Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §8.10.1-8.10.14

曼利乌斯的胜利与献祭仪式的宗教规定

第 408 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

曼利乌斯通过派遣预备兵消耗拉丁人,随后投入完好的主力兵(特里阿里),带领罗马军队获得大胜。在德基乌斯的遗体被隆重安葬后,记录了关于向神明献祭自身仪式的各种宗教规定。

§8.10.1procedente deinde certamine cum aliis partibus multitudo superaret Latinorum, Manlius consul audito eventu collegae cum, ut ius fasque erat, lacrumis non minus quam laudibus debitis prosecutus tam memorabilem mortem esset, §8.10.2paulisper addubitavit, an consurgendi iam triariis tempus esset; deinde melius ratus integros eos ad ultimum discrimen servari, accensos ab novissima acie ante signa procedere iubet.
随后战斗继续进行,在其他战区拉丁人的人数占据了优势,执政官曼利乌斯听闻了同僚的遭遇,在按照人神之法、用不亚于应得赞誉的眼泪追悼了如此令人难忘的死亡之后,犹豫了片刻,现在是否已到特里阿里站起身来的时刻;接着,他认为将他们保持完好以应对最后的关键时刻更为稳妥,便命令增员兵从战线的最末端向军旗前方进军。
§8.10.3qui ubi subiere, extemplo Latini, tamquam idem adversarii fecissent, triarios suos excitaverunt; qui aliquamdiu pugna atroci cum et semet ipsi fatigassent et hastas aut praefregissent aut hebetassent, pellerent vi tamen hostem, debellatum iam rati perventumque ad extremam aciem, §8.10.4tum consul triariis “consurgite nunc” inquit “integri adversus fessos, memores patriae parentumque et coniugum ac liberorum, memores consulis pro vestra victoria morte occubantis.
当他们上前时,拉丁人立刻以为对手也做了同样的事,便唤醒了自己的特里阿里;这些人虽然在一段时间的惨烈战斗中既使自己精疲力竭,又折断或变钝了标枪,但仍以武力击退着敌人,以为战争已经打完,并且已经到达了最后一线,这时执政官对特里阿里说:“现在,以你们完好之躯站起来对抗疲惫之敌吧,记住祖国、父母、妻子和孩子,记住为了你们的胜利而身陷死亡的执政官。
§8.10.5ubi triarii consurrexerunt, integri, refulgentibus armis, nova ex inproviso exorta acies, receptis in intervalla ordinum antepilanis, §8.10.6clamore sublato principia Latinorum perturbant hastisque ora fodientes primo robore virorum caeso per alios manipulos velut inermes prope intacti evasere tantaque caede perrupere cuneos, ut vix quartam partem relinquerent hostium.
” 当特里阿里站起身来,他们完好无损、盔甲鲜明,犹如一支意想不到地升起的全新军队,在将前锋收容进他们队列的间隙之后,他们发出呐喊,扰乱了拉丁人的前锋,并用长矛刺戳敌人的面部,在斩杀了最精锐的人员后,他们穿过其他手足无措的中队,几乎毫发无损,并以如此惨烈的杀戮冲破了其楔形阵,以至于几乎没有留下敌人的四分之一。
§8.10.7Samnites quoque sub radicibus montis procul instructi praebuere terrorem Latinis.
萨姆奈特人也在山脚下远处整装待发,给拉丁人带来了恐惧。
ceterum inter omnes cives sociosque praecipua laus eius belli penes consules fuit, quorum alter omnis minas periculaque ab deis superis inferisque in se unum vertit, §8.10.8alter ea virtute eoque consilio in proelio fuit, ut facile convenerit inter Romanos Latinosque, qui eius pugnae memoriam posteris tradiderunt, utrius partis T. Manlius dux fuisset, eius futuram haud dubie fuisse victoriam.
然而,在所有的公民和同盟者中,那场战争的主要功勋归于执政官们,他们中的一人将来自天上和地下神明的一切威胁与危险全都引向了自己一人,另一人在战斗中展现出如此的英勇和谋略,以至于在将那场战斗的记忆传给后世的罗马人与拉丁人之间,很容易达成共识:无论提图斯·曼利乌斯是哪一方的领袖,那一方的胜利都将是毫无疑问的。
Latini ex fuga se Minturnas contulerunt.
拉丁人败退后逃往明图尔奈。
§8.10.9castra secundum proelium capta, multique mortales ibi vivi oppressi, maxime Campani.
战后营地随即被攻占,许多人被活生生俘获在里面,尤其是坎帕尼亚人。
§8.10.10Deci corpus ne eo die inveniretur, nox quaerentes oppressit; postero die inventum inter maximam hostium stragem coopertum telis; funusque ei par morti celebrante collega factum est.
为了不让德基乌斯的遗体在当天被找到,夜幕降临在了搜寻者身上;第二天,遗体在敌人的累累尸骨中被发现,身上覆盖着兵器;他的葬礼由他的同僚主持,规模与其壮烈牺牲相称。
illud adiciendum videtur, §8.10.11licere consuli dictatorique et praetori, cum legiones hostium devoveat, non utique se, sed quem velit ex legione Romana scripta civem devovere.
以下这点似乎有必要予以补充:执政官、独裁官和裁判官在向神明献祭敌军时,不一定非要献祭自己,而是可以从登记在册的罗马军团中献祭他所期望的任何公民。
§8.10.12si is homo, qui devotus est, moritur, probe factum videri; ni moritur, tum signum septem pedes altum aut maius in terram defodi et piaculum hostiam caedi; ubi illud signum defossum erit, eo magistratum Romanum escendere fas non esse.
如果那个被献祭的人死了,便被视为仪式妥善完成;如果他没有死,那么就必须在土里埋下一个七英尺高或更高的雕像,并宰杀牺牲作为赎罪;在那尊雕像被埋葬的地方,罗马政务官在神法上是不允许涉足的。
§8.10.13sin autem sese devovere volet, sicuti Decius devovit, ni moritur, neque suum neque publicum divinum pure faciet, sive hostia sive quo alio volet.
但是,如果他想要像德基乌斯那样献祭自己,如果他没有死,那么无论用牺牲还是用他想用的其他任何东西,他都不能清静地举行私人的或公共的神事。
qui sese devoverit, Vulcano arma sive cui alii divo vovere volet, ius est; §8.10.14telo, super quod stans consul precatus est, hostem potiri fas non est; si pQtiatur, Marti suovetaurilibus piaculum fieri.
奉献了自己的人,有权将自己的武器誓献给武尔坎努斯或他所期望的任何其他神明;执政官在祈祷时所站立其上的那柄标枪,决不允许敌人占有;如果敌人占有了它,必须用公猪、公羊和公牛向玛尔斯进行赎罪祭。

词汇与语法注释

  1. §8.10.3debellatum iam rati perventumque ad extremam aciem — debellatum [esse] 和 perventum [esse] 是无人称被动语态的完成时不定式,充当分词 rati(源于 reor)的宾语,主语被省略。这表现了拉丁人的特里阿里误以为“战争已经解决,自己已经到达了敌人的最后一线”。
  2. §8.10.8utrius partis T. Manlius dux fuisset, eius futuram haud dubie fuisse victoriam — 这是一个非常复杂的从属结构。间接疑问从句 utrius ... fuisset 实际上起到了假设性条件状语的作用,意思是“无论提图斯·曼利乌斯是哪一方的将领”。eius 后面省略了 partis,而 futuram [fuisse] ... victoriam 是一个“对格加不定式”结构(以 victoriam 为对格主语,futuram fuisse 为谓语不定式),隶属于主语动词 convenerit。
  3. §8.10.13neque suum neque publicum divinum pure faciet — divinum 是形容词中性单数形式的名词化用法,意为“神圣的仪式”或“神事”。副词 pure(“清静地、宗教上无瑕疵地”)修饰 faciet,表示了幸存者在此之后所举行的宗教仪式将不再具有合法性或宗教纯洁性这一禁忌。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §8.10.1-8.10.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:8.10.1-8.10.14

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。