Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §30.34.1-30.34.13

迦太基前锋溃败与西庇阿重整阵列

第 1016 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

步兵主力交战后,在罗马军队的猛烈推挤下溃败的迦太基辅助军与己方第二线发生内讧。西庇阿在尸首和武器散落的混乱战场上暂缓追击并重整阵线,准备与迦太基主力军决一死战。

§30.34.1utrimque nudata equite erat Punica acies, cum pedes concurrit, nec spe nec viribus iam par.
当步兵交锋时,迦太基阵线的两翼都已失去了骑兵,在希望和力量上都已无法与对手抗衡。
ad hoc dictu parva, sed magna eadem in re gerenda momenta: congruens clamor ab Romanis eoque maior et terribilior, dissonae illis, ut gentium multarum discrepantibus linguis, voces;
此外,还有一些说起来微不足道、但在实际交战中却同样具有重大影响的因素:罗马人一方的呐喊声整齐划一,因而更加洪亮而恐怖;而由于由众多民族的不同语言所组成,对方的呼喊声则显得驳杂不一。
§30.34.2pugna Romana stabilis et suo et armorum pondere incumbentium in hostem, concursatio et velocitas illinc maior quam vis.
罗马人的战斗方式沉稳,凭借自身及武器的分量压向敌人;而对方则是奔跑与敏捷多于力量。
§30.34.3igitur primo impetu extemplo movere loco hostium aciem Romani.
因此,在第一次冲击中,罗马人立即使敌人的阵线动摇并退离原地。
ala deinde et umbonibus pulsantes, in summotos gradu inlato, aliquantum spatii velut nullo resistente incessere,
接着,他们用肩头和盾牌的凸部推挤,向被击退的敌人步步逼近,仿佛在毫无抵抗的情况下前行了相当长的一段距离。
§30.34.4urgentibus et novissimis primos, ut semel motam aciem sensere, quod ipsum vim magnam ad pellendum hostem addebat.
一旦察觉到敌人的阵线已经动摇,甚至连最后排的士兵也开始推挤最前排的士兵,这本身就为击退敌人增添了巨大的力量。
§30.34.5apud hostes auxiliares cedentes secunda acies, Afri et Carthaginienses, adeo non sustinebant, ut contra etiam, ne resistentes pertinaciter primos caedendo ad se perveniret hostis, pedem referrent.
在敌人方面,第二线的非洲人和迦太基人非但没有支持退却的辅助军,反而倒退,以免敌人通过斩杀在前方顽强抵抗的人而逼近他们自己。
§30.34.6igitur auxiliares terga dant repente, et in suos versi partim refugere in secundam aciem, partim non recipientes caedere, ut et paulo ante non adiuti et tunc exclusi.
因此,辅助军突然转身逃跑,转向己方阵线,一部分人企图逃入第二线,一部分人则开始斩杀那些不愿收容他们的己方士兵,因为他们不久前未得救援,此时又被拒之门外。
§30.34.7et prope duo iam permixta proelia erant, cum Carthaginienses simul cum hostibus, simul cum suis cogerentur manus conserere.
由于迦太基人被迫同时与敌人以及己方士兵交手,此刻几乎有两场战斗混杂在了一起。
non tamen ita perculsos iratosque in aciem accepere, §30.34.8sed densatis ordinibus in cornua vacuumque circa campum extra proelium eiecere, ne pavido fuga et vulneribus milite sinceram et integram aciem miscerent.
然而,迦太基人并没有将这些惊恐万状、愤怒不已的人收容进自己的阵列,而是紧密排好队形,将他们驱逐到两翼及战场外围周围空旷的平原上,以免逃跑和受伤的士兵让己方完整且未受损的阵线陷入混乱。
§30.34.9ceterum tanta strages hominum armorumque locum, in quo steterant paulo ante auxiliares, compleverat, ut prope difficilior transitus esset, quam per confertos hostes fuerat.
此外,人与武器的巨大惨烈伤亡填满了辅助军不久前所站立的地方,以至于通过该处几乎比穿过密集的敌群还要困难。
§30.34.10itaque, qui primi erant, hastati per cumulos corporum armorumque et tabem sanguinis, qua quisque poterat, sequentes hostem et signa et ordines confuderunt.
因此,位于最前列的青年兵(hastati)在尸体、武器堆和血泊中,各自在能走的地方追击敌人,导致了军旗和队形的混乱。
principum quoque signa fluctuari coeperant vagam ante se cernendo aciem.
主力兵(principes)的军旗也因为看到眼前混乱的阵线而开始动摇。
§30.34.11quod Scipio abi vidit, receptui propere canere hastatis iussit et sauciis in postremam aciem subductis principes triariosque in cornua inducit, quo tutior firmiorque media hastatorum acies esset.
西庇阿看到这一情况,急忙下令给青年兵吹响收兵号,并在将伤员撤到最后线后,将主力兵和后备兵(triarii)部署在两翼,以便使青年兵的中线更加安全和稳固。
§30.34.12ita novum de integro proelium ortum est; quippe ad veros hostes perventum erat, et armorum genere et usu militiae et fama rerum gestarum et magnitudine vel spei vel periculi pares.
于是,一场全新的战斗重新开始;因为他们已经碰到了真正的对手,无论是在武器类型、军事经验、战绩声誉,还是在希望或危险的巨大程度上,双方都旗鼓相当。
§30.34.13sed et numero superior Romanus erat et animo, quod iam equites, iam elephantos fuderat, iam prima acie pulsa in secundam pugnabat.
但罗马人在数量和士气上都更胜一筹,因为他们已经击溃了骑兵,击溃了战象,并且在打败了第一线之后,现在正与第二线进行交战。

词汇与语法注释

  1. §30.34.1eoque maior — 中性夺格 `eo` 表示程度上的差别,指代前句的 `congruens`(整齐划一的),以此加强比较级 `maior`。字面意思是“因此而更大”。
  2. §30.34.3ala — 虽然 `ala` 通常指“翼”或“腋下”,但在此处与 `umbonibus`(盾牌突起)并列,在语境中指士兵用以顶着盾牌推挤的“肩膀”或“上臂/胁部”等身体部位最为自然。
  3. §30.34.5ne resistentes pertinaciter primos caedendo ad se perveniret hostis — 夺格动名词 `caedendo` 表示手段,其意味上的直接宾语是现在分词词组 `resistentes pertinaciter primos`。整句表达了第二线(迦太基人)的意图:“以免敌人通过斩杀在前方顽强抵抗的第一列士兵而逼近他们自己”。
  4. §30.34.11abi — 这是拉丁语原文传抄中的印刷或拼写错误,在此处应读作时间连词 `ubi`(当……时)。现代大多数校订本均已将其修正为 `ubi`。
  5. §30.34.11receptui — 第四变格名词 `receptus`(退却)的给格形式。与不及物动词 `canere` 连用,作目的给格,表示“吹响退却的信号”。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §30.34.1-30.34.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:30.34.1-30.34.13

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。