§38.50.1plus crimina eo die quam defensio valuisset, ni altercationem in serum perduxissent.
如果他们没有把争论拖延到深夜,那么在当天,指控就会比辩护更有分量。
dimittitur senatus in ea opinione, ut negaturus triumphum fuisse videretur.
元元老院在散会时的态度,似乎是准备拒绝给予凯旋式。
§38.50.2postero die et cognati amicique Cn. Manlii summis opibus adnisi sunt, et auctoritas seniorum valuit, §38.50.3negantium exemplum proditum memoriae esse, ut imperator, qui devictis perduellibus, confecta provincia exercitum reportasset, sine curru et laurea privatus inhonoratusque urbem iniret.
第二天,格奈乌斯·万利乌斯的亲属和朋友们都竭尽全力,长老们的威望也发挥了作用,他们声称没有任何先例留给后人,即一个彻底击败敌人、完成行省任务并带回军队的统帅,会作为普通公民、在没有战车和桂冠且毫无荣誉的情况下进入城市。
hic pudor malignitatem vicit, triumphumque frequentes decreverunt.
这种羞耻感战胜了恶意,他们多数人通过了给予凯旋式的决议。
§38.50.4oppressit deinde mentionem memoriamque omnem contentionis huius maius et cum maiore et clariore viro certamen ortum.
随后,与一位更伟大、更著名的人物之间发生的一场更大的争斗,压倒并抹去了关于这次争论的所有提及和记忆。
§38.50.5P. Scipioni Africano, ut Valerius Antias auctor est, duo Q. Petillii diem dixerunt.
正如瓦莱里乌斯·安蒂亚斯所记载的那样,两位昆图斯·佩蒂利乌斯对普布利乌斯·西庇阿·阿非利加努斯提起了诉讼。
id, prout cuiusque ingenium erat, interpretabantur.
人们根据各自的性格对此做出了不同的解释。
§38.50.6alii non tribunos plebis, sed universam civitatem, §38.50.7quae id pati posset, incusabant: duas maximas orbis terrarum urbes ingratas uno prope tempore in principes inventas, Romam ingratiorem, si quidem victa Carthago victum Hannibalem in exilium expulisset, §38.50.8Roma victrix victorem Africanum expellat.
有些人指责的不是平民护民官,而是整个国家,它竟然能容忍这样的事情:世上两个最大的城市几乎在同一时间被发现对自己的领袖忘恩负义,而罗马更加忘恩负义,因为被击败的迦太基将战败的汉尼拔驱逐流放,而胜利的罗马却要驱逐胜利者阿非利加努斯。
alii, neminem unum civem tantum eminere debere, ut legibus interrogari non possit; nihil tam aequandae libertatis esse quam potentissimum quemque posse dicere causam.
另一些人则认为,没有任何一个公民应当高大到不受法律审问的地步;没有什么比最强大的人也必须为自己辩护更能体现人人平等的自由了。
§38.50.9quid autem tuto cuiquam, nedum summam rem publicam, permitti, si ratio non sit reddenda? qui ius aequum pati non possit, in eum vim haud iniustam esse.
此外,如果不必须交代账目,那么任何事情,更不用说国家的最高权力,又怎能安全地托付给任何人呢? 对于一个不能承受平等法律的人,对他使用武力绝非不义。
§38.50.10haec agitata sermonibus, donec dies causae dicendae venit.
这些话题在闲谈中不断被讨论,直到出庭辩护的日子到来。
nec alius antea quisquam nec ille ipse Scipio consul censorve maiore omnis generis hominum frequentia quam reus illo die in forum est deductus.
在此之前,没有任何其他人,甚至西庇阿本人作为执防官或监察官时,都不曾像他这一天作为被告被带入广场时那样,有如此多各色人等的随行群众。
§38.50.11iussus dicere causam sine ulla criminum mentione orationem adeo magnificam de rebus ab se gestis est exorsus, ut satis constaret neminem umquam neque melius neque verius laudatum esse.
在被命令进行辩护时,他完全没有提及指控,而是开始了一篇关于自己所建立功绩的极为宏伟的演讲,以至于显而易见,从未有人获得过比这更好、更真实的赞美。
§38.50.12dicebantur enim ab eo eodem animo ingenioque, quo gesta erant, et aurium fastidium aberat, quia pro periculo, non in gloriam referebantur.
因为这些功勋是由他以与其立功时同样的胸怀和才华叙述出来的,而且听众并不感到反感,因为这些话是针对他所面临的危险而说,而不是为了他个人的荣耀。