§9.37.1hac expeditione consulis motum latius erat quam profligatum bellum;
執政官のこの遠征によって、戦争は終結に近づいたというよりは、むしろより広範囲に引き起こされることとなった。
vastationem namque sub Ciminii montis radicibus iacens ora senserat, conciveratque indignatione non Etruriae modo populos sed Umbriae finitima.
というのも、キミニウス山の麓に位置する地域が略奪を被り、その憤激からエトルリアの諸部族だけでなく、ウンプリアの隣接地域までもが煽り立てられたからである。
§9.37.2itaque quantus non umquam antea exercitus ad Sutrium venit;
こうして、かつてないほどの大軍がストリウムへとやって来た。
§9.37.3neque e silvis tantummodo promota castra, sed etiam aviditate dimicandi quam primum in campos delata acies.
そして、陣営が森から前進しただけでなく、一刻も早く戦いたいという熱望から、戦列が平野へと進められた。
deinde instructa primo suo stare loco relicto hostibus ad instruendum contra spatio; dein, postquam detractare hostem sensere pugnam, ad vallum subeunt.
次いで整列した戦列は、最初は自分たちの場所に留まり、敵が対抗して布陣するためのスペースを残していたが、その後、敵が戦闘を避けていると察知すると、彼らは土塁の近くまで進み出た。
§9.37.4ubi postquam stationes quoque receptas intra munimenta sensere, clamor repente circa duces ortus, ut eo sibi e castris cibaria eius diei deferri iuberent: mansuros se sub armis et aut nocte aut certe luce prima castra hostium invasuros.
そこで、哨所までもが防壁の内側に後退したと察知すると、将軍たちの周りで突如、次のような叫び声が上がった。 すなわち、自分たちのためにその日の食糧を陣営からそこへ運ばせるよう命じてほしい、自分たちは武装したまま留まり、夜のうちにか、少なくとも翌朝一番に敵の陣営を襲撃するつもりである、と。
§9.37.5nihilo quietior Romanus exercitus imperio ducis continetur.
少しも劣らず血気にはやっていたローマの軍勢であったが、将軍の命令によって引き留められていた。
decima erat fere diei hora, cum cibum capere consul milites iubet;
およそ第十時であった、執政官が兵士たちに食事を摂るよう命じたのは。
praecipit, ut in armis sint, quacumque diei noctisve hora signum dederit;
彼は、自分が昼夜のいかなる時に合図を送ろうとも、武装した状態でいるよう指示した。
§9.37.6paucis milites adloquitur, Samnitium bella extollit, elevat Etruscos;
彼は簡潔に兵士たちに語りかけ、サムニウム人との戦争を引き合いに出して称賛し、エトルリア人を過小評価した。
nec hostem hosti nec multitudinem multitudini conparandam ait; esse praeterea telum aliud occultum; scituros in tempore; interea taceri opus esse.
敵と敵、多人数と多人数を比較すべきではないと言い、さらに別の秘密の武器があり、時が来れば知ることになるが、それまでは沈黙が不可欠であるとした。
his ambagibus prodi simulabat hostes,
彼はこれらの回りくどい言葉によって、あたかも敵が裏切られつつあるかのように装ったのである。
§9.37.7quo animus militum multitudine territus restitueretur;
それは、敵の多人数に怯えていた兵士たちの心が奮い立たされるようにするためであった。
et, quod sine munimento consederant, veri similius erat quod simulabatur.
そして、彼らが防壁なしで宿営していたため、装われていたことはより真実味を帯びていた。
curati cibo corpora quieti dant et quarta fere vigilia sine tumultu excitati arma capiunt.
食事で体力を回復した彼らは体を休息に委ね、およそ第四夜番に騒ぎ立てることなく起こされ、武器を取った。
§9.37.8dolabrae calonibus dividuntur ad vallum proruendum fossasque inplendas.
土塁を崩し、堀を埋めるために、従卒たちにつるはしが分配された。
intra munimenta instruitur acies, delectae cohortes ad portarum exitus conlocantur.
防壁の内側で戦列が整えられ、精鋭のコホルスが門の出口に配置された。
§9.37.9dato deinde signo paulo ante lucem, quod aestivis noctibus sopitae maxime quietis tempus est, proruto vallo erupit acies, stratos passim invadit hostes;
その後、夏の夜において人々が最も深く眠り込んでいる時間である、夜明けの少し前に合図が与えられると、崩された土塁から戦列が突撃し、あちこちに横たわっている敵に襲いかかった。
alios inmobiles, alios semisomnos in cubilibus suis, maximam partem ad arma trepidantes caedes oppressit;
ある者は身動きもせず、ある者は寝床の中で半ば眠ったまま、そして大半の者は慌てて武器を取ろうとしているところを、殺戮が襲った。
paucis armandi se datum spatium est;
ごく少数の者にしか、武装する時間は与えられなかった。
§9.37.10eos ipsos non signum certum, non ducem sequentes fundit Romanus fugatosque persequitur.
彼ら自身も、確かな軍旗も指揮官も持たずに付き従っていたが、ローマ軍は彼らを敗走させ、逃げる者を追撃した。
ad castra, ad silvas diversi tendebant.
彼らはある者は陣営へ、ある者は森へと、散り散りに向かった。
silvae tutius dedere refugium;
森の方がより安全な避難所を提供した。
nam castra in campis sita eodem die capiuntur.
なぜなら、平野に位置していた陣営は、同日のうちに占領されたからである。
aurum argentumque iussum referri ad consulem; cetera praeda militis fuit.
金と銀は執政官のもとへ持ち帰るよう命じられ、その他の戦利品は兵士たちのものとなった。
caesa aut capta eo die hostium milia ad sexaginta.
その日、殺害されるか捕らえられた敵はおよそ六万名にのぼった。
§9.37.11eam tam claram pugnam trans Ciminiam silvam ad Perusiam pugnatam quidam auctores sunt metuque in magno civitatem fuisse, ne interclusus exercitus tam infesto saltu coortis undique Tuscis Umbrisque opprimeretur.
このきわめて輝かしい戦闘は、キミニウスの森の向こう側のペルシアの近くで行われたとする著述家たちもおり、またローマ市が、退路を断たれた軍勢があのような危険な森の細道で、四方から蜂起したエトルリア人とウンプリア人によって圧倒されるのではないかという大きな恐怖の中にあったと伝える者もいる。
§9.37.12sed ubicumque pugnatum est, res Romana superior fuit.
しかし、どこで戦いが行われたにせよ、ローマの国威は優勢であった。
itaque a Perusia et Cortona et Arretio, quae ferme capita Etruriae populorum ea tempestate erant, legati pacem foedusque ab Romanis petentes indutias in triginta annos impetraverunt.
それゆえ、当時エトルリアの諸部族の主要な中心地であったペルシア、コルトナ、アッレティウムから、ローマ人に平和と同盟を求める使節たちがやって来て、三十年間の休戦を勝ち取った。