Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §38.50.1-38.50.12

マンリウスの凱旋式承認とスキピオの告発

1437 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

グナエウス・マンリウスの凱旋式が元老院で承認された後、スキピオ・アフリカヌスに対する告発という新たな大論争が勃発する。スキピオは裁判の日に、告発には直接答えず自らの偉業を堂々と語り、群衆を魅了した。

§38.50.1plus crimina eo die quam defensio valuisset, ni altercationem in serum perduxissent.
もし彼らが口論を遅くまで長引かせなかったならば、その日、告発は弁明よりも大きな影響力を持ったことであろう。
dimittitur senatus in ea opinione, ut negaturus triumphum fuisse videretur.
元老院は、凱旋式を拒否するつもりであるかのように見える意見のまま、散会した。
§38.50.2postero die et cognati amicique Cn. Manlii summis opibus adnisi sunt, et auctoritas seniorum valuit,
翌日、グナエウス・マンリウスの親族や友人たちも全力で努力し、また長老たちの権威も影響力を発揮した。
§38.50.3negantium exemplum proditum memoriae esse, ut imperator, qui devictis perduellibus, confecta provincia exercitum reportasset, sine curru et laurea privatus inhonoratusque urbem iniret.
彼らは、敵を完全に打ち破り、属州での任務を完了して軍を持ち帰った将軍が、戦車も月桂冠もなく、一市民として、また名誉を与えられずに市に入るというような先例が、これまでに残されたことはないと主張した。
hic pudor malignitatem vicit, triumphumque frequentes decreverunt.
この羞恥心が悪意に打ち勝ち、彼らは多数で凱旋式を議決した。
§38.50.4oppressit deinde mentionem memoriamque omnem contentionis huius maius et cum maiore et clariore viro certamen ortum.
その後、より大きな、またより偉大で著名な人物との間に起こった争いが、この論争に対する言及と記憶のすべてを圧倒した。
§38.50.5P. Scipioni Africano, ut Valerius Antias auctor est, duo Q. Petillii diem dixerunt.
プブリウス・スキピオ・アフリカヌスに対して、ウァレリウス・アンティアスが伝えるところによれば、二人のクィントゥス・ペティッリウスが裁判の日を告げた。
id, prout cuiusque ingenium erat, interpretabantur.
人々はこれを、それぞれの気性に応じて解釈した。
§38.50.6alii non tribunos plebis, sed universam civitatem,
ある人々は、護民官たちではなく、そのようなことを容認しうる市民社会全体を非難した。
§38.50.7quae id pati posset, incusabant: duas maximas orbis terrarum urbes ingratas uno prope tempore in principes inventas, Romam ingratiorem, si quidem victa Carthago victum Hannibalem in exilium expulisset, §38.50.8Roma victrix victorem Africanum expellat.
世界の二つの最大の都市が、ほぼ同時に、自らの第一人者たちに対して恩知らずであることが露呈した、そしてローマはより恩知らずである、なぜなら、敗北したカルタゴは敗北したハンニバルを亡命へと追放したが、勝利したローマは、勝利者であるアフリカヌスを追放しようとしているのだから、と。
alii, neminem unum civem tantum eminere debere, ut legibus interrogari non possit; nihil tam aequandae libertatis esse quam potentissimum quemque posse dicere causam.
他の人々は、いかなる一人の市民も、法律によって審問され得ないほどに際立つべきではなく、最も権力のある者が裁判で弁明できることほど、自由を平等にすることに資するものはないと主張した。
§38.50.9quid autem tuto cuiquam, nedum summam rem publicam, permitti, si ratio non sit reddenda? qui ius aequum pati non possit, in eum vim haud iniustam esse.
また、もし釈明がなされるべきでないなら、いかなる人に、ましてや国家の最高権力が、どうして安全に委ねられ得るだろうか、平等な法に服することを拒む者に対しては、実力を行使することも決して不当ではない、と。
§38.50.10haec agitata sermonibus, donec dies causae dicendae venit.
これらのことが噂で論じられていたが、ついに弁明を行う日がやってきた。
nec alius antea quisquam nec ille ipse Scipio consul censorve maiore omnis generis hominum frequentia quam reus illo die in forum est deductus.
以前の他の誰も、またあのスキピオ自身でさえ、執政官や監察官として、この日被告人としてフォーラムに導かれたときほど、あらゆる種類の人々の大群衆を伴ってフォーラムに導かれたことはなかった。
§38.50.11iussus dicere causam sine ulla criminum mentione orationem adeo magnificam de rebus ab se gestis est exorsus, ut satis constaret neminem umquam neque melius neque verius laudatum esse.
弁明するように命じられると、彼は告発への言及を一切行わずに、自らの成し遂げた偉業について非常に見事な演説を始めたので、誰一人として、かつてこれほど見事に、また真実に称賛された者はいないということが十分に明らかになった。
§38.50.12dicebantur enim ab eo eodem animo ingenioque, quo gesta erant, et aurium fastidium aberat, quia pro periculo, non in gloriam referebantur.
なぜなら、それらの偉業は、それらが成し遂げられたのと同じ精神と才能をもって彼によって語られ、また、それらは自己の栄光のためではなく、危険に直面して引き合いに出されたため、聞き手の耳に嫌悪感を与えることがなかったからである。

語釈・文法注

  1. 38.50.1plus crimina eo die quam defensio valuisset, ni altercationem in serum perduxissent — 過去の事実に反する条件文であり、条件節・帰結節ともに接続法過去完了(perduxissent, valuisset)が用いられている。「もし議論を長引かせなかったならば、告発の方が影響力を持っただろう(しかし実際には長引いたため、そうならなかった)」という事実の裏返しを表現している。
  2. 38.50.3negantium — 現在分詞複数属格であり、前節の seniorum(長老たちの)を修飾、または同格的に補足している。この分詞が間接話法の導入の役割を果たしており、続く対格不定詞句(exemplum ... esse)へと繋がっている。
  3. 38.50.8nihil tam aequandae libertatis esse — aequandae libertatis は「性質の属格」(genitive of quality)または「目的の属格」として機能する動形容詞(gerundive)構造である。全体として「自由を平等にすることにこれほど資するもの(そのような性質を持つもの)はない」という意味を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §38.50.1-38.50.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:38.50.1-38.50.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。