Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §8.7.1-8.7.22

マンリウスの息子の独断による一騎打ちと処刑

405 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

偵察中、執政官の息子T・マンリウスは敵将ゲミヌス・マエキウスの挑発に応じ、軍規に反して一騎打ちで彼を討ち取る。しかし、父である執政官マンリウスは軍紀維持のために実の息子の処刑を命じ、その過酷な決定は軍に大きな衝撃を与える。

§8.7.1forte inter ceteros turmarum praefectos, qui exploratum in omnes partes dimissi erant, T. Manlius consulis filius super castra hostium cum suis turmalibus evasit, ita ut vix teli iactu ab statione proxima abesset.
たまたま、四方に偵察のために送り出されていた他の騎兵隊長たちの中に混じって、執政官の息子T・マンリウスは、自身の部下である騎兵たちとともに敵の陣営の上まで進み出て、最も近い哨所からわずかに槍の届く距離にしか離れていないほどになった。
§8.7.2ibi Tusculani erant equites;
そこにはトゥスクルムの騎兵たちがいた。
praeerat Geminus Maecius, vir cum genere inter suos tum factis clarus.
指揮を執っていたのはゲミヌス・マエキウスという、同胞たちの間で家柄においても武勲においても名高い人物であった。
§8.7.3is ubi Romanos equites insignemque inter eos praecedentem consulis filium — nam omnes inter se, utique inlustres viri, noti erant —
彼は、ローマの騎兵たち、そしてその先頭を行くひときわ目立つ執政官の息子を認めると――というのも、彼らは互いに、とりわけ名だたる名士たちは、よく知己の間柄であったからである―― 「ローマ人よ」と彼は言った。
§8.7.4cognovit, “unane” ait “turma, Romani, cum Latinis sociisque bellum gesturi estis?
「たった一つの騎兵隊だけで、あなた方はラティウム人や同盟者たちと戦争を行おうというのか?
§8.7.5quid interea consules, quid duo exercitus consulares agent?” “aderunt in tempore” Manlius inquit, “et cum illis aderit Iuppiter ipse, foederum a vobis violatorum testis, qui plus potest polletque.
その間、執政官たちや二つの執政官軍は何をするつもりなのだ? 」「彼らはしかるべき時に到着するだろう」とマンリウスは言った。 「そして彼らとともに、あなた方によって破られた条約の証人であり、より大きな力を持ち、より強力であるユーピテル自身がやって来るだろう。
§8.7.6si ad Regillum lacum ad satietatem vestram pugnavimus, hic quoque efficiemus profecto, ne nimis acies vobis et conlata signa nobiscum cordi sint. ”
もしレギッルス湖畔で私たちがあなた方を飽きるほどに打ち破ったとすれば、ここでも私たちは、戦列を整え我々と旗を交えることがあなた方の心にあまりかなうものとはならぬように、間違いなく取り計らうであろう。
§8.7.7ad ea Geminus paulum ab suis equo provectus: “visne igitur, dum dies ista venit, qua magno conatu exercitus moveatis, interea tu ipse congredi mecum, ut nostro duorum iam hinc eventu cernatur, quantum eques Latinus Romano praestet?”
」これに対してゲミヌスは、自分の部下たちから少し馬を進めて言った。 「それでは、あなた方が大いなる努力をもって軍を動かすその日が来るまでの間、とりあえずあなた自身が私と相まみえ、我々二人の今ここでの結果によって、ラティウムの騎兵がローマの騎兵にどれほど勝っているかを見定めようではないか?
§8.7.8mouet ferocem animum iuvenis seu ira seu detractandi certaminis pudor seu inexsuperabilis vis fati.
」怒りか、あるいは戦いを拒むことへの恥か、あるいは避けがたい運命の抗いきれぬ力かが、この若者の猛々しい心を揺り動かした。
oblitus itaque imperii patrii consulumque edicti praeceps ad id certamen agitur, quo vinceret an vinceretur haud multum interesset.
こうして彼は父の命令と執政官の布告を忘れ、勝つか負けるかがあまり問題にならないような、あの決闘へと真っ逆さまに駆り立てられた。
§8.7.9equitibus ceteris velut ad spectaculum summotis spatio, quod vacui interiacebat campi, adversos concitant equos;
他の騎兵たちがまるで観劇のためにでも遠ざけられて作られた、遮るもののない平原の空間で、二人は馬を対峙させて走らせた。
et cum infestis cuspidibus concurrissent, Manli cuspis super galeam hostis, Maeci trans cervicem equi elapsa est.
そして槍の先を向けて激突したとき、マンリウスの槍は敵の兜の上をかすめ、マエキウスの槍は敵の馬の首を越えて滑り落ちた。
§8.7.10circumactis deinde equis cum prior ad iterandum ictum Manlius consurrexisset, spiculum inter aures equi fixit.
その後、馬の向きを変えて、再び打撃を加えるためにマンリウスが先に身を起こしたとき、彼は馬の耳の間に槍を突き刺した。
ad cuius vulneris sensum cum equus prioribus pedibus erectis magna vi caput quateret,
この傷を感じて、馬が前脚を高く上げて激しく頭を振ったため、乗り手は振り落とされた。
§8.7.11excussit equitem, quem cuspide parmaque innixum attollentem se ab gravi casu Manlius ab iugulo, ita ut per costas ferrum emineret, terrae adfixit;
彼が槍と円盾に寄りかかって、その激しい転倒から起き上がろうとしたところを、マンリウスは喉から槍を突き刺し、肋骨を突き抜けて刃が飛び出すほどに、地面に縫い付けた。
§8.7.12spoliisque lectis ad suos revectus cum ovante gaudio turma in castra atque inde ad praetorium ad patrem tendit, ignarus fati futurique, laus an poena merita esset.
そして戦利品を集め、歓喜に沸く騎兵隊とともに自陣へと引き返し、そこから本営の父のもとへと向かった。 将来の、そして自分自身の運命、すなわち称賛と罰のどちらが値しているかを知らずに。
“ut me omnes” inquit,
「父上」と彼は言った。
§8.7.13“pater, tuo sanguine ortum vere ferrent, provocatus equestria haec spolia capta ex hoste caeso porto. ”
「すべての人が、私を本当にあなたの血を引く者であると認めるように、私は挑発されて臨んだこの一騎打ちで、敵を討ち取り、奪い取ったこれらの騎馬戦利品を携えてまいりました。
§8.7.14quod ubi audivit consul, extemplo filium aversatus contionem classico advocari iussit.
」これを聞いたとき、執政官は直ちに息子から顔を背け、ラッパによって集会を招集するように命じた。
quae ubi frequens convenit,
人々が群れをなして集まったとき、彼は言った。
§8.7.15“quandoque” inquit “tu, T. Manli, neque imperium consulare neque maiestatem patriam veritus adversus edictum nostrum extra ordinem in hostem pugnasti et, §8.7.16quantum in te fuit, disciplinam militarem, qua stetit ad hanc diem Romana res, solvisti meque in eam necessitatem adduxisti, ut aut rei publicae mihi aut mei meorumque obliviscendum sit, §8.7.17nos potius nostro delicto plectemur, quam res publica tanto suo damno nostra peccata luat.
「T・マンリウスよ、お前が執政官の命令も父としての威厳をも畏れることなく、我らの布告に反して、隊列を外れて敵と戦い、お前の力の及ぶ限りにおいて、今日までローマの国家が持ちこたえてきた軍事規律を破壊し、私に、国家を忘れるか、あるいは私自身と私の身内を忘れるか、どちらかしなければならないという窮地を強いた以上、国家がこれほど大きな損害を被って我らの罪を償うよりは、むしろ我ら自身が自らの過ちによって罰せられるべきである。
triste exemplum, sed in posterum salubre iuventuti erimus.
悲しい手本ではあるが、将来の若者にとっては有益なものとなるであろう。
§8.7.18me quidem cum ingenita caritas liberum tum specimen istud virtutis deceptum vana imagine decoris in te movet;
私にとっては、子供に対する生まれながらの愛情も、また栄光の虚しいイメージに惑わされたあの勇気の現れも、お前に対して心を動かすものである。
§8.7.19sed cum aut morte tua sancienda sint consulum imperia aut inpunitate in perpetuum abroganda, ne te quidem, si quid in te nostri sanguinis est, recusare censeam, quin disciplinam militarem culpa tua prolapsam poena restituas.
しかし、執政官の命令がお前の死によって神聖なものとされるか、あるいは処罰されないことによって永久に廃止されるか、どちらかでなければならない以上、もしお前の中に我が血が少しでも流れているなら、お前自身の過ちによって崩れかけた軍事規律を、罰によって回復することをお前自身も拒まないであろうと私は思う。
§8.7.20i, lictor, deliga ad palum. ” exanimati omnes tam atroci imperio nec aliter quam in se quisque destrictam cernentes securem, metu magis quam modestia quievere.
行け、刑吏よ、柱に縛り付けよ。 」このあまりにも残酷な命令に全員が息を呑み、まるで自分自身に斧が振り下ろされているのを見るかのように、従順さからというよりは恐怖から、静まり返った。
§8.7.21itaque velut demerso ab admiratione animo cum silentio defixi stetissent, repente, postquam cervice caesa fusus est cruor, tam libero conquestu coortae voces sunt, ut neque lamentis neque execrationibus parceretur,
こうして、驚愕によって心が圧倒されたかのように静寂のうちに立ち尽くしていたが、突如、首がはねられて血が噴き出した後、非常に憚りのない歎きとともに不満の声が沸き起こり、哀悼も呪いの言葉も控えることはなかった。
§8.7.22spoliisque contectum iuvenis corpus, quantum militaribus studiis funus ullum concelebrari potest, structo extra vallum rogo cremaretur Manlianaque imperia non in praesentia modo horrenda, sed exempli etiam tristis in posterum essent.
そして戦利品に覆われた若者の遺体は、兵士たちの熱意によっていかなる葬儀もこれ以上盛大に行われ得ないほどに、土塁の外に築かれた薪に載せられて火葬にされた。 そして『マンリウスの命令』は、当時において恐るべきものであっただけでなく、将来にとっても悲しい手本として残るものとなった。

語釈・文法注

  1. 8.7.1exploratum — 運動を示す動動詞 `dimissi erant` に伴う、目的を表す対格のスピーヌム(目的目的語)。「偵察するために」の意。
  2. 8.7.6cordi — 「心にかなう、気に入る」を意味する表現 `cordi esse` における述語的与格。`ne... sint` 節は、動詞 `efficiemus` の目的語となる名詞節である。
  3. 8.7.8vinceret an vinceretur — 非人称動詞 `interesset` の主語となる、二連の間接疑問節。「彼が勝つか、それとも負けるか」を指す。
  4. 8.7.16obliviscendum sit — 義務を示す動形容詞の非人称用法。行為者は与格 `mihi` で表され、動詞 `oblivisci` の性質から属格の `rei publicae` および `mei meorumque` を支配している。
  5. 8.7.19quin... restituas — 否定を伴う拒絶を表す動詞 `recusare`(ここでは `ne te quidem... recusare censeam`)によって導かれる接続法節(quin 節)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §8.7.1-8.7.22. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:8.7.1-8.7.22

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。