§44.41.1proelium ducit.
……率领战斗。
movebat imperii maiestas, gloria viri, ante omnia aetas, quod maior sexaginta annis iuvenum munia in parte praecipua laboris periculique capessebat.
他的统帅威严、个人荣耀,尤其是他的年龄(因为他虽年逾六旬,却在劳苦和危险的最主要部分承担起年轻人的职责),打动了[士兵们]。
intervallum, quod inter caetratos et phalanges erat, inplevit legio atque aciem hostium interrupit.
军团填补了轻盾兵(caetrati)与方阵之间的空隙,并切断了敌人的战线。
§44.41.2a tergo caetrati erant, frontem adversus clupeatos habebat; chalcaspides appellabantur.
[军团的]后方是轻盾兵,正面迎向圆盾兵(clupeati);他们被称为“青铜盾兵”(Chalcaspides)。
secundam legionem L. Albinus consularis ducere adversus leucaspidem phalangem iussus; ea media acies hostium fuit.
前执政官卢基乌斯·阿尔比努斯受命率领第二军团迎战“白盾方阵”(Leucaspides);那是敌人的中央战线。
§44.41.3in dextrum cornu, unde circa fluvium commissum proelium erat, elephantos inducit et alas sociorum; et hinc primum fuga Macedonum est orta.
在右翼,即在河流附近展开交战的地方,他投入了战象和同盟军的骑兵队(alae);正是从这里,马其顿人开始出现了最初的溃逃。
§44.41.4nam sicut pleraque nova conmenta mortalium in verbis vim habent, experiendo, cum agi, non, quem ad modum agatur, edisseri oportet, sine ullo effectu evanescunt, ita tum elephantomachae nomen tantum sine usu fuerunt.
因为,正如人类的许多新发明在言语中极具威力,但在实际体验中——也就是在必须付诸行动、而非讨论该如何行动的时候——便会毫无效果地化为乌有,同样在当时,“对象兵”(elephantomachae)也只是个没有实际用处的空名。
§44.41.5elephantorum impetum subsecuti sunt socii nominis Latini pepuleruntque laevom cornu.
拉丁同盟的盟军紧随战象的冲击之后,击溃了敌人的左翼。
§44.41.6in medio secunda legio inmissa dissipavit phalangem.
在中央,投入的第二军团瓦解了方阵。
neque ulla evidentior causa victoriae fuit, quam quod multa passim proelia erant, quae fluctuantem turbarunt primo, deinde disiecerunt phalangem, cuius confertae et intentis horrentis hastis intolerabiles vires sunt; §44.41.7si carptim adgrediendo circumagere inmobilem longitudine et gravitate hastam cogas, confusa strue inplicantur; si vero aut ab latere aut ab tergo aliquid tumultus increpuit, ruinae modo turbantur, sicut tum adversus catervatim incurrentes Romanos et interrupta multifariam acie obviam ire cogebantur; §44.41.8et Romani, quacumque data intervalla essent, insinuabant ordines suos.
而胜利没有比这更显而易见的原因了:到处都有零星的战斗,这些战斗起初使动摇的方阵产生混乱,随后将其彻底击碎;这方阵在密集靠拢、挺出令人畏惧的长矛时,具有无法抵挡的力量;但如果通过零星的袭击,迫使他们转身转动因长度和重量而难以移动的长矛,他们就会在混乱的推挤中纠缠在一起;如果真的从侧面或后方传来某种骚乱的声音,他们就会像建筑物倒塌一样陷入混乱,正如当时面对成群冲锋的罗马人,他们被迫在战线多处被切断的情况下迎战一样;罗马人则一有空隙,便将自己的队列渗透进去。
§44.41.9qui si universa acie in frontem adversus instructam phalangem concurrissent, quod Paelignis principio pugnae incaute congressis adversus caetratos evenit, induissent se hastis nec confertam aciem sustinuissent.
如果他们当时是以整个战线正面迎击严阵以待的方阵,就像战斗开始时粗心大意迎击轻盾兵的佩利尼人那样,他们就会自己撞上长矛,无法抵挡那密集的战线。