§4.2.1eodem tempore et consules senatum in tribunum et tribunus populum in consules incitabat.
与此同时,执政官煽动元老院反对护民官,护民官也煽动民众反对执政官。
negabant consules iam ultra ferri posse furores tribunicios; ventum iam ad finem esse; domi plus belli concitari quam foris.
执政官们声称,护民官的狂妄举动已经无法再容忍下去;事态已经到了尽头;国内煽动起来的战争比国外的还要多。
id adeo non plebis quam patrum neque tribunorum magis quam consulum culpa accidere.
而这一切发生,并非平民的过失多于贵族,也非护民官的过失多于执政官。
cuius rei praemium sit in civitate, §4.2.2eam maxumis semper auctibus crescere; sic pace bonos, sic bello fieri.
在国家中,无论对何种活动给予奖赏,该活动总是会以最大的幅度增长;人们正是这样在和平中变得优秀,在战争中也是如此。
§4.2.3maximum Romae praemium seditionum esse; ideo singulis universisque semper honori fuisse.
在罗马,对煽动内乱的奖赏是最大的;因此,内乱对个人和全体而言,向来都成了一种荣耀。
§4.2.4reminiscerentur, quam maiestatem senatus ipsi a patribus accepissent, quam liberis tradituri essent, et quem ad modum plebs gloriari posset auctiorem amplioremque se esse.
他们应该记住,自己从父辈那里继承了元老院的何种尊严,又将把何种尊严传给子孙,以及平民如何能够吹嘘自己变得更加强大和昌盛。
finem ergo non fieri nec futuram, donec, quam felices seditiones, tam honorati seditionum auctores essent.
因此,只要煽动内乱的始作俑者因内乱的成功而获得名誉,内乱就不会终结,将来也不会终结。
§4.2.5quas quantasque res C. Canuleium adgressum.
盖乌斯·卡努莱乌斯企图进行的举动是多么重大和繁多!
conluuionem gentium, perturbationem auspiciorum publicorum privatorumque adferre, ne quid sinceri, ne quid incontaminati sit, ut discrimine omni sublato nec se quisquam nec suos noverit.
他带来了氏族的混淆、公私神谕的搅乱,以至于没有任何纯洁和未受污染之物能够留存,一切界限都被消除,任何人都无法认清自己或自己的亲属。
§4.2.6quam enim aliam vim conubia promiscua habere, nisi ut ferarum prope ritu vulgentur concubitus plebis patrumque? ut qui natus sit ignoret, cuius sanguinis, quorum sacrorum sit;
因为,无差别的通婚除了让平民与贵族的结合变得如同野兽的交配一般混乱外,还能有什么别的作用呢?
dimidius patrum sit, dimidius plebis, ne secum quidem ipse concors.
以至于出生的人不知道自己是谁的血统,属于谁的祭祀;他一半是贵族,一半是平民,甚至在自己内心也无法达成和谐。
§4.2.7parum id videri, quod omnia divina humanaque turbentur; iam ad consulatum vulgi turbatores accingi.
在他们看来,一切神圣和世俗的事物都被搅乱似乎还不够;如今,民众的煽动者们正摩拳擦掌准备夺取执政官之职。
et primo, ut alter consul ex plebe fieret, id modo sermonibus temptasse; nunc rogari, ut, seu ex patribus seu ex plebe velit, populus consules creet.
起初,他们只是在谈话中试探,仅仅要求从平民中选出一位执政官;现在却提出法案,要求无论是从贵族还是从平民中,民意想选谁,人民就能选举谁担任执政官。
et creaturos haud dubie ex plebe seditiosissimum quemque: Canuleios igitur Iciliosque consules fore.
他们无疑会从平民中选出最煽动内乱的人:因此,卡努莱乌斯和伊基里乌斯一族的人将会成为执政官。
§4.2.8ne id Iuppiter optimus maximus sineret, regiae maiestatis imperium eo recidere;
愿至善至大的朱庇特阻止这一切,不让王权的至尊降格至此!
et se miliens morituros potius, quam ut tantum dedecoris admitti patiantur.
他们自己宁可死一千次,也不愿容忍如此耻辱的事情发生。
§4.2.9certum habere, maiores quoque, si divinassent concedendo omnia non mitiorem in se plebem, sed asperiorem alia aliis iniquiora postulando, cum prima impetrasset, futuram, primo quamlibet dimicationem subituros fuisse potius, quam eas leges sibi inponi paterentur.
他们确信,如果祖先们也预料到,通过一味妥协,平民不仅不会变得温和,反而会在得到第一项要求后,提出其他更不合理的要求而变得更加刻薄,那么他们从一开始就会宁可承受任何战斗,也不愿容许这些法律强加在自己身上。
§4.2.10quia tum concessum sit de tribunis, iterum concessum esse; finem non fieri.
因为那时在护民官的问题上妥协了,于是便有了第二次妥协;妥协是没有止境的。
non posse in eadem civitate tribunos plebis §4.2.11et patres esse; aut hunc ordinem aut illum magistratum tollendum esse, potiusque sero quam numquam obviam eundum audaciae temeritatique.
平民的护民官与贵族是不可能在同一个国家共存的;要么废除这一身分,要么取缔那一官职,对抗这种不端与鲁莽,迟做总比不做好。
§4.2.12illine ut impune primo discordias serentes concitent finitima bella, deinde adversus ea, quae concitaverint, armari civitatem defendique prohibeant, et cium hostes tantum non arcessierint, exercitus conscribi adversus hostes non patiantur,
难道那些人可以不受惩罚,先是通过播撒不和的种子来煽起邻国的战争,接着又阻止国家为了对抗他们所挑起的战争而进行武装与防卫,并且在几乎要招来敌人的时候,却不容许征募军队去对抗敌人吗?
§4.2.13sed audeat Canuleius in senatu proloqui se, nisi suas leges tamquam victoris patres accipi sinant, dilectum haberi prohibiturum? quid esse aliud quam minari se proditurum patriam, oppugnari atque capi passurum? quid eam vocem animorum non plebi Romanae, sed Volscis et Aequis et Veientibus allaturam?
相反,卡努莱乌斯竟敢在元老院中公然宣称,除非贵族们像对待胜利者的法律一样接受他的法律,否则他将阻止征兵? 这难道不就是威胁说要背叛祖国,容忍祖国被攻击和占领吗? 这种声音不仅会给罗马的平民,而且会给沃尔斯奇人、埃奎人和维伊人的心中带来何等的斗志?
§4.2.14nonne Canuleio duce se speraturos Capitolium atque arcem scandere posse? nisi patribus tribuni cum iure ac maiestate adempta animos etiam eripuerint, consules paratos esse duces prius adversus scelus civium quam adversus hostium arma.
难道他们不会指望在卡努莱乌斯的领导下攀登卡皮托里和城堡吗? 除非护民官们在夺去贵族们的权利和尊严的同时,连他们的气概也一并夺走了,否则执政官们已经做好准备,在面对敌人的武器之前,先作为领导者去对抗公民的罪行。