§3.17.1postquam arma poni et discedere homines ab stationibus nuntiatum est, P. Valerius collega senatum retinente se ex curia proripit, inde in templum ad tribunos venit.
当武器被放下、人们正离开岗位的信息传来后,当他的同事留住元老院时,普布利乌斯·瓦莱里乌斯冲出议事堂,随后前往神殿去找护民官。
§3.17.2“quid hoc rei est” inquit, “tribuni? Appi Herdonii ductu et auspicio rem publicam eversuri estis? tam felix vobis corrumpendis fruit, qui servitia non commovit auctor? cum hostes supra caput sint, discedi ab armis legesque ferri placet?”
“护民官们,这是怎么回事? ”他说,“你们要在阿皮乌斯·赫尔多尼乌斯的领导和占卜下推翻共和国吗? 那个没有煽动起奴隶的阴谋策划者,在腐蚀你们这件事上竟然如此成功吗? 当敌人在你们头上时,你们竟然乐意放下武器并提出法案吗?
§3.17.3inde ad multitudinem oratione versa: “si vos urbis, Quirites, si vestri nulla cura tangit, at vos veremini deos vestros ab hostibus captos.
” 随后,他转向群众演说:“奎里特斯啊,如果你们对城市、对你们自己没有任何关怀,至少要敬畏你们被敌人俘获的神明。
Iuppiter optimus maximus, Iuno regina et Minerva, alii dii deaeque obsidentur; castra servorum publicos vestros penates tenent;
至高至大的朱庇特、朱诺女王和弥涅尔瓦,以及其他男女神明正被包围;奴隶的军营占据着你们公共的彭纳特斯。
§3.17.4haec vobis forma sanae civitatis videtur? tantum hostium non solum intra muros est, sed in arce, supra forum curiamque; comitia interim in foro sunt, senatus in curia est; velut cum otium superat, senator sententiam dicit, alii Quirites suffragium ineunt.
这在你们看来是一个健康城邦的样貌吗? 如此多的敌人不仅在城墙之内,而且在卫城上,在广场和议事堂之上;与此同时,广场上在召开大会,元老院在议事堂里;仿佛在和平昌盛之时,元老院议员发表政见,其他奎里特斯进行投票。
§3.17.5non quidquid patrum plebisque est, consules, tribunos, deos hominesque omnes armatos opem ferre, in Capitolium currere, liberare ac pacare augustissimam illam domum Iovis optimi maximi decuit?
难道不应该由所有的贵族和平民、执政官、护民官、所有的神明和人类武装起来提供援助,奔向卡皮托尔山,去解放并平定那座至高至大的朱庇特最神圣的家园吗?
§3.17.6Romule pater, tu mentem tuam, qua quondam arcem ab his iisdem Sabinis auro captam recepisti, da stirpi tuae; iube hanc ingredi viam, quam tu dux, quam tuus ingressus exercitus est! primus en ego consul, quantum mortalis deum possum, te ac tua vestigia sequar. ”
国父罗慕路斯啊,请赐予你的后代你当年的智慧,那时你从这些相同的萨宾人手中收复了被黄金夺取的卫城;命令他们走上这条你作为领袖、你的军队曾走过的道路吧! 看啊,我作为执政官,将第一个在凡人所能追随神明的最大范围内,追随你和你的足迹。
§3.17.7ultimum orationis fuit: se arma capere, vocare omnes Quirites ad arma.
” 演说最后的内容是:他正在拿起武器,并号召所有奎里特斯武装起来。
si qui inpediat, iam se consularis imperii, iam tribuniciae potestatis sacratarumque legum oblitum, quisquis ille sit, ubicumque sit, in Capitolio, in foro, pro hoste habiturum.
如果有人阻挠,他将视其为敌人,不论此人是谁、身处何地,是在卡皮托尔山还是在广场,他都将忘记执政官的命令权,忘记护民官的权力和神圣的法律。
iuberent tribuni, §3.17.8quoniam in Appi Herdonium vetarent, in P. Valerium consulem sumi arma; ausurum se in tribunis, quod princeps familiae suae ausus in regibus esset.
让护民官们下令吧,既然他们禁止针对阿皮乌斯·赫尔多尼乌斯拿起武器,那就下令针对执政官普布利乌斯·瓦莱里乌斯拿起武器吧;他将对护民官们做出他的家族始祖曾对国王们敢于做出的一幕。
§3.17.9uim ultimam apparebat futuram spectaculoque seditionem Romanam hostibus fore.
显而易见,极端的暴力即将发生,罗马人的内讧将成为敌人的笑柄。
nec lex tamen ferri nec ire in Capitolium consul potuit.
然而,法案既无法通过,执政官也无法前往卡皮托尔山。
nox certamina coepta oppressit.
夜色压制了已经开始的争斗。
tribuni cessere nocti timentes consulum arma.
护民官因害怕执政官的武力,向黑夜作出了退让。
§3.17.10amotis inde seditionis auctoribus patres circumire plebem inserentesque se in circulos sermones tempori aptos serere, admonere, ut viderent, in quod discrimen rem publicam adducerent: §3.17.11non inter patres ac plebem certamen esse, sed simul patres plebemque, arcem urbis, templa deorum, penates publicos privatosque hostibus dedi.
随后,内讧的主谋们离开后,元老们在平民中周旋,加入到人群的圈子中,散布适合时局的言论,警告他们认清自己正将国家带入何等危险的境地:争执并非在贵族和平民之间,而是贵族与平民、城邦的卫城、诸神的殿宇、公私守护神都在被同时拱手让给敌人。
§3.17.12dum haec in foro sedandae discordiae causa aguntur, consules interim, ne Sabini neve Veiens hostis moveretur, circa portas murosque discesserant.
当在广场上为平息不和而进行这些活动时,执政官们在此期间,为了防止萨宾或维伊的敌人行动,已散开部署在城门和城墙周围。