§8.30.1in Samnium incertis itum auspiciis est;
삼니움으로의 행군은 불확실한 조복(鳥卜) 하에 이루어졌다.
cuius rei vitium non in belli eventum, quod prospere gestum est, sed in rabiem atque iras imperatorum vertit.
그 일의 결함은 성공적으로 수행된 전쟁의 결과로 향하지 않고, 지휘관들의 광기와 분노로 향하게 되었다.
§8.30.2namque Papirius dictator a pullario monitus cum ad auspicium repetendum Romam proficisceretur, magistro equitum denuntiavit, ut sese loco teneret neu absente se cum hoste manum consereret.
독재관 파피리우스는 닭 사육사로부터 경고를 받고 조복을 다시 보기 위해 로마로 출발할 때, 기병대장에게 제자리를 지키고 자신이 없는 동안에는 적과 교전하지 말라고 엄명했기 때문이다.
§8.30.3Q. Fabius cum post profectionem dictatoris per exploratores conperisset perinde omnia soluta apud hostes esse, ac si nemo Romanus in Samnio esset,
Q.
§8.30.4seu ferox adulescens indignitate accensus, quod omnia in dictatore viderentur reposita esse, seu occasione bene gerendae rei inductus, exercitu instructo paratoque profectus ad Imbrinium — ita vocant locum — acie cum Samnitibus conflixit.
파비우스는 독재관이 출발한 후 정찰병들을 통해 적들 사이의 모든 상황이 마치 삼니움에 로마인이 아무도 없는 것처럼 해이해져 있다는 것을 알게 되자, 모든 권한이 독재관에게만 귀속되어 있는 것처럼 보이는 것에 분개하여 타오른 혈기 왕성한 청년이었기 때문인지, 아니면 전공을 세울 좋은 기회에 이끌렸기 때문인지, 군대를 정렬하고 준비시킨 뒤 임브리니움(그곳을 그렇게 부른다)으로 나아가 삼니움인들과 전열을 가다듬고 격돌했다.
ea fortuna pugnae fuit, §8.30.5ut nihil relictum sit, quo, si adfuisset dictator, res melius geri potuerit;
그 전투의 전황은 다음과 같았다, 즉, 만약 독재관이 그 자리에 있었더라도 더 잘 치러질 수 있었을 여지가 전혀 남지 않을 정도였다.
non dux militi, non miles duci defuit;
대장은 군사들에게, 군사들은 대장에게 한 치의 부족함도 없었다.
§8.30.6eques etiam auctore L. Cominio tribuno militum, qui aliquotiens impetu capto perrumpere non poterat hostium agmen, detraxit frenos equis atque ita concitatos calcaribus permisit, ut sustinere eos nulla vis posset;
기병들 역시 군사호민관 L. 코미니우스의 권고에 따라(그는 몇 번이나 돌격했음에도 적의 대열을 돌파하지 못하고 있었는데), 말들의 굴레를 벗기고 편자를 박차로 가해 사납게 몰았으므로 어떤 힘도 그들을 막아낼 수 없었다.
per arma, per viros late stragem dedere;
그들은 무기와 사람들을 뚫고 사방에 큰 살육을 남겼다.
§8.30.7secutus pedes impetum equitum turbatis hostibus intulit signa.
기병의 돌격에 뒤이은 보병이 혼란에 빠진 적들에게 군기를 앞세워 진격했다.
viginti milia hostium caesa eo die traduntur.
그날 2만 명의 적이 전사했다고 전해진다.
auctores habeo bis cum hoste signa conlata dictatore absente, bis rem egregie gestam; apud antiquissimos scriptores una haec pugna invenitur;
나에게는 독재관이 없을 때 적과 두 번 군기를 맞대어 두 번 다 훌륭하게 승리를 거두었다고 증언하는 저술가들이 있으나, 가장 오래된 역사가들의 기록에는 이 한 번의 전투만이 나타난다.
in quibusdam annalibus tota res praetermissa, est.
일부 연대기에서는 이 사건 전체가 생략되어 있다.
magister equitum, §8.30.8ut ex tanta caede, multis potitus spoliis congesta in ingentem acervum hostilia arma subdito igne concremavit, seu votum id deorum cuipiam fuit, §8.30.9seu credere libet Fabio auctori eo facturn, ne suae gloriae fructum dictator caperet nomenque ibi scriberet aut spolia in triumpho ferret. §8.30.10litterae quoque de re prospere gesta ad senatum, non ad dictatorem missae argumentum fuere minime cum eo communicantis laudes.
기병대장은, 이토록 큰 살육을 치른 뒤 많은 전리품을 획득하고서, 적들의 무기를 거대한 무더기로 쌓아 올린 뒤 밑에 불을 질러 태워버렸는데, 이것이 신들 중 누군가에게 한 서원이었기 때문인지, 아니면 독재관이 자신의 영광의 대가를 가로채어 거기에 자기 이름을 새기거나 개선식에서 전리품을 운반하지 못하게 하려는 목적에서 행해진 일이라고, 역사가 파비우스의 기록을 믿고 싶다면 그에 따른 것인지, 또한 성공적인 전공에 관한 보고 서한이 독재관이 아니라 원로원에 발송된 것도, 그가 독재관과 공적을 전혀 나누려 하지 않았다는 증거가 되었다.
ita certe dictator id factum accepit, ut laetis aliis victoria parta prae se ferret iram tristitiamque.
참으로 독재관은 그 일을 그렇게 받아들였기에, 다른 이들이 거둔 승리에 기뻐하는 동안 노여움과 침울함을 드러냈다.
misso itaque repente senatu se ex curia proripuit, §8.30.11tum vero non Samnitium magis legiones quam maiestatem dictatoriam et disciplinam militarem a magistro equitum victam et eversam dictitans, si illi inpune spretum imperium fuisset.
그리하여 돌연 원로원을 해산하고 의사당을 뛰쳐나와, 그때 실로 "만약 그자가 명령을 거역하고도 처벌을 받지 않는다면, 기병대장에 의해 정복당하고 전복된 것은 삼니움인들의 군단이라기보다는 독재관의 존엄과 군사 기율이다"라고 거듭 외치면서였다.
§8.30.12itaque plenus minarum iraeque profectus in castra cum maximis itineribus isset, non tamen praevenire famamaduentus sui potuit;
이리하여 위협과 분노에 가득 차 진영으로 출발하여 강행군으로 진격했으나, 자신의 도착 소문보다 앞서갈 수는 없었다.
§8.30.13praecurrerant enim ab urbe, qui nuntiarent dictatorem avidum poenae venire, alternis paene verbis T. Manli factum laudantem.
왜냐하면 로마 시로부터 선구자들이 먼저 달려와, 독재관이 처벌을 갈망하며 오고 있다고 알렸기 때문인데, 그는 거의 한 마디 건너 한 마디로 T. 만리우스의 행적을 찬양하고 있었다.