§3.7.1deserta omnia, sine capite, sine viribus, dii praesides ac fortuna urbis tutata est, quae Volscis Aequisque praedonum potius mentem quam hostium dedit;
全てが放置され、指導者も、軍事力もない状態であったが、その都市を、守護神たちとローマの「幸運」が守り抜いた。 この幸運が、ウォルスキ族とアイクィ族に、敵国としてのそれよりもむしろ略奪者としての心構えを与えたのである。
adeo enim nullam spem non potiundi modo, §3.7.2sed ne adeundi quidem Romana moenia animus eorum cepit, tectaque procul visa atque inminentes tumuli avertere mentes eorum,
というのも、彼らの心には、[ローマの]城壁を占領することはおろか、それに近づくことさえ望む気持ちが起きず、遠くに見える家々や、眼前にそびえる丘が、彼らの心を遠ざけたからである。
§3.7.3ut totis passim castris fremitu orto, quid in vasto ac deserto agro inter tabem pecorum hominumque desides sine praeda tempus tererent, cum integra loca, Tusculanum agrum opimum copiis, petere possent, signa repente convellerent transversisque itineribus per Labicanos agros in Tusculanos colles transirent.
その結果、陣営のいたるところで、家畜や人間の死骸が腐敗する荒れ果てた無人の地で、なぜ獲物もなく怠惰に時を過ごしているのか、まだ荒らされていない場所、すなわち物資の豊かなトゥスクルムの土地を目指すことができるというのに、という不満の声が上がると、彼らは突如として軍旗を抜き、間道を抜けてラビキの地を通り、トゥスクルムの丘へと移動した。
eo vis omnis tempestasque belli conversa est.
戦争の全勢力と嵐はそちらへと向けられた。
interim Hernici Latinique, §3.7.4pudore etiam, non misericordia solum moti, si nec obstitissent communibus hostibus infesto agmine Romanam urbem petentibus nec opem ullam obsessis sociis ferrent, coniuncto exercitu Romam pergunt.
そのころ、ヘルニキ族とラティウム人は、同盟国が包囲されているのに何の援助もせず、共通の敵が恐るべき軍勢でローマの都市を目指して進撃しているのを阻止もしないならば[恥である]という、同情だけでなく羞恥心にも駆り立てられ、連合軍を組織してローマへと急行した。
§3.7.5ubi cum hostes non invenissent, secuti famam ac vestigia obvii fiunt descendentibus ab Tusculana in Albanam vallem.
そこで敵を見つけられなかったため、噂と足跡を追って、トゥスクルムからアルバの谷へと下ってくる敵と遭遇した。
ibi haudquaquam aequo proelio pugnatum est, fidesque sua sociis parumn felix in praesentia fuit.
そこでは決して対等とは言えない戦闘が行われ、同盟国たちの忠誠は、差し当たっては彼らにとってあまり幸運な結果をもたらさなかった。
§3.7.6haud minor Romae fit morbo strages, quam quanta ferro sociorum facta erat.
ローマでも、疫病による惨状は、同盟国の軍勢が剣によって被った惨状に劣らないものであった。
consul, qui unus supererat, moritur;
唯一生き残っていた執政官が死亡した。
mortui et alii clari viri, M’. Valerius, T. Verginius Rutilus augures, Ser. Sulpicius curio maximus;
また、他の著名な人々、すなわち鳥占官のマルクス・ウァレリウスとティトゥス・ウェルギニウス・ルティルス、そして最高司祭のセクスツス・スルピキウスも死亡した。
et per ignota capita late vagata est vis morbi.
そして、無名の庶民たちの間にも、疫病の猛威は広く蔓延していった。
§3.7.7inopsque senatus auxilii humani ad deos populum ac vota vertit: iussi cum coniugibus ac liberis supplicatum ire pacemque exposcere deum.
人間の力による救済の望みを失った元老院は、民衆の心と誓願を神々へと向けた。 彼らは、妻や子供たちを伴って参拝に行き、神々の和解を願い求めるよう命じられた。
§3.7.8ad id, quod sua quemque mala cogebant, auctoritate publica evocati omnia delubra inplent.
各自の不幸がそれぞれを駆り立てていたことに加え、公的な命令によって呼び集められた民衆は、全ての神殿を埋め尽くした。
stratae passim matres crinibus templa verrentes veniam irarum caelestium finemque pesti exposcunt.
母親たちはいたるところで身を投げ出し、髪の毛で神殿の床を掃き清めながら、天の怒りの許しと、疫病の終息を願い求めた。