Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §28.33.1-28.33.17

スキピオによるイレルゲテス族の撃破

930 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

スキピオはエブロ川を渡り、イレルゲテス族の軍勢と対峙する。地形の狭さを活かした戦術と、ラエリウス率いる騎兵の別働隊による包囲攻撃により、ローマ軍は敵の歩兵と騎兵を分断して壊滅的な勝利を収める。

§28.33.1ab hac oratione dimissos ad iter se comparare in diem posterum iubet, profectusque decumis castris pervenit ad Hiberum flumen.
スキピオはこの演説の後に兵士たちを解散させ、翌日の行軍に備えるよう命じ、出発して10日目の宿営地を経てエブロ川に到着した。
inde superato amni die quarto in conspectu hostium posuit castra.
そこから川を渡り、4日目に敵の視界に入る場所に陣営を構えた。
§28.33.2campus ante montibus circa saeptus erat.
前方の平原は周囲を山々に囲まれていた。
in eam vallem Scipio cum pecora, rapta pleraque ex ipsorum hostium agris, §28.33.3propelli ad inritandam feritatem barbarorum iussisset, velites subsidio misit, a quibus ubi per procursationem coimmissa pugna esset, Laelium cum equitatu impetum ex occulto facere iubet.
その谷へ、スキピオは敵自身の田畑から略奪したものが大半である家畜を、野蛮人たちの獰猛さを刺激するために駆り立てるよう命じると、支援として軽装歩兵を派遣し、彼らによる小競り合いから戦闘が開始されると、ラエリウスに騎兵とともに伏兵から攻撃を仕掛けるよう命じた。
§28.33.4mons opportune prominens equitum insidias texit; nec ulla mora pugnae facta est.
都合よく突き出た山が騎兵の待ち伏せを覆い隠し、戦闘の遅れは一切生じなかった。
Hispani in conspecta procul pecora. velites in Hispanos praeda occupatos incurrere.
スペイン人たちは遠くに家畜が見えると(突撃し)、軽装歩兵は戦利品に気を取られているスペイン人たちに襲いかかった。
§28.33.5primo missilibus territavere, deinde missis levibus telis, quae inritare magis quam decernere pugnam poterant, gladios nudant, et conlato pede res coepta geri est;
最初は投射兵器で敵を脅かし、次いで、戦闘を決するよりはむしろ刺激するのに適した軽い武器を投げた後、剣を抜いて、接近戦で戦いが進められ始めた。
§28.33.6ancepsque pedestre certamen erat, ni equites supervenissent.
そして、もし騎兵が不意に現れなかったならば、歩兵の戦いは勝敗がつかないものになっていただろう。
neque ex adverso tantum inlati obvios obtrivere, sed circumvecti etiam quidam per infima clivi ab tergo se, ut plerosque intercluderent, obiecerunt, maiorque caedes fuit, quam quantam edere levia per excursiones proelia solent.
正面から突撃した騎兵たちは目の前の敵を踏みにじっただけでなく、何人かは丘のふもとを迂回して背後に立ちふさがり、大半の敵の退路を断った。 そのため、小競り合いによる軽い戦闘が通常もたらすものよりも大きな虐殺が行われた。
§28.33.7ira magis accensa adverso proelio barbaris est, quam imminuti animi.
野蛮人たちは、敗戦によって意気消沈するよりも、むしろ怒りを燃え上がらせた。
itaque ne perculsi viderentur, prima luce postero die in aciem processere.
それゆえ、怯えたように見られないために、翌日の夜明けに戦闘隊形に並んだ。
§28.33.8non capiebat omnes copias angusta, sicut ante dictum est, valles;
前述の通り、狭い谷はすべての軍勢を収容することができなかった。
duae ferme peditum partes et omnis equitatus in aciem descendit;
歩兵のほぼ3分の2と、すべての騎兵が戦場へと下りていった。
§28.33.9quod relicum peditum erat, obliquo constituerunt colle.
残りの歩兵を、彼らは傾斜した丘に配置した。
Scipio, pro se esse loci angustias ratus, et quod in arto pugna Romano aptior quam Hispano militi futura videbatur, et quod in eum locum detracta hostium acies esset, qui non omnem multitudinem eorum caperet, novo etiam consilio adiecit animum:
スキピオは、場所の狭さが自分にとって有利であると考え、また狭い場所での戦闘はスペイン兵よりもローマ兵に適していると思われたため、そして敵の戦列が彼らの全軍を収容できないような場所に引きずり下ろされたため、さらに新しい策に心を向けた。
§28.33.10equitem nec se posse circumdare cornibus in tam angusto spatio, et hosti, quem cum pedite deduxisset, inutilem fore.
このような狭い空間では自分も翼部で騎兵を回り込ませることはできず、また敵にとっても、歩兵とともに下ろしてきた騎兵は役に立たなくなるであろうと考えたのである。
§28.33.11itaque imperat Laelio, ut per colles quam occultissimo itinere circumducat equites segregetque, quantum possit, equestrem a pedestri pugnam;
それゆえラエリウスに、丘陵を通ってできるだけ隠密なルートで騎兵を迂回させ、騎兵の戦闘を歩兵の戦闘からできる限り切り離すよう命じた。
§28.33.12ipse omnia signa peditum in hostes vertit; quattuor cohortes in fronte statuit, quia latius pandere aciem non poterat.
彼自身は歩兵のすべての部隊を敵に向け、戦列をより広く展開することができなかったため、正面には4つの大隊を配置した。
§28.33.13moram pugnandi nullam fecit, ut ipso certamine averteret ab conspectu transeuntium per colles equitum.
戦闘そのものによって、丘を通過する騎兵たちの姿から敵の目をそらすために、戦闘を開始するのを全く遅らせなかった。
neque ante circumductos sensere, quam tumultum equestris pugnae ab tergo accepere.
そして敵は、背後から騎兵戦の騒音を聞くまで、迂回した騎兵たちに気づかなかった。
§28.33.14ita duo diversa proelia erant: duae peditum acies, duo equitatus per longitudinem campi, quia misceri ex genere utroque proelium angustiae non patiebantur, pugnabant.
こうして2つの異なる戦闘が行われていた。 平原の長さに沿って、2つの歩兵戦列と、2つの騎兵部隊が戦っていた。 狭さのせいで、両方の兵科が混ざり合って戦闘をすることができなかったからである。
§28.33.15Hispanorum cum neque pedes equiti nec eques pediti auxilio esset, pedes fiducia equitis temere commissus campo caederetur, eques circumventus nec peditem a fronte — iam enim stratae pedestres copiae erant — nec ab tergo equitem sustineret, et ipsi, cum diu in orbem sese stantibus equis defendissent, ad unum omnes caesi sunt, nec quisquam peditum equitumve superfuit, qui in valle pugnaverunt.
スペイン人たちは、歩兵が騎兵を助けることも、騎兵が歩兵を助けることもできず、騎兵への信頼から軽率にも平原に身を投じた歩兵は虐殺され、包囲された騎兵は、前方からの歩兵(というのも、歩兵部隊はすでに打ち倒されていたからである)にも、背後からの騎兵にも耐えられず、彼ら自身も、立ち止まった馬の上で長い間自らを防御したが、最後の一人に至るまで全員が殺され、谷で戦った歩兵や騎兵は一人も生き残らなかった。
§28.33.16tertia pars quae in colle ad spectaculum magis tutum quam ad partem pugnae capessendam steterat, et locum et tempus ad fugiendum habuit.
戦闘に加わるためというよりは、安全に静観するために丘の上に立っていた3分の1の部隊は、逃亡するための場所と時間の双方を得た。
§28.33.17inter eos et reguli ipsi fugerunt, priusquam tota circumveniretur acies inter tumultum elapsi.
彼らとともに、小王たち自身も逃亡した。 戦列全体が包囲される前に、混乱に紛れて逃げ出したのである。

語釈・文法注

  1. 28.33.1decumis castris — 名詞 `castra`(宿営地、複数名詞)は、日々の行軍の終わりに設営されるため、数詞を伴って「何日間の行軍」を表す。ここでは序数詞 `decumis`(10番目の)と合わせて「10日間の行軍の後に(10日目に)」を意味する。
  2. 28.33.3a quibus ubi — 関係代名詞の連結用法の `quibus` が、さらに従属節を導く接続詞 `ubi` と組み合わされている。`quibus` は直前の `velites` を指し、`a quibus` で「彼ら(軽装歩兵)によって」を意味する。
  3. 28.33.4Hispani in conspecta procul pecora — この節には動詞が欠けており、後続の `velites in Hispanos ... incurrere`(歴史的不定詞)の動詞 `incurrere` が省略されているか、あるいは `impetum fecerunt` などの突撃を意味する動詞を補う必要がある。
  4. 28.33.6ancepsque pedestre certamen erat, ni equites supervenissent — 反実仮想条件文において、帰結節の動詞に接続法過去完了(fuisset)ではなく直説法未完了過去(erat)が用いられている。これは、もし騎兵が現れなかったら「現にそうなっていたであろう」という事態の臨場感や確実性を強調する修辞的表現である。
  5. 28.33.9quod relicum peditum erat, obliquo constituerunt colle — 動詞 `constituerunt`(配置した)の主語は、ローマ軍ではなく、前文の `barbaris` から引き継がれるスペイン人(敵)の将軍たちである。文脈上、ローマ側の配置と混同しないように注意を要する。
  6. 28.33.15Hispanorum cum — 属格 `Hispanorum`(スペイン人たちの)は文頭に置かれ、長く続く `cum` 節内の `pedes`(歩兵)および `eques`(騎兵)の双方に係り、彼らがスペイン側の兵力であることを示している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §28.33.1-28.33.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:28.33.1-28.33.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。