起初停留在原处,给敌军留出了在对面布阵的空间;接着,当他们发觉敌军在回避战斗时,便逼近了土垒。
§9.37.4ubi postquam stationes quoque receptas intra munimenta sensere, clamor repente circa duces ortus, ut eo sibi e castris cibaria eius diei deferri iuberent: mansuros se sub armis et aut nocte aut certe luce prima castra hostium invasuros.
在那里,当他们发觉连哨所也撤回到了防御工事内部时,将领们周围突然响起了呼喊声,要求将领命令将当天的伙食从营地送到他们那里:他们将全副武装地坚守,并准备在夜间或最迟在次日拂晓袭击敌人的营地。
§9.37.5nihilo quietior Romanus exercitus imperio ducis continetur.
罗马军队同样毫不平静,但被将领的命令所克制。
decima erat fere diei hora, cum cibum capere consul milites iubet; praecipit, ut in armis sint, quacumque diei noctisve hora signum dederit; §9.37.6paucis milites adloquitur, Samnitium bella extollit, elevat Etruscos; nec hostem hosti nec multitudinem multitudini conparandam ait; esse praeterea telum aliud occultum; scituros in tempore; interea taceri opus esse.
当时大约是白天的第十时,执政官命令士兵们进食;他指示他们,无论在白天或黑夜的哪一个小时发出信号,都要做好武装准备;他向士兵们说了几句话,赞扬了萨姆奈特人的战争,贬低了伊特鲁里亚人;他说,无论敌我双方还是人数多寡都不可同日而语;此外还有另一种秘密武器,他们到时候就会知道,而在此期间必须保持沉默。
his ambagibus prodi simulabat hostes, §9.37.7quo animus militum multitudine territus restitueretur; et, quod sine munimento consederant, veri similius erat quod simulabatur.
通过这些隐晦的话语,他假装敌人正在被出卖,以便让因敌人人数众多而感到恐惧的士兵重新振作起来;而且,因为敌人是在没有工事防护的地方驻扎,所以这种假装显得更加真实。
curati cibo corpora quieti dant et quarta fere vigilia sine tumultu excitati arma capiunt.
饱餐之后,他们让身体得到了休息,并在大约第四更天时毫无混乱地被唤醒,拿起了武器。
§9.37.8dolabrae calonibus dividuntur ad vallum proruendum fossasque inplendas.
鹤嘴锄被分发给随军仆役,用于拆毁土垒和填平壕沟。
intra munimenta instruitur acies, delectae cohortes ad portarum exitus conlocantur.
战线在防御工事内部整顿完毕,精选的步兵大队被部署在各城门的出口处。
§9.37.9dato deinde signo paulo ante lucem, quod aestivis noctibus sopitae maxime quietis tempus est, proruto vallo erupit acies, stratos passim invadit hostes; alios inmobiles, alios semisomnos in cubilibus suis, maximam partem ad arma trepidantes caedes oppressit; paucis armandi se datum spatium est; §9.37.10eos ipsos non signum certum, non ducem sequentes fundit Romanus fugatosque persequitur.
随后,在拂晓前不久发出了信号,这在夏夜是人们睡得最沉的时候,拆毁土垒后,战线爆发冲突,袭击了散落各处的敌人;屠杀吞噬了有些人动弹不得,有些人还在床上半睡半醒,而绝大多数人则在慌乱地寻找武器;只有极少数人得到了武装自己的时间;甚至连这些人,在没有确定的军旗和将领引导的情况下,也被罗马人击溃并追击。
ad castra, ad silvas diversi tendebant.
他们向不同的方向奔向营地和森林。
silvae tutius dedere refugium; nam castra in campis sita eodem die capiuntur.
森林提供了更安全的避难所;因为坐落在平原上的营地在同一天被占领。
aurum argentumque iussum referri ad consulem; cetera praeda militis fuit.
金银被命令送回执政官处;其余的战利品归士兵所有。
caesa aut capta eo die hostium milia ad sexaginta.
当天被杀或被俘的敌人达六万人左右。
§9.37.11eam tam claram pugnam trans Ciminiam silvam ad Perusiam pugnatam quidam auctores sunt metuque in magno civitatem fuisse, ne interclusus exercitus tam infesto saltu coortis undique Tuscis Umbrisque opprimeretur.
有些史料作者认为,这场如此著名的战役是在奇米尼亚森林另一侧的佩鲁西亚附近进行的,且罗马城曾处于极大的恐惧之中,担心被切断退路的军队会在如此险恶的隘口被四面集结的托斯卡纳人和翁布里亚人消灭。
§9.37.12sed ubicumque pugnatum est, res Romana superior fuit.
但无论在哪里交战,罗马的势力都占了上风。
itaque a Perusia et Cortona et Arretio, quae ferme capita Etruriae populorum ea tempestate erant, legati pacem foedusque ab Romanis petentes indutias in triginta annos impetraverunt.
因此,从佩鲁西亚、科尔托纳和阿雷提乌姆——这些几乎是当时伊特鲁里亚各族群的首府——派来的使节向罗马人请求和平与盟约,并获得了三十年的停战协定。