§9.16.1Convenit iam inde per consules reliqua belli perfecta.
自那时起,人们一致认为战争的余下部分是由两位执政官完成的。
Aulius cum Frentanis uno secundo proelio debellavit urbemque ipsam, quo se fusa contulerat acies, obsidibus imperatis in deditionem accepit.
奥里乌斯与弗伦塔尼人通过一次有利的战斗结束了战争,并在索要人质后,接受了溃败军队逃入的那座城市本身的投降。
§9.16.2pari fortuna consul alter cum Satricanis, qui cives Romani post Caudinam cladem ad Samnites defecerant praesidiumque eorum in urbem acceperant, rem gessit.
另一位执政官也以同样的好运,对萨特利库姆人展开了军事行动;这些人在卡乌迪乌姆惨败后,虽身为罗马公民却背叛投靠了萨姆奈特人,并将他们的守备队接纳进城。
§9.16.3nam cum ad moenia Satrici admotus esset exercitus legatisque missis ad pacem cum precibus petendam triste responsum ab consule redditum esset, nisi praesidio Samnitium interfecto aut tradito ne ad se remearent, plus ea voce quam armis inlatis terroris colonis iniectum.
因为当军队逼近萨特利库姆城墙,并且在派来使节哀求和平之后,执政官给出了无情的回复:除非杀死或交出萨姆奈特人的守备队,否则不要再回到他这里;这番话给殖民者带来的恐惧,比诉诸武力还要深。
§9.16.4itaque subinde exsequentes quaerendo a consule legati, quonam se pacto paucos et infirmos crederet praesidio tam valido et armato vim adlaturos.
因而,使节们接连不断地追问执政官,他怎能相信他们这少数且无力的人,能向如此强大且全副武装的守备队动武。
ab iisdem consilium petere iussi, quibus auctoribus praesidium in urbem accepissent, discedunt aegreque impetrato, §9.16.5ut de ea re consuli senatum responsaque ad se referri sineret, ad suos redeunt.
他们被命令去向那些当初建议他们接纳守备队进城的人求教,于是他们离去,并且在艰难地获得允许——让元老院就此事进行讨论并将决定向他们汇报——之后,回到了自己人那里。
§9.16.6duae factiones senatum distinebant, una, cuius principes erant defectionis a populo Romano auctores, altera fidelium civium.
元老院分裂为两个派系:一派的首领是背叛罗马人民的煽动者,另一派则是忠诚的公民。
certatum ab utrisque tamen est, ut ad reconciliandam pacem consuli opera navaretur.
然而,双方都竞相向执政官效力,以重新恢复和平。
§9.16.7pars altera, cum praesidium Samnitium, quia nihil satis praeparati erat ad obsidionem tolerandam, excessurum proxima nocte esset, enuntiare consuli satis habuit, qua noctis hora quaque porta et quam in viam egressurus hostis foret; §9.16.8altera, quibus invitis descitum ad Samnites erat, eadem nocte portam etiam consuli aperuerunt armatosque clam nocte in urbem acceperunt.
前一派人,由于萨姆奈特守备队因为没有任何足够抵御围城的准备而将在次日夜间撤离,便认为只需告知执政官敌军将在夜间什么时刻、从哪座城门、朝哪条道路出发就足够了;另一派人,他们是在违背自己意愿的情况下被迫倒向萨姆奈特人的,在同一天夜里甚至为执政官打开了城门,并在夜间暗中将武装士兵接纳进城。
§9.16.9ita duplici proditione et praesidium Samnitium insessis circa viam silvestribus locis necopinato oppressum est et ab urbe plena hostium clamor sublatus;
如此,通过双重背叛,一方面,由于道路周边的森林地带已被占领,萨姆奈特人的守备队遭到了出其不意的袭击;另一方面,充满敌人的城市中升起了呐喊声。
momentoque unius horae caesus Samnis, Satricanus captus, et omnia in potestate consulis erant.
在短短一个小时内,萨姆奈特人被斩杀,萨特利库姆人被俘虏,一切都落入执政官的控制之中。
§9.16.10qui quaestione habita, quorum opera defectio esset facta, quos sontes conperit virgis caesos securi percussit praesidioque valido inposito arma Satricanis ademit.
执政官在调查了究竟是在谁的唆使下发生叛乱之后,将他查明有罪的人施以鞭笞并用斧头斩首,在部署了强有力的守备队之后,收缴了萨特利库姆人的武器。
§9.16.11inde ad triumphum decessisse Romam Papirium Cursorem scribunt, qui eo duce Luceriam receptam Samnitesque sub iugum missos auctores sunt.
那些主张在帕皮里乌斯领导下收复了路塞里亚并将萨姆奈特人送入轭下的历史学家写道,他随后从那里返回罗马举行凯旋式。
§9.16.12et fuit vir haud dubie dignus omni bellica laude, non animi solum vigore sed etiam corporis viribus excellens. praecipua pedum pernicitas inerat,
他无疑是一个配得上一切军事赞誉的男人,不仅在精神活力上,而且在肉体力量上都非常杰出。
§9.16.13quae cognomen etiam dedit; victoremque cursu omnium aetatis suae fuisse ferunt, seu crurum vi seu exercitatione multa, cibi vinique eundem capacissimum; §9.16.14nec cum ullo asperiorem, quia ipse invicti ad laborem corporis esset, fuisse militiam pediti pariter equitique; §9.16.15equites etiam aliquando ausos ab eo petere, ut sibi pro re bene gesta laxaret aliquid laboris; §9.16.16quibus ille: “ne nihil remissum dicatis, remitto,” inquit “ne utique dorsum demulceatis, cum ex equis descendetis.
他具有极其出众的足速,这也赋予了他这一家族名;人们说,无论是因为腿部力量还是因为大量的训练,他都是同时代所有人中短跑的优胜者,同时也是极能容纳食物和美酒的人;而且由于他本人拥有一具在劳苦面前不屈不挠的躯体,在任何其他将领麾下,无论是对于步兵还是骑兵,军务都不曾更加艰苦;甚至骑兵们也曾一度敢于请求他,看在他们立下战功的分上,为他们减轻一些劳役;他对他们说:“免得你们说没有任何宽免,我免除这一项:当你们下马时,不必非得去抚摸后背。
” et vis erat in eo viro imperii ingens pariter in socios civesque.
”那个人身上的指挥权威力巨大,对盟友和公民同样如此。
§9.16.17Praenestinus praetor per timorem segnius ex subsidiis suos duxerat in primam aciem; quem cum inambulans ante tabernaculum vocari iussisset, lictorem expedire securem iussit; §9.16.18ad quam vocem exanimi stante Praenestino: “agedum, lictor, excide radicem hanc” inquit “incommodam ambulantibus” perfusumque ultimi supplicii metu multa dicta dimisit.
普赖内斯泰的将领因恐惧而较为缓慢地将自己的部下从预备队带往前线;当执政官在营帐前踱步并下令召见他时,他命令一名随从官准备好斧头;听到这番话,普赖内斯泰人吓得魂飞魄散地站在那里,执政官说:“来吧,随从官,把这根妨碍走路的树根砍掉。 ”在让其饱尝极刑的恐惧之后,他宣布了罚款并将其释放。
§9.16.19haud dubie illa aetate, qua nulla virtutum feracior fuit, nemo unus erat vir, quo magis innixa res Romana staret.
毫无疑问,在那个没有任何时代比它更能孕育美德的时期,没有任何一个人是罗马国家更赖以支撑的。
quin eum parem destinant animis magno Alexandro ducem, si arma Asia perdomita in Europam vertisset.
不仅如此,人们甚至在心中将他视为与亚历山大大帝并驾齐驱的将领——如果后者在彻底征服亚洲后将兵锋转向欧洲的话。