§28.33.1ab hac oratione dimissos ad iter se comparare in diem posterum iubet, profectusque decumis castris pervenit ad Hiberum flumen.
在这次演说后,他解散了士兵,命令他们为第二天的行军做准备;他出发后,在第十次扎营(第十天)抵达了埃布罗河。
inde superato amni die quarto in conspectu hostium posuit castra.
随后他渡过河,在第四天在敌人看得见的地方安营扎寨。
§28.33.2campus ante montibus circa saeptus erat.
前方的平原周围被群山环绕。
in eam vallem Scipio cum pecora, rapta pleraque ex ipsorum hostium agris, §28.33.3propelli ad inritandam feritatem barbarorum iussisset, velites subsidio misit, a quibus ubi per procursationem coimmissa pugna esset, Laelium cum equitatu impetum ex occulto facere iubet.
当西庇阿下令将主要从敌人自己的田地里掠夺来的牲畜驱赶进去以激怒野蛮人的凶猛时,他派遣了轻装步兵作为支援,当他们通过前哨战发起战斗时,他命令莱利乌斯率领骑兵从暗处发起袭击。
§28.33.4mons opportune prominens equitum insidias texit; nec ulla mora pugnae facta est.
一座适时凸出的山丘掩护了骑兵的伏击;战斗没有丝毫耽搁。
Hispani in conspecta procul pecora. velites in Hispanos praeda occupatos incurrere.
西班牙人冲向远处看见的牲畜;轻装步兵则向着正忙于掠夺战利品的西班牙人发起冲锋。
§28.33.5primo missilibus territavere, deinde missis levibus telis, quae inritare magis quam decernere pugnam poterant, gladios nudant, et conlato pede res coepta geri est; §28.33.6ancepsque pedestre certamen erat, ni equites supervenissent.
起初他们用投射武器恐吓敌人,接着在投掷出那些只能激怒敌人而不能决定胜负的轻型标枪后,他们拔出剑来,短兵相接的战斗便开始了;若非骑兵突然赶到,步兵的战斗本会胜负难料。
neque ex adverso tantum inlati obvios obtrivere, sed circumvecti etiam quidam per infima clivi ab tergo se, ut plerosque intercluderent, obiecerunt, maiorque caedes fuit, quam quantam edere levia per excursiones proelia solent.
骑兵不仅从正面突击蹂躏了迎面之敌,而且还有一些骑兵绕过山坡底部从背后阻截,切断了大批敌人的退路,造成的伤亡也比通常通过遭遇战进行的轻微战斗所引起的要大。
§28.33.7ira magis accensa adverso proelio barbaris est, quam imminuti animi.
野蛮人因战败而燃起的愤怒,远胜于士气的低落。
itaque ne perculsi viderentur, prima luce postero die in aciem processere.
因此,为了不显露出惊慌,他们在次日黎明便列队出战。
§28.33.8non capiebat omnes copias angusta, sicut ante dictum est, valles; duae ferme peditum partes et omnis equitatus in aciem descendit; §28.33.9quod relicum peditum erat, obliquo constituerunt colle.
正如前文所说,狭窄的谷地无法容纳所有军队;大约三分之二的步兵和全体骑兵下到战场;其余的步兵被他们布置在倾斜的山丘上。
Scipio, pro se esse loci angustias ratus, et quod in arto pugna Romano aptior quam Hispano militi futura videbatur, et quod in eum locum detracta hostium acies esset, qui non omnem multitudinem eorum caperet, novo etiam consilio adiecit animum: §28.33.10equitem nec se posse circumdare cornibus in tam angusto spatio, et hosti, quem cum pedite deduxisset, inutilem fore.
西庇阿认为地形的狭窄对自己有利,一方面是因为在狭窄空间内的战斗似乎比西班牙士兵更适合罗马士兵,另一方面是因为敌人的战线被引诱到了一个无法容纳其全部兵力的地方,于是他也将心思转向了一个新计划:即在如此狭窄的空间内,他自己既无法用骑兵包抄两翼,而对于敌人来说,他们随同步兵一同带下来的骑兵也将毫无用处。
§28.33.11itaque imperat Laelio, ut per colles quam occultissimo itinere circumducat equites segregetque, quantum possit, equestrem a pedestri pugnam; §28.33.12ipse omnia signa peditum in hostes vertit; quattuor cohortes in fronte statuit, quia latius pandere aciem non poterat.
因此,他命令莱利乌斯率领骑兵尽可能隐秘地绕过山丘,并尽可能将骑兵战与步兵战分开;他自己将步兵的所有军旗指向敌人;由于无法将战线展开得更宽,他在正面布置了四个大队。
§28.33.13moram pugnandi nullam fecit, ut ipso certamine averteret ab conspectu transeuntium per colles equitum.
他毫不拖延地发起战斗,以便通过战斗本身转移敌人的视线,使其看不见正越过山丘的骑兵。
neque ante circumductos sensere, quam tumultum equestris pugnae ab tergo accepere.
直到他们从背后听到骑兵交战的喧嚣声,才察觉到被合围。
§28.33.14ita duo diversa proelia erant: duae peditum acies, duo equitatus per longitudinem campi, quia misceri ex genere utroque proelium angustiae non patiebantur, pugnabant.
这样就形成了两场不同的战斗:两支步兵战线和两支骑兵部队沿着平原的长度进行战斗,因为狭窄的地形不允许两种兵种混杂在一起交战。
§28.33.15Hispanorum cum neque pedes equiti nec eques pediti auxilio esset, pedes fiducia equitis temere commissus campo caederetur, eques circumventus nec peditem a fronte — iam enim stratae pedestres copiae erant — nec ab tergo equitem sustineret, et ipsi, cum diu in orbem sese stantibus equis defendissent, ad unum omnes caesi sunt, nec quisquam peditum equitumve superfuit, qui in valle pugnaverunt.
由于西班牙人的步兵既不能援助骑兵,骑兵也不能援助步兵,步兵因依赖骑兵而贸然投入平原从而遭到屠杀,而被包围的骑兵既无法抵御前方的步兵(因为步兵部队已被击溃),也无法抵御后方的骑兵,他们自己虽然在战马立定不动的状态下组成圆阵防守了许久,但最终全部被杀,无一人幸免,在谷地中交战的步兵和骑兵中无一生还。
§28.33.16tertia pars quae in colle ad spectaculum magis tutum quam ad partem pugnae capessendam steterat, et locum et tempus ad fugiendum habuit.
那留在山丘上的三分之一兵力,与其说是为了参战,不如说是为了安全地观战,他们拥有逃跑的空间和时间。
§28.33.17inter eos et reguli ipsi fugerunt, priusquam tota circumveniretur acies inter tumultum elapsi.
在他们之中,小王们自己也逃跑了,他们在整条战线被包围之前趁着混乱逃之夭夭。