Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §5.51.1-5.51.10

卡米卢斯的演说与敬神的重要性

第 310 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

卡米卢斯在民众大会上发表西塞罗式的演说,宣称他重返罗马并非出于个人意愿,而是受城邦命运的驱使。他极力强调,在罗马的历史中,对神明的虔敬与否直接关系到国家的兴衰与成败。

§5.51.1“adeo mihi acerbae sunt, Quirites, contentiones cum tribunis plebis, ut nec tristissimi exilii solacium aliud habuerim, quoad Ardeae vixi, quam quod procul ab his certaminibus eram, et ob eadem haec non, si milies senatus consulto populique iussu revocaretis, rediturus umquam fuerim.
“奎里特斯啊,我与平民护民官之间的争斗是如此令我痛苦,以至于当我住在阿尔代亚时,对于我那极度悲伤的流亡生活,除了能远离这些争端之外,我没有得到任何其他的慰藉;也正是因为这些同样的原因,即便你们通过元老院决议和人民的命令将我召回千次,我也绝不会回来。
§5.51.2nec nunc me, ut redirem, mea voluntas mutata, sed vestra fortuna perpulit; quippe, ut in sua sede maneret patria, id agebatur, non ut ego utique in patria essem.
如今让我回来的,不是我自己的意愿发生了改变,而是你们的命运驱使着我;因为当时所争取的,是让祖国留在它自己的位置上,而不是让我无论如何都待在祖国。
et nunc quiescerem ac tacerem libenter, nisi haec quoque pro patria dimicatio esset, cui deesse, quoad vita suppetat, aliis turpe, Camillo etiam nefas est.
而现在,若非这也是一场为了祖国的战斗,我本乐意保持沉默、安享清静;但在生命尚存之际,放弃这一职责对他人来说是可耻的,对卡米卢斯而言甚至是罪恶。
§5.51.3quid enim repetiimus, quid obsessam ex hostium manibus eripuimus, si reciperatam ipsi deserimus? et cum victoribus Gallis, capta tota urbe Capitolium tamen atque arcem diique et homines Romani tenuerint et ibi habitaverint, victoribus Romanis, recuperata urbe arx quoque et Capitolium deseretur, et plus vastitatis huic urbi secunda nostra fortuna faciet, quam adversa fecit?
因为,如果我们自己在收复了城市之后却要抛弃它,那么我们为何还要收复它,又为何要从敌人手中夺回那座被围困的城市呢? 当高卢人身为胜者、整座城市被占领时,卡皮托留姆、卫城以及罗马的神明与人们尚且坚守并居住在那里;难道在罗马人成为胜者、城市被收复的现在,卫城和卡皮托留姆反而要被抛弃? 难道我们的好运对这座城市造成的破坏,竟会比我们的厄运所造成的还要多吗?
§5.51.4equidem, si nobis cum urbe simul positae traditaeque per manus religiones nullae essent, tamen tam evidens numen hac tempestate rebus adfuit Romanis, ut omnem neglegentiam divini cultus exemptam hominibus putem.
在我看来,即使我们没有与这座城市同时建立并世代相传的任何宗教仪式,但在这一风雨飘摇的时期,神圣的力量在罗马的事务中显现得如此昭著,以至于我认为人类对神明倾注的一切懈怠都已被消除。
§5.51.5intuemini enim horum deinceps annorum vel secundas res vel adversas; invenietis omnia prospera evenisse sequentibus deos, adversa spernentibus.
你们且看看这些年来相继发生的顺境与逆境吧;你们会发现,顺从神明者一切顺遂,而轻慢神明者则处处遭殃。
§5.51.6iam omnium primum Veiens bellum — per quot annos quanto labore gestum — non ante cepit finem, quam monitu deorum aqua ex lacu Albano emissa est.
首先是维伊战争——这场进行了这么多年、耗费了如此多心血的战争——直到根据神明的启示将阿尔巴努斯湖的水排干之后,才宣告结束。
§5.51.7quid haec tandem urbis nostrae clades nova? num ante exorta est, quam spreta vox caelo emissa de adventu Gallorum, quam gentium ius ab legatis nostris violatum, quam a nobis, cum vindicari deberet, eadem neglegentia deorum praetermissum?
那么,我们城邦最近发生的这场新灾难又如何呢? 难道它是在关于高卢人来临的、自天而降的警告被蔑视之前发生的吗? 是在万民法被我们的使节侵犯之前发生的吗? 是在理应予以惩戒之时,我们却因对神明同样的懈怠而将其忽略之前发生的吗?
§5.51.8igitur victi captique ac redempti tantum poenarum dis hominibusque dedimus, ut terrarum orbi documento essemus.
因此,我们战败、被俘、并被赎回,向神明和人类付出了如此沉重的代价,以至于我们成为了全世界的教训。
§5.51.9adversae deinde res admonuerunt religionum, confugimus in Capitolium ad deos, ad sedem Iovis optimi maximi; sacra in ruina rerum nostrarum alia terra celavimus, alia avecta in finitimas urbes amovimus ab hostium oculis; deorum cultum deserti ab dis hominibusque tamen non intermisimus.
随后,逆境让我们重新想起了宗教仪式,我们逃往卡皮托留姆,投奔神明,投奔至高至大的朱庇特的宝座;在我们国家毁灭的废墟中,我们将一部分圣物埋入土中,另一部分则运往邻近的城市,使之脱离敌人的视线;尽管被神明和人类所抛弃,我们却仍未中断对神明的崇敬。
§5.51.10reddidere igitur patriam et victoriam et antiquum belli decus amissum et in hostes, qui caeci avaritia in pondere auri foedus ac fidem fefellerunt, verterunt terrorem fugamque et caedem.
因此,神明归还了我们的祖国、胜利以及失去的古老战争荣耀,并将恐怖、逃亡和屠杀转向了那些因贪婪而蒙蔽双眼、在黄金称重中违背条约和信义的敌人。 ”

词汇与语法注释

  1. §5.51.1rediturus umquam fuerim — 由于过去虚拟条件句的结句嵌入了结果从句(ut...)中,因而使用了虚拟式完成时主动将来时迂回式(将来分词 + fuerim)。其条件从句为 si milies... revocaretis(未完成过去时虚拟式)。
  2. §5.51.3victoribus Gallis — 这是一个仅由名词组成的夺格绝对结构(“当高卢人是胜利者时”),与后半句的 victoribus Romanis(“当罗马人是胜利者时”)形成对比,用以表示让步与对照。
  3. §5.51.4exemptam — 这是省略了系词 esse 的完成时被动不定式形式(此处为 exemptam [esse]),作为主动词 putem 的宾语,构成了“宾格加不定式”结构(omnem neglegentiam... exemptam esse)。
  4. §5.51.9admonuerunt religionum — 动词 admonere(使想起、警告)支配属格(religionum),用以表示回忆或引以为戒的对象。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §5.51.1-5.51.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:5.51.1-5.51.10

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。