§6.15.1ita suspensis rebus dictator accitus ab exercitu in urbem venit.
在事态如此悬而未决之际,应召的独裁官自军队来到城内。
postero die senatu habito cum satis periclitatus voluntates hominum discedere senatum ab se vetuisset, stipatus ea multitudine, sella in comitio posita viatorem ad M. Manlium misit; §6.15.2qui dictatoris iussu vocatus, cum signum suis dedisset adesse certamen, agmine ingenti ad tribunal venit.
次日,在召开元老院会议后,由于他已充分探测了人们的意向,便禁止元老院议员离开自己,并在那群人的簇拥下,将折椅设于库里亚集会所,派侍从去传唤M·曼利乌斯;后者奉独裁官之命受到传唤,在向自己的随从发出决战已至的信号后,率领庞大的队伍来到审判台前。
§6.15.3hinc senatus, hinc plebs, suum quisque intuentes ducem, velut in acie constiterant.
这边是元老院,那边是平民,各自注视着自己的领袖,仿佛在战场上排开阵势一般伫立着。
§6.15.4tum dictator silentio facto: “utinam” inquit “mihi patribusque Romanis ita de ceteris rebus cum plebe conveniat, quem ad modum quod ad te attinet eamque rem, quam de te sum quaesiturus, conventurum satis confido.
随后独裁官在全场肃静后说道:“但愿我和罗马的元老们在其他一切事务上也能与平民达成这样的和解,正如同我充分确信,在涉及你以及我将向你质问的那件事上,我们必定会达成一致。
§6.15.5spem factam a te civitati video, fide incolumi ex thensauris Gallicis, quos primores patrum occultent, creditum solvi posse.
我看到你给国家带来了希望:在不损害信用前提下,可以通过元老院首要人物们所藏匿的高卢宝藏来偿清债务。
cui ego rei tantum abest ut inpedimento sim, ut contra te, M. Manli, adhorter, liberes faenore plebem Romanam et istos incubantes publicis thensauris ex praeda clandestina evolvas.
对此,我不仅绝不加以阻挠,反而极力劝勉你,M·曼利乌斯,去把罗马平民从债务中解救出来,并将那些盘踞在属于公众的、源于秘密掠夺的宝藏之上的家伙揪出来。
§6.15.6quod nisi facis, sive ut et ipse in parte praedae sis, sive quia vanum indicium est, in vincla te duci iubebo nec diutius patiar a te multitudinem fallaci spe concitari.
如果你不这样做——不论是因为你本人也想分得一份赃物,还是因为该指控本属子虚乌有——我将下令把你关入锁链之中,决不再容忍群众被你用虚假的希望所煽动。
” §6.15.7ad ea Manlius nec se fefellisse ait, non adversus Volscos, totiens hostis, quotiens patribus expediat, nec adversus Latinos Hernicosque, quos falsis criminibus in arma agant, sed adversus se ac plebem Romanam dictatorem creatum esse; §6.15.8iam omisso bello, quod simulatum sit, in se impetum fieri, iam dictatorem profiteri patrocinium faeneratorum adversus plebem, iam sibi ex favore multitudinis crimen et perniciem quaeri.
” 对此,曼利乌斯回答说,他并没有看错:独裁官的设立,既不是为了对付只要符合元老院利益就会随时成为敌人的沃尔斯奇人,也不是为了对付那些被元老院用莫须有的罪名驱使去拿起武器的拉丁人和赫尔尼奇人,而是为了对付他自己和罗马的平民;现在,那场虚构的战争已被撇在一边,对他的攻击已经展开;现在,独裁官竟公然宣称自己是高利贷者对抗平民的庇护者;现在,正因为群众对他的爱戴,有人企图以此构陷罪名并将他置于死地。
§6.15.9“offendit” inquit “te, A. Corneli, vosque, patres conscripti, circumfusa turba lateri meo? quin eam diducitis a me singuli vestris beneficiis, intercedendo, eximendo de nervo cives vestros, prohibendo iudicatos addictosque duci, ex eo, quod afluit opibus vestris, sustinendo necessitates aliorum? sed quid ego vos, de vestro inpendatis, hortor?
“阿乌鲁斯·科尔内利乌斯,还有诸位元老院议员,”他说道,“簇拥在我身旁的这群人让你们感到不快吗? 那你们为什么不各自通过自己的恩惠将他们从我身边引开呢? 比如通过替人担保、将你们的公民同胞从枷锁中救出、阻止被判决和被变卖的人被带走、用你们溢出的财富去资助他人的急需? 但我又何必劝你们拿自己的财产去支出呢?
§6.15.10sortem reliquam ferte; de capite deducite, quod usuris pernumeratum est; iam nihilo mea turba quam ullius conspectior erit.
只收取剩余的本金吧;从本金中扣除那些已经作为利息悉数偿付的数额;这样一来,围绕着我的这群人立刻就不会比任何人的随从更引人注目了。
§6.15.11at enim quid ita solus ego civium curam ago? nihilo magis, quod respondeam, habeo, quam si quaeras, quid ita solus Capitolium arcemque servaverim.
然而,你们会问,为什么唯独我一个人这样关怀市民? 对此我能回答的,并不比你若问我‘为什么唯独我一个人拯救了卡皮托林和要塞’时所能回答的多。
et tum universis, quam potui, opem tuli et nunc singulis feram.
在那个时候,我尽我所能向全体人民提供了援助,而现在,我将向每一个个体提供援助。
§6.15.12nam quod ad thensauros Gallicos attinet, rem suapte natura facilem difficilem interrogatio facit.
因为至于高卢的宝藏,质问把一件本性上极容易的事情变得困难了。
cur enim quaeritis, quod scitis? cur, quod in sinu vestro est, excuti iubetis potius, quam ponatis, nisi aliqua fraus subest?
既然你们已经知道,又何必再问? 如果其中没有藏着某种诡计,你们为什么要命令把藏在你们怀里的东西抖落出来,而不是主动拿出来呢?
§6.15.13quo magis argui praestigias iubetis vestras, eo plus vereor, ne abstuleritis observantibus etiam oculos.
你们越是命令去拆穿你们的把戏,我就越害怕你们甚至夺去了那些注视着你们的人的眼睛。
itaque non ego, vobis ut indicem praedas vestras, sed vos id cogendi estis, ut in medium proferatis.
因此,不应该是由我来向你们揭露你们的赃物,而是应当强迫你们自己把它公之于众。
”
”