§6.15.1ita suspensis rebus dictator accitus ab exercitu in urbem venit.
このように事態が緊迫する中、召喚された独裁官は軍のもとから市へとやって来た。
postero die senatu habito cum satis periclitatus voluntates hominum discedere senatum ab se vetuisset, stipatus ea multitudine, sella in comitio posita viatorem ad M. Manlium misit;
翌日、元老院を召集した独裁官は、人々の意向を十分に打診した上で、元老院議員たちが自分のそばから立ち去ることを禁じ、その群衆に囲まれ、コミティウムに椅子を置かせて、M.マンリウスのもとへ使者を派遣した。
§6.15.2qui dictatoris iussu vocatus, cum signum suis dedisset adesse certamen, agmine ingenti ad tribunal venit.
彼は独裁官の命令によって呼び出されると、味方に対して決戦が到来したという合図を送り、巨大な群衆を従えて審判台へとやって来た。
§6.15.3hinc senatus, hinc plebs, suum quisque intuentes ducem, velut in acie constiterant.
こちら側には元老院が、あちら側には平民が、それぞれ自らの指導者を凝視しながら、まるで戦闘陣形を敷いているかのように整列した。
§6.15.4tum dictator silentio facto: “utinam” inquit “mihi patribusque Romanis ita de ceteris rebus cum plebe conveniat, quem ad modum quod ad te attinet eamque rem, quam de te sum quaesiturus, conventurum satis confido.
そこで独裁官は、あたりを静粛にさせた後に言った。 「私とローマの元老院議員たちが、その他の事柄についても平民とこれほど一致できればよいのだが。 あなたに関する事柄、そして私があなたに問うつもりのその事柄に関して、我々が一致するであろうと私が十分に確信しているのと同様に。
§6.15.5spem factam a te civitati video, fide incolumi ex thensauris Gallicis, quos primores patrum occultent, creditum solvi posse.
私は、元老院の有力者たちが隠匿しているというガリアの財宝によって、信用を損なうことなく債務を完済しうるという希望を、あなたが市民に与えたのを知っている。
cui ego rei tantum abest ut inpedimento sim, ut contra te, M. Manli, adhorter, liberes faenore plebem Romanam et istos incubantes publicis thensauris ex praeda clandestina evolvas.
私はそのことの障害になるどころか、むしろ逆に、M.マンリウスよ、あなたに強く勧める。 ローマの平民を金利から解放し、秘密の略奪品である公の財宝の上に居座っているあの連中を、そこから引きずり出すがよい。
§6.15.6quod nisi facis, sive ut et ipse in parte praedae sis, sive quia vanum indicium est, in vincla te duci iubebo nec diutius patiar a te multitudinem fallaci spe concitari.
もしあなたがそうしないなら、あなた自身も略奪品を分け合うためであるにせよ、あるいはその告発が虚偽であるためであるにせよ、私はあなたを投獄するよう命じ、群衆があなたによって偽りの希望で扇動されるのをこれ以上放置しないつもりだ。
”
」これに対してマンリウスは、自分にはよく分かっている、と答えた。
§6.15.7ad ea Manlius nec se fefellisse ait, non adversus Volscos, totiens hostis, quotiens patribus expediat, nec adversus Latinos Hernicosque, quos falsis criminibus in arma agant, sed adversus se ac plebem Romanam dictatorem creatum esse;
独裁官が任命されたのは、元老院の都合が良いときにはいつでも敵となるウォルスキ族に対してでも、彼らが虚偽の告発によって武装へと駆り立てているラティウム人やヘルニキ人に対してでもなく、自分自身とローマの平民に対抗するためなのだ、と。
§6.15.8iam omisso bello, quod simulatum sit, in se impetum fieri, iam dictatorem profiteri patrocinium faeneratorum adversus plebem, iam sibi ex favore multitudinis crimen et perniciem quaeri.
いまや偽装であった戦争は放置され、自分に対する攻撃が行われており、いまや独裁官は平民に対抗して高利貸しどもの擁護を公言しており、いまや群衆の支持から、自分のための罪状と破滅が画策されているのだ、と。
§6.15.9“offendit” inquit “te, A. Corneli, vosque, patres conscripti, circumfusa turba lateri meo? quin eam diducitis a me singuli vestris beneficiis, intercedendo, eximendo de nervo cives vestros, prohibendo iudicatos addictosque duci, ex eo, quod afluit opibus vestris, sustinendo necessitates aliorum? sed quid ego vos, de vestro inpendatis, hortor?
「アウルス・コルネリウスよ、あなたを、そして元老院の諸君、あなたがたを、私の脇を取り巻いているこの群衆は不快にさせるのか」と彼は言った。 「それなら、なぜあなたがたは一人ひとり、自らの恩恵によって彼らを私から引き離そうとしないのか。 保証人となり、あなたがたの市民を首枷から救い出し、有罪宣告を受けたり債務奴隷として引き渡されたりした者が連行されるのを防ぎ、自らの富の余剰分をもって他者の窮乏を救うことによって。 だが、なぜ私はあなたがたに、自らの財産から身銭を切るよう勧めているのだろうか。
§6.15.10sortem reliquam ferte;
ただ残りの元本だけを受け取るがよい。
de capite deducite, quod usuris pernumeratum est;
すでに利息として支払われた分を元本から差し引くがよい。
iam nihilo mea turba quam ullius conspectior erit.
そうすれば、私の周りの群衆は、他の誰の群衆よりも目立つことなど全くなくなるだろう。
§6.15.11at enim quid ita solus ego civium curam ago? nihilo magis, quod respondeam, habeo, quam si quaeras, quid ita solus Capitolium arcemque servaverim.
しかし『なぜこれほど私一人だけが市民の面倒を見るのか』と言うのだろうか。 それに対しては、もしあなたが『なぜ私一人だけがカピトリウムと砦を守ったのか』と尋ねる場合以上に、私が返答すべき言葉を持ち合わせてはいない。
et tum universis, quam potui, opem tuli et nunc singulis feram.
あのときも私は、できた限りにおいて、すべての人々に援助をもたらしたし、今もまた個々の人々にそれをもたらすつもりである。
§6.15.12nam quod ad thensauros Gallicos attinet, rem suapte natura facilem difficilem interrogatio facit.
ガリアの財宝に関する限り、それ自体としては極めて容易な事柄を、あなたがたの尋問が困難なものにしているのだ。
cur enim quaeritis, quod scitis? cur, quod in sinu vestro est, excuti iubetis potius, quam ponatis, nisi aliqua fraus subest?
なぜなら、あなたがた自身が知っていることを、なぜ尋ねるのか。 何らかの悪だくみが潜んでいるのでないなら、なぜ自らの懐にあるものを、自ら差し出すことよりも、むしろ暴き立てられるよう命じるのか。
§6.15.13quo magis argui praestigias iubetis vestras, eo plus vereor, ne abstuleritis observantibus etiam oculos.
あなたがたが自らのまやかしを暴くよう命じれば命じるほど、私は、あなたがたが注視している者たちからその目さえも奪い去ってしまったのではないかと、ますます恐ろしくなる。
itaque non ego, vobis ut indicem praedas vestras, sed vos id cogendi estis, ut in medium proferatis. ”
それゆえ、私があなたがたに対して、あなたがたの略奪品を暴露するよう強制されるべきではなく、むしろあなたがたこそ、それを公の場に差し出すよう強制されねばならないのだ。 」