§8.7.1forte inter ceteros turmarum praefectos, qui exploratum in omnes partes dimissi erant, T. Manlius consulis filius super castra hostium cum suis turmalibus evasit, ita ut vix teli iactu ab statione proxima abesset.
偶然间,在被派往四面八方进行侦察的其他骑兵队长中,执政官之子提图斯·曼利乌斯与他的骑兵们一同来到了敌军军营上方,以至于距离最近的哨所几乎只有一枪之投的距离。
§8.7.2ibi Tusculani erant equites; praeerat Geminus Maecius, vir cum genere inter suos tum factis clarus.
那里驻扎着图斯库鲁姆的骑兵;指挥他们的是格米努斯·梅基乌斯,此人在同胞中无论出身还是事迹都十分著名。
§8.7.3is ubi Romanos equites insignemque inter eos praecedentem consulis filium — nam omnes inter se, utique inlustres viri, noti erant — §8.7.4cognovit, “unane” ait “turma, Romani, cum Latinis sociisque bellum gesturi estis?
当他认出罗马骑兵以及在他们前方行进的、显赫的执政官之子时——因为他们彼此之间,尤其是名门望族,都是相识的—— 他说道:“罗马人啊,难道你们只凭一个骑兵队,就准备与拉丁人及其盟友开战吗?
§8.7.5quid interea consules, quid duo exercitus consulares agent?” “aderunt in tempore” Manlius inquit, “et cum illis aderit Iuppiter ipse, foederum a vobis violatorum testis, qui plus potest polletque.
在这期间,执政官们和两支执政官军队将要做什么呢? ”“他们会在合适的时间赶到,”曼利乌斯说,“与他们同来的还有朱庇特本人,他是被你们破坏的条约的见证者,他力量更大、威力更强。
§8.7.6si ad Regillum lacum ad satietatem vestram pugnavimus, hic quoque efficiemus profecto, ne nimis acies vobis et conlata signa nobiscum cordi sint. ”
如果我们在雷吉鲁斯湖畔曾让你们战个痛快,那么在这里我们也必定会落实,使你们不再那么喜欢与我们列阵交战、交锋兵刃。
§8.7.7ad ea Geminus paulum ab suis equo provectus: “visne igitur, dum dies ista venit, qua magno conatu exercitus moveatis, interea tu ipse congredi mecum, ut nostro duorum iam hinc eventu cernatur, quantum eques Latinus Romano praestet?”
” 对此,格米努斯从自己的部下中稍微策马向前:“那么,在那一天——你们将以巨大的努力调动军队的那一天——到来之前,你本人是否愿意先与我交手,好让我们两人的结局在此时此地表明,拉丁骑兵比罗马骑兵强多少?
§8.7.8mouet ferocem animum iuvenis seu ira seu detractandi certaminis pudor seu inexsuperabilis vis fati.
” 无论是由于愤怒,还是由于拒绝决斗的羞耻,或者是命运那不可抗拒的力量,动摇了这年轻人的猛烈心灵。
oblitus itaque imperii patrii consulumque edicti praeceps ad id certamen agitur, quo vinceret an vinceretur haud multum interesset.
因此,他忘记了父亲的命令和执政官的法令,轻率地投入了这场决斗,而在这场决斗中,他是胜是负并没有多大关系。
§8.7.9equitibus ceteris velut ad spectaculum summotis spatio, quod vacui interiacebat campi, adversos concitant equos;
其他骑兵退到一旁,仿佛在观看一场表演。
et cum infestis cuspidibus concurrissent, Manli cuspis super galeam hostis, Maeci trans cervicem equi elapsa est.
在中间空旷的平原上,他们催马对冲;当他们挺着长枪猛烈相撞时,曼利乌斯的枪尖擦过敌人的头盔,而梅基乌斯的枪尖则滑过马颈。
§8.7.10circumactis deinde equis cum prior ad iterandum ictum Manlius consurrexisset, spiculum inter aures equi fixit.
随后他们拨转马头,当曼利乌斯为了再次一击而先站起身来时,他将标枪刺入马耳之间。
ad cuius vulneris sensum cum equus prioribus pedibus erectis magna vi caput quateret, §8.7.11excussit equitem, quem cuspide parmaque innixum attollentem se ab gravi casu Manlius ab iugulo, ita ut per costas ferrum emineret, terrae adfixit; §8.7.12spoliisque lectis ad suos revectus cum ovante gaudio turma in castra atque inde ad praetorium ad patrem tendit, ignarus fati futurique, laus an poena merita esset.
感到这一伤痛,马前蹄腾空,猛烈地摇晃着脑袋,将骑手摔了下来,此时他正用长枪和圆盾支撑着,试图从沉重的摔倒中站起身来,曼利乌斯从喉咙处刺入,将其钉在地上,以至于铁刃穿透肋骨露出来;收集了战利品后,他策马回到部下身边,伴随着骑兵队欢腾的喜悦回到营地,并从那里走向父亲的大营,茫然不知自己的命运与未来——究竟是配得赞美还是惩罚。
“ut me omnes” inquit, §8.7.13“pater, tuo sanguine ortum vere ferrent, provocatus equestria haec spolia capta ex hoste caeso porto.
“父亲,”他说道, “为了让所有人真切地承认我是你骨肉所生,在受到挑战后,我带回了这些从被杀死的敌人身上夺取的骑兵战利品。
” §8.7.14quod ubi audivit consul, extemplo filium aversatus contionem classico advocari iussit.
” 执政官听后,立即转过脸不看儿子,下令用号角召集大会。
quae ubi frequens convenit, §8.7.15“quandoque” inquit “tu, T. Manli, neque imperium consulare neque maiestatem patriam veritus adversus edictum nostrum extra ordinem in hostem pugnasti et, §8.7.16quantum in te fuit, disciplinam militarem, qua stetit ad hanc diem Romana res, solvisti meque in eam necessitatem adduxisti, ut aut rei publicae mihi aut mei meorumque obliviscendum sit, §8.7.17nos potius nostro delicto plectemur, quam res publica tanto suo damno nostra peccata luat.
当人群密集地聚集起来时,他说道:“既然你,提图斯·曼利乌斯,既不畏惧执政官的权能,也不尊重父亲的尊严,违反我们的法令,擅自脱离队伍与敌人交战,并且,尽你所能,破坏了罗马国家赖以生存至今的军事纪律,以至于让我陷入非忘却国家、便忘却我自己和我的亲人的境地,我们宁可因我们自己的过错而受罚,也不让国家以自身如此巨大的损失来为我们的罪过买单。
triste exemplum, sed in posterum salubre iuventuti erimus.
我们将成为一个悲惨的先例,但对未来的青年来说却是有益的。
§8.7.18me quidem cum ingenita caritas liberum tum specimen istud virtutis deceptum vana imagine decoris in te movet; §8.7.19sed cum aut morte tua sancienda sint consulum imperia aut inpunitate in perpetuum abroganda, ne te quidem, si quid in te nostri sanguinis est, recusare censeam, quin disciplinam militarem culpa tua prolapsam poena restituas.
的确,无论是对子女天生的爱,还是你那被虚无的光荣幻象所蒙蔽的、勇气的展现,都让我对你产生动摇;但是,既然执政官的命令要么必须通过你的死来确立,要么因为免于惩罚而永远失效,我想,如果你体内流淌着我们的一丝热血,哪怕是你自己也不会拒绝用惩罚来恢复因你的过错而败坏的军事纪律。
§8.7.20i, lictor, deliga ad palum. ” exanimati omnes tam atroci imperio nec aliter quam in se quisque destrictam cernentes securem, metu magis quam modestia quievere.
去吧,侍从,把他绑在柱子上。 ”众人因如此残酷的命令而惊呆了,仿佛看到利斧正向自己砍来一般,由于恐惧而非由于顺从,他们保持了沉默。
§8.7.21itaque velut demerso ab admiratione animo cum silentio defixi stetissent, repente, postquam cervice caesa fusus est cruor, tam libero conquestu coortae voces sunt, ut neque lamentis neque execrationibus parceretur,
因此,仿佛心灵被震惊所淹没一般,他们默默地呆立着,突然,在斩首之后鲜血喷涌而出,顿时爆发出了毫无顾忌的哀悼和抗议之声,人们既不吝惜哀号,也不吝惜诅咒,覆盖着战利品的青年尸体,在军人的热忱所能举行的最隆重的葬仪下,在土垒外筑起的柴堆上被火化。
§8.7.22spoliisque contectum iuvenis corpus, quantum militaribus studiis funus ullum concelebrari potest, structo extra vallum rogo cremaretur Manlianaque imperia non in praesentia modo horrenda, sed exempli etiam tristis in posterum essent.
而“曼利乌斯式命令”不仅在当时令人震惊,在后世也成为了悲惨的先例。