§3.17.1postquam arma poni et discedere homines ab stationibus nuntiatum est, P. Valerius collega senatum retinente se ex curia proripit, inde in templum ad tribunos venit.
무기를 내려놓고 사람들이 초소에서 물러나고 있다는 보고가 전해지자, 동료 집정관이 원로원을 붙잡아 두고 있는 동안 푸블리우스 발레리우스는 의사당에서 뛰쳐나와, 거기서 신전으로 호민관들을 찾아갔다.
§3.17.2“quid hoc rei est” inquit, “tribuni? Appi Herdonii ductu et auspicio rem publicam eversuri estis? tam felix vobis corrumpendis fruit, qui servitia non commovit auctor? cum hostes supra caput sint, discedi ab armis legesque ferri placet?” §3.17.3inde ad multitudinem oratione versa: “si vos urbis, Quirites, si vestri nulla cura tangit, at vos veremini deos vestros ab hostibus captos.
“호민관들이여, 이것이 무슨 일인가?” 그가 말했다. “아피우스 헤르도니우스의 인도와 점괘 아래서 국가를 전복하려는 것인가? 노예들을 움직이지 못했던 그 주모자가 너희를 타락시키는 데는 그토록 성공적이었단 말인가? 적들이 머리 위에 와 있는데, 무기를 내려놓고 법안을 통과시키는 것이 좋단 말인가?” 이어 군중에게 연설을 돌려 말했다. “퀴리테스여, 만일 여러분이 도시에 대해서도, 여러분 자신에 대해서도 아무런 염려가 없다 하더라도, 적들에게 붙잡힌 여러분의 신들이라도 두려워하십시오.
Iuppiter optimus maximus, Iuno regina et Minerva, alii dii deaeque obsidentur;
지고지순하고 위대한 유피테르, 여왕 유노와 미네르바, 그리고 다른 남신들과 여신들이 포위되어 있습니다.
castra servorum publicos vestros penates tenent;
노예들의 진영이 여러분의 공공 페나테스를 차지하고 있습니다.
§3.17.4haec vobis forma sanae civitatis videtur? tantum hostium non solum intra muros est, sed in arce, supra forum curiamque;
이것이 여러분에게 온전한 국가의 모습으로 보입니까? 이토록 많은 적들이 성벽 안뿐만 아니라 성채에, 포룸과 의사당 머리 위에 있습니다.
comitia interim in foro sunt, senatus in curia est;
그러는 동안 포룸에서는 민회가 열리고, 의사당에는 원로원이 있습니다.
velut cum otium superat, senator sententiam dicit, alii Quirites suffragium ineunt.
마치 평화가 넘쳐날 때처럼, 원로원 의원은 의견을 진술하고, 다른 퀴리테스는 투표를 하고 있습니다.
§3.17.5non quidquid patrum plebisque est, consules, tribunos, deos hominesque omnes armatos opem ferre, in Capitolium currere, liberare ac pacare augustissimam illam domum Iovis optimi maximi decuit?
귀족과 평민을 통틀어 모든 이들, 집정관들, 호민관들, 모든 신들과 인간들이 무장하고 원조를 아끼지 않으며, 카피톨리움으로 달려가 지고지순하고 위대한 유피테르의 저 가장 성스러운 집을 해방하고 평온하게 만드는 것이 마땅하지 않았습니까?
§3.17.6Romule pater, tu mentem tuam, qua quondam arcem ab his iisdem Sabinis auro captam recepisti, da stirpi tuae;
국부 로물루스여, 과거 이와 똑같은 사비니인들에게 황금으로 빼앗겼던 성채를 되찾으셨을 때의 그 정신을 당신의 후손에게 주소서.
iube hanc ingredi viam, quam tu dux, quam tuus ingressus exercitus est! primus en ego consul, quantum mortalis deum possum, te ac tua vestigia sequar. ”
당신께서 인도자로서, 당신의 군대가 걸어갔던 이 길을 이들이 걸어가도록 명하소서! 보십시오, 집정관인 저 자신이, 필멸자가 신을 따를 수 있는 한, 가장 먼저 당신과 당신의 발자취를 따르겠습니다.” 연설의 마지막은 다음과 같았다.
§3.17.7ultimum orationis fuit: se arma capere, vocare omnes Quirites ad arma.
자신이 무기를 들고 모든 퀴리테스를 무장하도록 부르겠다는 것이었다.
si qui inpediat, iam se consularis imperii, iam tribuniciae potestatis sacratarumque legum oblitum, quisquis ille sit, ubicumque sit, in Capitolio, in foro, pro hoste habiturum.
만일 누군가 방해한다면, 그가 누구이든 어디에 있든, 카피톨리움이든 포룸이든 간에, 자신은 이제 집정관의 명령권도, 호민관의 권한과 신성한 법들도 잊어버리고 그를 적국으로 취급하겠다는 것이었다.
iuberent tribuni, §3.17.8quoniam in Appi Herdonium vetarent, in P. Valerium consulem sumi arma;
호민관들은 명하라, 아피우스 헤르도니우스에 맞서 무기를 들지 못하게 하니, 집정관 푸블리우스 발레리우스를 겨냥하여 무기를 들라고 말이다.
ausurum se in tribunis, quod princeps familiae suae ausus in regibus esset.
그는 자신의 가문 시조가 왕들에게 감행했던 일을 호민관들을 상대로 감행하겠노라고 했다.
§3.17.9uim ultimam apparebat futuram spectaculoque seditionem Romanam hostibus fore.
극단적인 충돌이 일어날 것이 분명해 보였고, 로마의 내분은 적들에게 볼거리가 될 터였다.
nec lex tamen ferri nec ire in Capitolium consul potuit.
그러나 법안이 통과될 수도 없었고 집정관이 카피톨리움으로 갈 수도 없었다.
nox certamina coepta oppressit.
밤이 시작된 다툼을 덮쳤다.
tribuni cessere nocti timentes consulum arma.
호민관들은 집정관들의 무력을 두려워하며 밤에 굴복해 물러났다.
§3.17.10amotis inde seditionis auctoribus patres circumire plebem inserentesque se in circulos sermones tempori aptos serere, admonere, ut viderent, in quod discrimen rem publicam adducerent:
그 후 내분의 주모자들이 물러나자, 원로원 의원들은 평민들 사이를 돌며 그들의 모임에 끼어들어 시국에 맞는 말을 건네며, 자신들이 국가를 어떤 위기에 몰아넣고 있는지 깨닫도록 경고했다.
§3.17.11non inter patres ac plebem certamen esse, sed simul patres plebemque, arcem urbis, templa deorum, penates publicos privatosque hostibus dedi.
다툼이 귀족과 평민 사이에 있는 것이 아니라, 귀족과 평민, 도시의 성채, 신들의 신전, 공공 및 개인의 페나테스가 동시에 적들의 손에 넘어가고 있다는 것이었다.
§3.17.12dum haec in foro sedandae discordiae causa aguntur, consules interim, ne Sabini neve Veiens hostis moveretur, circa portas murosque discesserant.
불화를 가라앉히기 위해 포룸에서 이러한 일들이 행해지는 동안, 그사이 집정관들은 사비니나 웨이이 적들이 움직이지 못하도록 성문과 성벽 주변으로 흩어져 배치되었다.