§3.7.1deserta omnia, sine capite, sine viribus, dii praesides ac fortuna urbis tutata est, quae Volscis Aequisque praedonum potius mentem quam hostium dedit; adeo enim nullam spem non potiundi modo, §3.7.2sed ne adeundi quidem Romana moenia animus eorum cepit, tectaque procul visa atque inminentes tumuli avertere mentes eorum, §3.7.3ut totis passim castris fremitu orto, quid in vasto ac deserto agro inter tabem pecorum hominumque desides sine praeda tempus tererent, cum integra loca, Tusculanum agrum opimum copiis, petere possent, signa repente convellerent transversisque itineribus per Labicanos agros in Tusculanos colles transirent.
尽管一切已被废弃,既无领袖也无力量,但城邦的守护神和“幸运”保护了它,这使沃尔斯奇人和埃奎人产生了掠夺者而非敌国军队的心态;因为他们的内心甚至没有抱持任何希望,不仅没有夺取,甚至连靠近罗马城墙的希望都没有,而远远望见的房屋和逼近的山丘也扭转了他们的心意,以至于在整个营地的各处都响起了抱怨声,质问为什么在人畜腐烂、荒凉废弃的土地上,既无猎物又无所事事地虚度光阴,而他们本可以前往未受破坏的地方,即物资充裕的图斯库鲁姆农地,于是他们突然拔起军旗,沿着捷径穿过拉比基人的农地,转移到图斯库鲁姆的丘陵。
eo vis omnis tempestasque belli conversa est.
战争的全部威力和风暴都转向了那里。
interim Hernici Latinique, §3.7.4pudore etiam, non misericordia solum moti, si nec obstitissent communibus hostibus infesto agmine Romanam urbem petentibus nec opem ullam obsessis sociis ferrent, coniuncto exercitu Romam pergunt.
与此同时,赫尔尼基人和拉丁人,不仅出于同情,更出于羞耻心,深感若既不阻击正以凶猛势头逼近罗马城的共同敌人,又不向被围困的盟友提供任何援助,便合兵一处,急行军前往罗马。
§3.7.5ubi cum hostes non invenissent, secuti famam ac vestigia obvii fiunt descendentibus ab Tusculana in Albanam vallem.
他们在罗马未发现敌人,便循着传闻和足迹,迎面碰上了从图斯库鲁姆下降到阿尔巴谷地的敌军。
ibi haudquaquam aequo proelio pugnatum est, fidesque sua sociis parumn felix in praesentia fuit.
在那里进行了一场绝非势均力敌的战斗,而盟友们的忠诚在眼前并未给他们带来多少好运。
§3.7.6haud minor Romae fit morbo strages, quam quanta ferro sociorum facta erat.
罗马因瘟疫遭受的惨重伤亡,绝不亚于盟友在战场上被刀剑屠杀的数量。
consul, qui unus supererat, moritur; mortui et alii clari viri, M’. Valerius, T. Verginius Rutilus augures, Ser. Sulpicius curio maximus; et per ignota capita late vagata est vis morbi.
唯一幸存的执政官去世了;其他显赫之士也相继离世,包括占卜官马尔库斯·瓦莱里乌斯、提图斯·维尔吉尼乌斯·鲁蒂卢斯,以及大祭司塞尔维乌斯·苏尔皮基乌斯;瘟疫的威力也在无名百姓中广泛蔓延。
§3.7.7inopsque senatus auxilii humani ad deos populum ac vota vertit: iussi cum coniugibus ac liberis supplicatum ire pacemque exposcere deum.
失去人力救助希望的元老院将民众和誓愿转向神明:命令他们携妻带子前去祈祷,乞求神明的和解。
§3.7.8ad id, quod sua quemque mala cogebant, auctoritate publica evocati omnia delubra inplent.
每个人除了受自身灾祸所迫之外,在公权力的召集下,他们填满了所有的神庙。
stratae passim matres crinibus templa verrentes veniam irarum caelestium finemque pesti exposcunt.
母亲们四处俯伏,用头发清扫神殿,祈求免除上天的愤怒并终结瘟疫。