§38.50.1plus crimina eo die quam defensio valuisset, ni altercationem in serum perduxissent.
만일 그들이 논쟁을 늦은 시간까지 끌지 않았더라면, 그날 고발이 변호보다 더 큰 힘을 발휘했을 것이다.
dimittitur senatus in ea opinione, ut negaturus triumphum fuisse videretur. §38.50.2postero die et cognati amicique Cn. Manlii summis opibus adnisi sunt, et auctoritas seniorum valuit, §38.50.3negantium exemplum proditum memoriae esse, ut imperator, qui devictis perduellibus, confecta provincia exercitum reportasset, sine curru et laurea privatus inhonoratusque urbem iniret.
원로원은 개선식을 거부할 것 같은 분위기 속에서 해산되었다. 다음 날 그나이우스 만리우스의 친척들과 친구들이 온 힘을 다해 애썼고, 원로원 장로들의 권위도 힘을 발휘했다. 그들은 적을 완전히 격퇴하고 속주 임무를 완수하여 군대를 이끌고 돌아온 사령관이 전차와 월계관도 없이 민간인 신분으로 명예롭지 못하게 시내로 들어온 선례가 기억 속에 전해진 바 없다고 주장했다.
hic pudor malignitatem vicit, triumphumque frequentes decreverunt. §38.50.4oppressit deinde mentionem memoriamque omnem contentionis huius maius et cum maiore et clariore viro certamen ortum. §38.50.5P. Scipioni Africano, ut Valerius Antias auctor est, duo Q. Petillii diem dixerunt.
이러한 수치심이 악의를 이겼고, 그들은 다수결로 개선식을 의결했다. 그 후 더 위대하고 저명한 인물과의 사이에 일어난 더 큰 싸움이 이 논쟁에 대한 모든 언급과 기억을 압도해 버렸다. 푸블리우스 스키피오 아프리카누스에 대해, 발레리우스 안티아스가 전하는 바에 따르면, 두 명의 퀸투스 페틸리우스가 재판 날짜를 고지했다.
id, prout cuiusque ingenium erat, interpretabantur. §38.50.6alii non tribunos plebis, sed universam civitatem,
사람들은 각자의 성향에 따라 이를 해석했다. 어떤 이들은 호민관들이 아니라, 그러한 일을 묵인할 수 있는 시민 사회 전체를 비난했다.
§38.50.7quae id pati posset, incusabant: duas maximas orbis terrarum urbes ingratas uno prope tempore in principes inventas, Romam ingratiorem, si quidem victa Carthago victum Hannibalem in exilium expulisset, §38.50.8Roma victrix victorem Africanum expellat.
세계의 두 거대 도시가 거의 같은 시기에 자신들의 지도자들에게 배은망덕한 것으로 드러났으며, 패배한 카르타고는 패배한 한니발을 망명길로 쫓아냈지만, 승리한 로마는 승리자 아프리카누스를 쫓아내려 하니 로마가 더욱 배은망덕하다는 것이었다.
alii, neminem unum civem tantum eminere debere, ut legibus interrogari non possit; nihil tam aequandae libertatis esse quam potentissimum quemque posse dicere causam. §38.50.9quid autem tuto cuiquam, nedum summam rem publicam, permitti, si ratio non sit reddenda? qui ius aequum pati non possit, in eum vim haud iniustam esse. §38.50.10haec agitata sermonibus, donec dies causae dicendae venit.
다른 이들은 그 어떤 한 명의 시민도 법의 심문을 받지 않을 정도로 독보적이어서는 안 되며, 가장 권력 있는 자도 법정에서 변명할 수 있어야 한다는 것만큼 자유를 평등하게 만드는 데 이로운 것은 없다고 주장했다. 또한 해명이 이루어지지 않아도 된다면 그 누구에게 무엇을, 하물며 국가의 최고 권력을 어떻게 안전하게 맡길 수 있겠는가, 평등한 법에 복종하기를 거부하는 자에게 물리력을 행사하는 것은 결코 불의가 아니라고 주장했다. 이러한 이야기들이 구설에 올랐고, 마침내 변론을 하는 날이 왔다.
nec alius antea quisquam nec ille ipse Scipio consul censorve maiore omnis generis hominum frequentia quam reus illo die in forum est deductus. §38.50.11iussus dicere causam sine ulla criminum mentione orationem adeo magnificam de rebus ab se gestis est exorsus, ut satis constaret neminem umquam neque melius neque verius laudatum esse. §38.50.12dicebantur enim ab eo eodem animo ingenioque, quo gesta erant, et aurium fastidium aberat, quia pro periculo, non in gloriam referebantur.
이전에 그 누구도, 심지어 스키피오 자신조차 집정관이나 감찰관 시절에, 이날 피고인으로서 포룸에 인도되었을 때만큼 온갖 부류의 사람들로 가득 찬 대군중을 동반하고 포룸에 인도된 적은 없었다. 변론을 하라는 명령을 받자, 그는 혐의에 대해 전혀 언급하지 않은 채 자신이 이룩한 업적에 관해 너무나 웅장한 연설을 시작했으므로, 그 누구도 이보다 더 훌륭하고 진실되게 칭송받은 적이 없다는 사실이 충분히 명백해졌다. 그 업적들은 그것들이 행해진 것과 같은 정신과 재능으로 그에 의해 이야기 되었고, 그것들이 그의 영광을 위해서가 아니라 그가 처한 위험에 대응하여 언급되었기 때문에 듣는 이들의 귀에 거부감을 주지 않았다.