§30.30.1summotis pari spatio armatis cum singulis interpretibus congressi sunt, non suae modo aetatis maximi duces, sed omnis ante se memoriae, omnium gentium cuilibet regum imperatorumve pares.
在将武装士兵退至等距离的地方后,他们各带一名翻译会晤,他们不仅是他们那个时代最伟大的统帅,也是他们之前所有历史记忆中最伟大的,可与任何民族的任何国王或将领并肩。
§30.30.2paulisper alter alterius conspectu, admiratione mutua prope attoniti, conticuere.
片刻之间,他们因注视着对方并因彼此的惊叹而几乎惊呆,相顾无言。
§30.30.3tum Hannibal prior: “si hoc ita fato datum erat, ut qui primus bellum intuli populo Romano quique totiens prope in manibus victoriam habui, is ultro ad pacem petendam venirem, laetor te mihi sorte potissimum datum, a quo peterem.
随后汉尼拔首先开口:“如果命运如此注定,让我这个首先对罗马人发起战争、且曾多次将胜利几乎握在手中之人,如今自愿前来求和,那么我很庆幸命运偏偏将你赐予我,成为我请求的对象。
§30.30.4tibi quoque inter multa egregia non in ultimis laudum hoc fuerit, Hannibalem, cui tot de Romanis ducibus victoriam di dedissent, tibi cessisse, teque huic bello, vestris prius quam nostris cladibus insigni, finem imposuisse.
对你而言,在众多杰出的功绩中,这也绝非最微不足道的赞誉:神明曾赐予其对如此多罗马将领获得胜利的汉尼拔向你屈服,而你为这场以你们的灾难先于我们的灾难而闻名的战争画上了句号。
§30.30.5hoc quoque ludibrium casus ediderit fortuna, ut, cum patre tuo consule ceperim arma, cum eodem primum Romano imperatore signa contulerim, ad filium eius inermis ad pacem petendam veniam.
命运也创造了如此充满嘲弄的巧合:在你的父亲担任执政官时我拿起了武器,并与作为第一位罗马统帅的他首次交锋,如今我却手无寸铁地来到他的儿子面前请求和平。
§30.30.6optimum quidem fuerat eam patribus nostris mentem datam ab dis esse, ut et vos Italiae et nos Africae imperio contenti essemus; §30.30.7neque enim ne vobis quidem Sicilia ac Sardinia satis digna pretia sunt pro tot classibus, tot exercitibus, tot tam egregiis amissis ducibus.
如果神明曾将这样的心思赐予我们的父辈,使你们满足于对意大利的统治,而我们满足于对非洲的统治,那确实本是最好的;因为对你们来说,西西里和撒丁岛也绝非为了失去如此多的舰队、如此多的军队、如此多杰出的将领而付出的足够值得的代价。
sed praeterita magis reprehendi possunt quam corrigi.
但过去的事,非难易,纠正难。
§30.30.8ita aliena adpetivimus, ut de nostris dimicaremus, nec in Italia solum nobis bellum, vobis in Africa esset, sed et vos in portis vestris prope ac moenibus signa armaque hostium vidistis et nos ab Carthagine fremitum castrorum Romanorum exaudim —
我们是如此觊觎他人的东西,以至于不得不为自己的东西而战;不仅我们在意大利有战争,你们在非洲有战争,而且你们也在自己的城门和城墙附近亲眼看见了敌人的军旗和武器,我们也从迦太基听到了罗马军营的嘈杂声。
§30.30.9s. quod igitur nos maxime abominaremur, vos ante omnia optaretis, in meliore vestra fortuna de pace agitur.
—— s. 因此,在我们最感憎恶、而你们最渴望的事情中,和平正在你们更为有利的境遇中被商讨。
agimus ei, quorum et maxime interest pacem esse, et qui quodcumque egerimus, ratum civitates nostrae habiturae sunt.
我们作为对和平最切身相关、且无论我们做出什么决定我们的国家都会予以承认的当事人来进行商讨。
animo tantum nobis opus est non abhorrente a quietis consiliis.
我们需要的只是一颗不排斥和平倡议的心。
§30.30.10quod ad me attinet, iam aetas senem in patriam revertentem, unde puer profectus sum, iam secundae, iam adversae res ita erudierunt, ut rationem sequi quam fortunam malim; §30.30.11tuam et adulescentiam et perpetuam felicitatem, ferociora utraque quam quietis opus est consiliis, metuo.
就我而言,如今我的年纪——让我作为一个在孩提时代出发、如今已是老人回到祖国的人,如今的顺境,如今的逆境,已将我教育得宁愿追随理性,而非命运;我畏惧你的年轻和连续不断的幸运,这两者都比和平倡议所需要的更为激进。
non temere incerta casuum reputat, quem fortuna numquam decepit.
从未被命运欺骗过的人,不会轻易思考偶然事件的不确定性。
§30.30.12quod ego fui ad Trasumennum, ad Cannas, id tu hodie es.
我在特拉西梅努斯和坎尼时的状态,就是你今天的写照。
vixdum militari aetate imperio accepto omnia audacissime incipientem nusquam fefellit fortuna.
在刚到服役年龄便接掌指挥权,对于极尽大胆地开始一切的你,命运从未让你失望。
§30.30.13patris et patrui persecutus mortem ex calamitate vestrae domus decus insigne virtutis pietatisque eximiae cepisti; amissas Hispanias reciperasti quattuor inde Punicis exercitibus pulsis; §30.30.14consul creatus, cum ceteris ad tutandam Italiam parum animi esset, transgressus in Africam, duobus hic exercitibus caesis, binis eadem hora captis simul incensisque castris, Syphace potentissimo rege capto, tot urbibus regni eius, tot nostri imperii ereptis, me sextum decimum iam annum haerentem in possessione Italiae detraxisti.
在追讨父亲和叔父之死的过程中,你从你们家族的灾难中获得了勇气和非凡虔敬的显赫荣耀;你收复了失去的西班牙,从那里击退了四个迦太基军团;当选执政官后,在其他人由于缺乏足够勇气去保卫意大利的时候,你渡海来到非洲,在这里歼灭了两支军队,在同一个小时内夺取并焚毁了两个军营,俘虏了最强大的国王锡法克斯,夺走了他王国的如此多城市以及我们帝国的如此多领地,并将已经在意大利的占有中坚守了十六年的我拖了出来。
potest victoriam malle quam pacem animus.
你的心可以更渴望胜利而非和平。
novi spiritus magnos magis quam utiles;
我了解那些伟大而非实用的志气;