Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §44.4.1-44.4.12

与希皮亚斯交战与翻越险峰的决定

第 1684 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

希皮亚斯率领的马其顿军队与罗马军队交战。由于地形狭窄战事陷入胶着,面对进退两难的险境,执政官果断决定强行开辟并越过无路可通的险峻隘口。

§44.4.1Hippias nuper ad tuendum saltum ab rege missus erat; qui ex quo castra Romana in tumulo conspexit, praeparatis ad certamen animis suorum venienti agmini consulis obvius fuit.
希皮亚斯最近刚被国王派去防守隘口;他一从山丘上望见罗马人的营寨,便让部下做好战斗准备,动身去迎接迎面而来的执政官行军队列。
et Romani expediti ad pugnam exierant, §44.4.2et hostes levis armatura erat, promptissimum genus ad lacessendum certamen.
罗马人也已经轻装出击,敌军也是轻装步兵,这是最敏于挑起战斗的一类兵种。
§44.4.3congressi igitur extemplo tela coniecerunt; multa utrimque volnera temerario incursu et accepta et inlata; pauci utriusque partis ceciderunt.
于是,他们立即交火,互相投掷武器;在鲁莽的冲锋中,双方都有多人受伤,各有死伤,但双方阵亡的人数都很少。
§44.4.4inritatis in posterum diem animis maioribus copiis atque infestius concursum est;
第二天,士兵们的斗志更加高昂,双方投入了更多的兵力,爆发了更猛烈的交战。
decrevissentque de summa belli, si loci satis ad explicandam aciem fuisset; sed iugum montis in angustum dorsum cuneatum vix ternis ordinibus armatorum in fronte patuit.
如果当时有足够的空间来展开战线,他们本可以决定战争的胜负;但是,那条山脊呈楔形收缩成狭窄的脊背,在前线几乎只能容纳三列武装士兵并排站立。
§44.4.5itaque paucis pugnantibus cetera multitudo, praecipue qui gravium armorum erant, spectatores pugnae stabant;
因此,在少数人战斗的同时,其余的大部分人,尤其是那些重装步兵,都作为战斗的旁观者站着。
§44.4.6levis armatura etiam per anfractus iugi procurrere et ab lateribus cum levi armatura conserere per iniqua atque aequa loca pugnam poterat.
轻装部队甚至能沿着山脊的弯曲处向前推进,并在地势险峻或平坦的地方,从侧翼与敌方的轻装部队交战。
pluribus ea die volneratis quam interfectis proelium nocte diremptum est.
由于当天受伤的人多于战死的人,战斗在夜色中中断。
§44.4.7tertio die egere consilio Romanus imperator; nam neque manere in iugo inopi neque regredi sine flagitio atque etiam periculo, si cedenti ex superioribus locis instaret hostis, poterat;
第三天,罗马统帅陷入了无计可施的境地;因为他既不能留在这座缺乏物资的山脊上,也无法在不蒙受耻辱、甚至不面临危险的情况下撤退——如果他撤退时,敌人从高处步步紧逼的话。
§44.4.8nec aliud restabat quam audacter commissum pertinaci audacia, quae prudens interdum in exitu est, corrigere.
除了用坚韧的胆识来挽救大胆行事所造成的后果之外,别无他法,而这种胆识有时在结果上证明是明智的。
§44.4.9ventum quidem erat eo, ut, si hostem similem antiquis Macedonum regibus habuisset consul, magna clades accipi potuerit.
的确,局势已经到了这样的地步:如果执政官面对的是一个类似于古代马其顿国王的对手,本来可能会遭受惨重的失败。
sed cum ad Dium per litora cum equitibus vagaretur rex et ab duodecim milibus prope clamorem et strepitum pugnantium audiret, nec auxit copias integros fessis summittendo neque ipse, quod plurimum intererat, certamini adfuit,
然而,当国王带着骑兵在迪乌姆附近的海岸巡视,并在近十二英里外听到战斗者的呐喊和嘈杂声时,他既没有通过向疲惫的士兵派遣生力军来增援,自己也没有亲临战场,而这本是最为关键的。
§44.4.10cum Romanus imperator, maior sexaginta annis et praegravis corpore, omnia militaria munera ipse inpigre obiret.
与此同时,罗马统帅虽然年过六旬且身体沉重,却亲自精力充沛地履行所有的军事职责。
§44.4.11egregie ad ultimum in audaciter commisso perseveravit et Popilio relicto in custodia iugi per invia transgressurus praemissis, qui repurgarent iter, Attalum et Misagenem cum suae gentis utrumque auxiliaribus praesidio esse saltum aperientibus iubet;
他在最大胆着手的事情上绝妙地坚持到了最后。 他留下波皮利乌斯看守山脊,自己准备越过无路可通的地带。 在派遣人员清理道路后,他命令阿塔罗斯和米萨格内斯各自带着本族的辅助部队,去保护那些开辟隘口的人。
§44.4.12ipse equites impedimentaque prae se habens cum legionibus agmen cogit.
他自己将骑兵和行李辎重置于身前,率领军团在后方压阵。

词汇与语法注释

  1. 44.4.1ex quo — 'ex quo' 被理解为 'ex quo tempore'(自……之时起)。在由关系代词 'qui' 引导的关系从句中,它表明希皮亚斯在一望见罗马营寨时便立即采取了行动。尽管空间上的解释如 'ex quo [tumulo]'(从那座山丘上)在语法上是可能的,但在此语境下时间性的解释要自然得多。
  2. 44.4.4decrevissentque de summa belli, si loci satis ad explicandam aciem fuisset — 这是一个表示与过去事实相反的虚拟条件句。条件从句中的 'fuisset'(esse 的虚拟式过去完成时)和主句中的 'decrevissent'(decernere 的虚拟式过去完成时)共同表示“如果当时有……他们本可以决定……”。'loci' 是部分格属格,修饰表示数量的中性名词 'satis'(satis loci = 足够的空间)。
  3. 44.4.8quae prudens interdum in exitu est — 关系代词 'quae' 的先行词是前文的 'pertinaci audacia'(坚韧的胆识)。形容词 'prudens' 作主语补足语,表示在结果('in exitu')中被证实或评估出的属性:“这在结果上证明有时是明智的”。
  4. 44.4.9ventum quidem erat eo, ut, si hostem similem antiquis Macedonum regibus habuisset consul, magna clades accipi potuerit — 'ventum erat' 是不及物动词 'venire' 的无人称被动语态,意为“(局势)已经到了那种地步(eo)”。'ut' 引导结果从句。在结果从句中的条件句里,对应于过去虚拟条件从句('habuisset')的主句动词使用了虚拟式完成时 'potuerit'。这是李维在历史叙事中特有的用法,用以强调过去的某种可能性是一个客观事实。
  5. 44.4.11praesidio esse saltum aperientibus — 双与格结构。由表示目的的与格 'praesidio'(为了起到保护/卫戍作用)和表示利益/关系的现在分词名词化与格 'saltum aperientibus'(对那些正在开辟隘口的人)构成。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §44.4.1-44.4.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:44.4.1-44.4.12

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。