§4.3.1cum maxime haec in senatu agerentur, Canuleius pro legibus suis et adversus consules ita disseruit: §4.3.2“quanto opere vos, Quirites, contemnerent patres, quam indignos ducerent, qui una secum urbe intra eadem moenia viveretis, saepe equidem et ante videor animadvertisse, nunc tamen maxime, quod adeo atroces in has rogationes nostras coorti sunt,
正当元老院中激烈讨论这些事务之时,卡努莱乌斯为了支持自己的法案并反对执政官,发表了如下演讲: “罗马公民们,贵族们是多么蔑视你们,认为你们多么不配与他们同住一座城市、同在一堵城墙之内,我以前确实也常常注意到,但现在最为明显,因为他们对我们这些法案发起了如此猛烈地抵制。
§4.3.3quibus quid aliud quam admonemus cives nos eorum esse et, si non easdem opes habere, eandem tamen patriam incolere?
通过这些法案,我们难道除了提醒公民们我们是他们的同胞,且即使没有同样的财富,但也居住在同一个祖国之外,还做了别的什么吗?
§4.3.4altera conubium petimus, quod finitumis externisque dari solet — nos quidem civitatem, quae plus quam conubium est, hostibus etiam victis dedimus —; §4.3.5altera nihil novi ferimus, sed id, quod populi est, repetimus atque usurpamus, ut, quibus velit, populus Romanus honores mandet.
在其中一项法案中,我们要求通常会给予邻国和外国人的通婚权——而我们甚至把比通婚权更重要的公民权,都赐予了被征服的敌人——;在另一项法案中,我们没有带来任何新事物,而是要求收回并使用属于人民的权利,即让罗马人民能够把官职委托给他们所渴望的人。
§4.3.6quid tandem est, cur caelum ac terras misceant, cur in me impetus modo paene in senatu sit factus, negent se manibus temperaturos violaturosque denuntient sacrosanctam potestatem?
那么,究竟为什么他们要大肆折腾、混淆天地? 为什么刚才在元老院中几乎对我发起人身攻击? 为什么他们宣称绝不克制自己的双手,并威胁要侵犯神圣不可侵犯的护民官权力?
§4.3.7si populo Romano liberum suffragium datur, ut, quibus velit, consulatum mandet, et non praeciditur spes plebeio quoque, si dignus summo honore erit, apiscendi summi honoris, stare urbs haec non poterit? de imperio actum est? et perinde hoc valet, plebeiusne consul fiat, tamquam servum aut libertinum aliquis consulem futurum dicat?
如果给罗马人民自由投票的权利,让他们能把执政官职委托给他们所渴望的人,并且如果一个平民在配得上最高荣誉时,也没有被剥夺获得最高荣誉的希望,难道这座城市就无法立足了吗? 我们的国家统治就此完结了吗? 平民成为执政官,其影响难道就等同于有人说奴隶或释奴将要成为执政官一样吗?
§4.3.8ecquid sentitis, in quanto contemptu vivatis? lucis vobis huius partem, si liceat, adimant; quod spiratis, quod vocem mittitis, quod formas hominum habetis, indignantur;
你们难道一点也没有意识到自己生活在何等轻蔑之中吗? 如果可行的话,他们甚至想夺走你们享受这光芒的一部分权利;他们对你们呼吸、发声、拥有人类的形体感到愤慨。
quin etiam, §4.3.9si dis placet, nefas aiunt esse consulem plebeium fieri.
甚至,如果神明允许,他们还声称平民成为执政官是冒犯神明的罪行。
obsecro vos, si non ad fastos, non ad commentarios pontificum admittimur, ne ea quidem scimus, quae omnes peregrini etiam sciunt, consules in locum regum successisse nec aut iuris aut maiestatis quicquam habere, quod non in regibus ante fuerit?
我恳求你们,即使我们不被允许接触祭司的年历和记录,难道我们连所有外国人都知道的事情都不知道吗? 即执政官继承了国王的地位,且不拥有任何此前国王所不具备的法律权利或尊严。
§4.3.10en numquam creditis fando auditum esse Numam Pompilium, non modo non patricium sed ne civem quidem Romanum, ex Sabino agro accitum, populi iussu patribus auctoribus Romae regnasse? L. deinde Tarquinium non Romanae modo,
看啊,难道你们相信从未听说过:努马·庞皮里乌斯,不仅不是贵族,甚至都不是罗马公民,而是从萨宾人的土地上召来,在人民的命令和贵族的许可下在罗马统治的吗?
§4.3.11sed ne Italicae quidem gentis, Demarati Corinthii filium, incolam ab Tarquiniis, vivis liberis Anci regem factum? Ser.
接着,卢基乌斯·塔尔克伊尼乌斯,不仅不是罗马的氏族,甚至连意大利的氏族都不是,他是科林斯人德马拉图斯的儿子、来自塔尔克伊尼的移居者,在安库斯的子嗣还活着的时候被立为国王。
§4.3.12Tullium post hunc, captiva Corniculana natum, patre nullo, matre serva, ingenio virtute regnum tenuisse? quid enim de T. Tatio Sabino dicam, quem ipse Romulus, parens urbis, in societatem regni accepit?
在他之后,塞尔维乌斯·图利乌斯,生于科尔尼库拉姆的被俘妇女,父亲不明,母亲是奴隶,凭着才能与美德保有王位? 因为我何必提萨宾人提图斯·塔提乌斯,建城之父罗穆路斯自己都接纳他共同统治王国呢?
§4.3.13ergo dum nullum fastiditur genus, in quo eniteret virtus, crevit imperium Romanum.
因此,只要没有任何只要有美德闪耀的阶层受到蔑视,罗马的统治就会成长。
paeniteat nunc vos plebei consulis, cum maiores nostri advenas reges non fastidierint et ne regibus quidem exactis clausa urbs fuerit peregrinae virtuti?
现在你们难道要为平民执政官而感到不平吗? 当我们的祖先没有蔑视外来的国王,甚至在国王被驱逐之后,城市也没有对外国的美德关闭大门?
§4.3.14Claudiam certe gentem post reges exactos ex Sabinis non in civitatem modo accepimus, sed etiam in patriciorum numerum.
确实,在国王被驱逐后,我们不仅接纳了来自萨宾人的克劳狄乌斯氏族成为公民,甚至还将他们列入贵族之列。
ex peregrinone patricius, §4.3.15deinde consul fiat, civis Romanus si sit ex plebe, praecisa consulatus spes erit? utrum tandem non credimus fieri posse,
难道外来人可以成为贵族,进而成为执政官,而如果一个罗马公民出身平民,其执政官的希望就要被剥夺吗?
§4.3.16ut vir fortis ac strenuus, pace belloque bonus, ex plebe sit, Numae, L. Tarquinio, Ser.
难道我们真的不相信:一个勇敢且精力充沛、无论在和平还是在战争中都很优秀的男子,会出自平民,像努马、卢基乌斯·塔尔克伊尼乌斯、塞尔维乌斯· 图利乌斯那样?
§4.3.17Tullio similis, an, ne si sit quidem, ad gubernacula rei publicae accedere eum patiemur potiusque decemviris, taeterrimis mortalium, qui tamen omnes ex patribus erant, quam optimis regum, novis hominibus, similis consules sumus habituri?
或者,即使有这样的人,我们也绝不容许他接近国家之舵,反而宁愿拥有像十人委员会——他们是人类中最卑劣之徒,却全部来自贵族——那样的执政官,也不愿拥有像最优秀的国王们(他们是新参者)那样的执政官吗? ”