Humanitext Reader

리비우스 · 로마사 §9.37.1-9.37.12

수트리움 기습 승리와 에트루리아의 휴전 요청

1770개 구절 중 475번째 · 라틴어

요약

집정관의 원정으로 에트루리아와 움브리아가 자극받아 수트리움에 대군이 집결하지만, 파비우스는 묘책으로 병사들을 격려하고 동트기 전 기습 공격을 감행해 대승을 거둔다. 이에 따라 에트루리아의 주요 도시들은 로마에 30년간의 휴전을 요청한다.

§9.37.1hac expeditione consulis motum latius erat quam profligatum bellum;
집정관의 이 원정으로 인해 전쟁은 종결되기보다는 오히려 더 넓은 지역으로 번져 나갔다.
vastationem namque sub Ciminii montis radicibus iacens ora senserat, conciveratque indignatione non Etruriae modo populos sed Umbriae finitima.
키미니우스 산기슭에 자리 잡은 지역이 약탈을 당했고, 그 분노로 인해 에트루리아의 여러 부족뿐만 아니라 움브리아의 접경 지역까지 자극을 받았기 때문이다.
§9.37.2itaque quantus non umquam antea exercitus ad Sutrium venit;
그리하여 이전에는 볼 수 없었던 규모의 대군이 수트리움으로 몰려들었다.
§9.37.3neque e silvis tantummodo promota castra, sed etiam aviditate dimicandi quam primum in campos delata acies.
그리고 진영이 삼림으로부터 전진했을 뿐만 아니라, 하루빨리 싸우고자 하는 열망으로 인해 전투 대형이 평원으로 내려섰다.
deinde instructa primo suo stare loco relicto hostibus ad instruendum contra spatio; dein, postquam detractare hostem sensere pugnam, ad vallum subeunt.
이어서 정렬한 부대는 처음에는 자신들의 위치에 멈추어 서서 적들이 맞서 진을 칠 수 있는 공간을 남겨 두었으나, 그 후 적들이 전투를 피하고 있음을 감지하자 토루 근처까지 나아갔다.
§9.37.4ubi postquam stationes quoque receptas intra munimenta sensere, clamor repente circa duces ortus, ut eo sibi e castris cibaria eius diei deferri iuberent: mansuros se sub armis et aut nocte aut certe luce prima castra hostium invasuros.
거기서 초소들마저 방벽 내부로 후퇴했음을 감지하자, 장군들 주변에서 갑자기 소요가 일어나, 그날 치의 식량을 진영으로부터 그곳으로 운반하도록 명령해 달라고 외쳤다. 자신들은 무장한 채 대기하다가 밤중에나 적어도 이튿날 동틀 무렵에 적의 진영을 습격하겠다는 것이었다.
§9.37.5nihilo quietior Romanus exercitus imperio ducis continetur.
조금도 덜 요동치지 않던 로마 군대였으나 장군의 명령에 의해 통제되고 있었다.
decima erat fere diei hora, cum cibum capere consul milites iubet;
대략 하루의 제10시였을 때 집정관은 병사들에게 음식을 먹으라고 명령했다.
praecipit, ut in armis sint, quacumque diei noctisve hora signum dederit;
그는 낮이든 밤이든 자신이 어느 시간에 신호를 보내더라도 무장 상태를 유지하고 있도록 지시했다.
§9.37.6paucis milites adloquitur, Samnitium bella extollit, elevat Etruscos;
그는 병사들에게 짧게 연설하며 삼니움 전쟁들을 치켜세우고 에트루리아인들을 깎아내렸다.
nec hostem hosti nec multitudinem multitudini conparandam ait; esse praeterea telum aliud occultum; scituros in tempore; interea taceri opus esse.
적과 적을 비교할 수 없으며 무리와 무리도 비교 대상이 아니라고 말했고, 게다가 또 다른 비밀 무기가 있으나 때가 되면 알게 될 것이니 그때까지는 침묵을 지켜야 한다고 했다.
his ambagibus prodi simulabat hostes,
이러한 모호한 말로 그는 마치 적이 배신당하고 있는 것처럼 꾸며냈던 것이다.
§9.37.7quo animus militum multitudine territus restitueretur;
그것은 적의 대군에 겁을 먹었던 병사들의 사기를 회복시키기 위함이었다.
et, quod sine munimento consederant, veri similius erat quod simulabatur.
그리고 적들이 방벽도 없이 주둔하고 있었기 때문에, 그가 꾸며낸 말은 더욱 그럴듯해 보였다.
curati cibo corpora quieti dant et quarta fere vigilia sine tumultu excitati arma capiunt.
식사로 몸을 추스른 그들은 휴식을 취했고, 대략 제4야경에 소란 없이 깨어나 무기를 잡았다.
§9.37.8dolabrae calonibus dividuntur ad vallum proruendum fossasque inplendas.
토루를 무너뜨리고 해자를 메우기 위해 종졸들에게 곡괭이가 분배되었다.
intra munimenta instruitur acies, delectae cohortes ad portarum exitus conlocantur.
방벽 내부에서 대열이 정비되었고, 엄선된 보병대들이 문 출구들에 배치되었다.
§9.37.9dato deinde signo paulo ante lucem, quod aestivis noctibus sopitae maxime quietis tempus est, proruto vallo erupit acies, stratos passim invadit hostes;
이어서 여름밤 중 가장 깊이 잠드는 시간인 동트기 직전에 신호가 떨어지자, 무너진 토루를 통해 대열이 돌격하여 사방에 흩어져 있던 적들을 덮쳤다.
alios inmobiles, alios semisomnos in cubilibus suis, maximam partem ad arma trepidantes caedes oppressit;
어떤 이는 꼼짝도 하지 못한 채, 어떤 이는 잠자리에서 반쯤 잠든 채로, 대부분은 황급히 무기를 잡으려다 살육당했다.
paucis armandi se datum spatium est;
스스로 무장할 시간적 여유를 얻은 자는 극소수였다.
§9.37.10eos ipsos non signum certum, non ducem sequentes fundit Romanus fugatosque persequitur.
그 극소수마저도 확실한 군기나 지휘관을 따르지 못하고 흩어지는 것을 로마군이 격퇴하고 도망치는 자들을 추격했다.
ad castra, ad silvas diversi tendebant.
그들은 진영으로, 삼림으로 제각기 흩어져 달아났다.
silvae tutius dedere refugium; nam castra in campis sita eodem die capiuntur.
삼림이 더 안전한 피난처를 제공했으니, 평원에 위치한 진영은 같은 날 함락되었기 때문이다.
aurum argentumque iussum referri ad consulem; cetera praeda militis fuit.
금과 은은 집정관에게 가져오도록 명령이 내려졌고, 나머지 전리품은 병사들의 몫이 되었다.
caesa aut capta eo die hostium milia ad sexaginta.
그날 죽거나 사로잡힌 적은 약 6만 명에 달했다.
§9.37.11eam tam claram pugnam trans Ciminiam silvam ad Perusiam pugnatam quidam auctores sunt metuque in magno civitatem fuisse, ne interclusus exercitus tam infesto saltu coortis undique Tuscis Umbrisque opprimeretur.
이처럼 눈부신 전투가 키미니우스 숲 너머 페루시아 근처에서 치러졌다고 주장하는 작가들도 있으며, 군대가 그토록 위험한 고갯길에서 퇴로를 차단당해 사방에서 봉기한 에트루리아인들과 움브리아인들에게 압도당하지 않을까 하고 로마 시민사회가 큰 공포에 휩싸여 있었다고 전하는 이도 있다.
§9.37.12sed ubicumque pugnatum est, res Romana superior fuit.
그러나 어디서 전투가 벌어졌든 로마의 국세가 우세했다.
itaque a Perusia et Cortona et Arretio, quae ferme capita Etruriae populorum ea tempestate erant, legati pacem foedusque ab Romanis petentes indutias in triginta annos impetraverunt.
그리하여 당시 에트루리아 여러 부족의 사실상 중심지였던 페루시아, 코르토나, 아레티움에서 평화와 동맹을 요구하는 사절들이 로마인들을 찾아와 30년간의 휴전을 얻어냈다.

어휘·문법 주석

  1. 9.37.1motum latius erat quam profligatum bellum — 미완료 과거 3인칭 단수 중성형인 erat을 공유하는 수동태 서술부이다. motum [erat]과 profligatum [erat]은 모두 bellum(중성 주격)에 일치하는 완료 수동 분사이며, 여기서는 "전쟁은 종결에 가까워졌다기(profligatum)보다는 오히려 더 넓은 지역으로 일으켜졌다(motum)"는 대조를 나타낸다.
  2. 9.37.3relicto hostibus ad instruendum contra spatio — 명사 spatio와 완료 분사 relicto로 이루어진 독립 탈격 구문이다. ad instruendum은 목적을 나타내는 동명사 대격이며('맞서 진을 치기 위하여'), 대격 목적어 없이 자동사적으로 쓰였고 contra가 부사적으로 기능한다. hostibus는 여격으로 '적들을 위해 남겨진'이라는 의미이다.
  3. 9.37.5nihilo quietior — nihilo는 차이의 정도를 나타내는 탈격이다('조금도 ~않다'). quietior는 형용사 quietus의 비교급 주격으로, 주어인 Romanus exercitus에 일치한다. 문맥상 직전 단락에서 열광적으로 소리치던 적군과 비교하여, "(적들에 비해) 조금도 덜 요동치지(흥분하지) 않던 로마 군대"라는 양보적인 뉘앙스를 가진다.
  4. 9.37.6his ambagibus prodi simulabat hostes — simulabat('~인 체하다')에 의해 이끌리는 대격과 부정사 구문이다. prodi는 prodo('배반하다, 함정에 빠뜨리다')의 현재 수동 부정사이며, hostes(대격)는 그 의미상의 주어이다. 집정관이 '적의 내부에 내통자가 있어 그들이 배신당하고 있는(함정에 빠지고 있는)' 것처럼 꾸며 병사들을 격려했음을 나타낸다.
  5. 9.37.11quidam auctores sunt — auctores sunt는 scribunt나 tradunt와 동등하게 기능하며, 전체적으로 "~라고 전하는(기록하는) 작가들이 있다"를 의미한다. 이는 뒤따르는 대격과 부정사구인 eam tam claram pugnam ... pugnatam [esse] 및 metuque ... civitatem fuisse(로마 시민사회가 큰 공포 속에 있었다는 것)를 지배한다.

이 구절 인용하기

리비우스, 로마사 §9.37.1-9.37.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.37.1-9.37.12

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.