Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §8.30.1-8.30.13

法比乌斯的擅自出击获胜与帕皮里乌斯的震怒

第 428 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

在独裁官帕皮里乌斯不在期间,骑兵长官Q. 法比乌斯违抗命令与萨姆奈特人交战并大获全胜;然而,独裁官对违反军纪的行为极为愤怒,火速赶往营地企图惩罚他。

§8.30.1in Samnium incertis itum auspiciis est; cuius rei vitium non in belli eventum, quod prospere gestum est, sed in rabiem atque iras imperatorum vertit.
进军萨姆奈特是在不确定占卜的情况下进行的;这一占卜的不祥并未影响到进行得十分顺利的战争结局,而是转变为指挥官们的狂怒与怨恨。
§8.30.2namque Papirius dictator a pullario monitus cum ad auspicium repetendum Romam proficisceretur, magistro equitum denuntiavit, ut sese loco teneret neu absente se cum hoste manum consereret.
因为独裁官帕皮里乌斯在受到饲鸡人的警告后,正要出发前往罗马重行占卜,他严令骑兵长官坚守原地,在他不在期间切勿与敌人交战。
§8.30.3Q. Fabius cum post profectionem dictatoris per exploratores conperisset perinde omnia soluta apud hostes esse, ac si nemo Romanus in Samnio esset, §8.30.4seu ferox adulescens indignitate accensus, quod omnia in dictatore viderentur reposita esse, seu occasione bene gerendae rei inductus, exercitu instructo paratoque profectus ad Imbrinium — ita vocant locum — acie cum Samnitibus conflixit.
Q. 法比乌斯在独裁官出发后,通过侦察兵获悉敌方的一切都松懈不堪,就好像萨姆奈特境内没有一个罗马人似的,或许是这位血气方刚的年轻人因一切权力似乎都归于独裁官而感到愤慨,又或是受到立功良机的诱惑,他在整军备战后出发前往因布里尼乌姆(人们如此称呼该地),与萨姆奈特人列阵交战。
ea fortuna pugnae fuit, §8.30.5ut nihil relictum sit, quo, si adfuisset dictator, res melius geri potuerit; non dux militi, non miles duci defuit;
这场战斗的运命是如此,以至于即使独裁官在场,也无法把事情办得更好,没有留下任何遗憾;将领没有辜负士兵,士兵也没有辜负将领。
§8.30.6eques etiam auctore L. Cominio tribuno militum, qui aliquotiens impetu capto perrumpere non poterat hostium agmen, detraxit frenos equis atque ita concitatos calcaribus permisit, ut sustinere eos nulla vis posset; per arma, per viros late stragem dedere;
骑兵们在军事护民官L. 科米尼乌斯的倡议下(他曾数次发动冲击,但都无法突破敌人的防线),甚至摘掉了马缰绳,用马刺猛烈催赶,使任何力量都无法阻挡他们;他们穿过兵刃与人躯,四处大肆杀戮。
§8.30.7secutus pedes impetum equitum turbatis hostibus intulit signa.
步兵紧随骑兵的冲击,向混乱的敌军推进。
viginti milia hostium caesa eo die traduntur.
据传那天有两万名敌军被杀。
auctores habeo bis cum hoste signa conlata dictatore absente, bis rem egregie gestam; apud antiquissimos scriptores una haec pugna invenitur; in quibusdam annalibus tota res praetermissa, est.
我有史料来源称,在独裁官不在时,曾两次与敌人交战,两次都取得了辉煌的战果;但在最古老的撰述者那里,只能找到这一场战斗;在某些年代记中,这整件事都被省略了。
magister equitum, §8.30.8ut ex tanta caede, multis potitus spoliis congesta in ingentem acervum hostilia arma subdito igne concremavit, seu votum id deorum cuipiam fuit, §8.30.9seu credere libet Fabio auctori eo facturn, ne suae gloriae fructum dictator caperet nomenque ibi scriberet aut spolia in triumpho ferret.
骑兵长官,在如此惨烈的屠杀之后,获得了大量战利品,将敌人的武器堆成一个巨大的堆,在下面放火付之一炬,这或许是对某位神明的誓愿,或者,如果人们更愿意相信史家法比乌斯的说法,认为这样做是为了不让独裁官窃取他荣耀的果实、在上面写下自己的名字,或者在凯旋式中展示这些战利品。
§8.30.10litterae quoque de re prospere gesta ad senatum, non ad dictatorem missae argumentum fuere minime cum eo communicantis laudes.
此外,关于战功的信件也是寄给元老院而非独裁官,这证明他绝不想与独裁官分享荣誉。
ita certe dictator id factum accepit, ut laetis aliis victoria parta prae se ferret iram tristitiamque.
独裁官确实是这样看待此事的,以至于在其他人为赢得胜利而欢欣鼓舞时,他却面露愤怒与悲伤。
misso itaque repente senatu se ex curia proripuit, §8.30.11tum vero non Samnitium magis legiones quam maiestatem dictatoriam et disciplinam militarem a magistro equitum victam et eversam dictitans, si illi inpune spretum imperium fuisset.
因此,他突然宣布元老院解散,并冲出了议事堂,此时他确实不停地宣称,如果那个人藐视命令却能免受惩罚,那么被骑兵长官击败和摧毁的,就不仅是萨姆奈特人的军团,更是独裁官的威严和军队的纪律。
§8.30.12itaque plenus minarum iraeque profectus in castra cum maximis itineribus isset, non tamen praevenire famamaduentus sui potuit; §8.30.13praecurrerant enim ab urbe, qui nuntiarent dictatorem avidum poenae venire, alternis paene verbis T. Manli factum laudantem.
于是,他带着满腔威胁与愤怒出发前往营地,虽以最快的速度行军,却仍未能赶在自己到达的传闻之前;因为有人已从城中提前赶来报信,说独裁官正带着对惩罚的渴望而来,几乎每句话都在赞美T. 曼利乌斯当年的所作所为。

词汇与语法注释

  1. 8.30.1itum auspiciis est — 不及物动词 ire 的被动语态第三人称单数形式 itum est 在此作无人称用法。没有语法主语,表示“进行了进军”或“人们进军”。
  2. 8.30.5nihil relictum sit, quo, si adfuisset dictator, res melius geri potuerit — 在由 ut... sit 引导的结果从句中,关系从句内的 potuerit 本应是过去非真实条件句的主句(si adfuisset... geri potuit,在表示“能力”等词作主句动词时,非真实条件句倾向于用直说完成时),在此因结果从句的影响而变为现在完成时虚拟式。quo 为工具夺格。
  3. 8.30.6eques... detraxit... permisit — 单数形式的集合名词 eques(骑兵队)作主语,与之对应的动词 detraxit 和 permisit 也采用单数形式,这是按意义一致(synesis)的语法现象。
  4. 8.30.9Fabio auctori — 此处的 Fabius 并非指骑兵长官 Q. 法比乌斯,而是指李维所依仗的早期罗马历史学家法比乌斯·皮克托(Fabius Pictor)。auctor 在此意为“信息源、史料作者”。
  5. 8.30.10minime cum eo communicantis laudes — communicantis 是现在分词的单数属格形式,修饰文脉中被省略的 Fabii(法比乌斯的),并取决于名词 argumentum。字面意思是“(法比乌斯)极不想与他(即独裁官 eo)分享荣誉(laudes)的[证据]”。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §8.30.1-8.30.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:8.30.1-8.30.13

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。