§28.33.1ab hac oratione dimissos ad iter se comparare in diem posterum iubet, profectusque decumis castris pervenit ad Hiberum flumen.
이 연설 후에 군사들을 해산시키며 그는 다음 날의 행군을 준비하도록 명했고, 출발하여 열 번째 숙영지를 거쳐 에브로강에 이르렀다.
inde superato amni die quarto in conspectu hostium posuit castra.
거기서 강을 건너 나흘째 되는 날에 적이 보이는 곳에 진영을 구축했다.
§28.33.2campus ante montibus circa saeptus erat.
전방의 평원은 사방이 산으로 둘러싸여 있었다.
in eam vallem Scipio cum pecora, rapta pleraque ex ipsorum hostium agris, §28.33.3propelli ad inritandam feritatem barbarorum iussisset, velites subsidio misit, a quibus ubi per procursationem coimmissa pugna esset, Laelium cum equitatu impetum ex occulto facere iubet.
그 계곡으로 스키피오가 적들 자신의 전답에서 대부분 약탈한 가축을, 야만인들의 사나움을 자극하기 위해 몰아넣도록 명하자, 지원군으로 경장보병을 보냈고, 그들의 전초전을 통해 전투가 시작되자 라일리우스에게 기병과 함께 숨은 곳에서 공격을 감행하도록 명했다.
§28.33.4mons opportune prominens equitum insidias texit; nec ulla mora pugnae facta est.
마침 알맞게 솟아오른 산이 기병의 매복을 가려주었고, 전투는 지체 없이 시작되었다.
Hispani in conspecta procul pecora. velites in Hispanos praeda occupatos incurrere.
스페인인들은 멀리 보이는 가축을 향해 돌진했고, 경장보병은 노획물에 정신이 팔린 스페인인들에게 달려들었다.
§28.33.5primo missilibus territavere, deinde missis levibus telis, quae inritare magis quam decernere pugnam poterant, gladios nudant, et conlato pede res coepta geri est;
처음에는 투사무기로 적을 위협하다가, 이어서 전투를 결정짓기보다는 자극하기에 알맞은 가벼운 창들을 던진 후 칼을 뽑아 들었고, 백병전으로 전투가 진행되기 시작했다.
§28.33.6ancepsque pedestre certamen erat, ni equites supervenissent.
그리고 만약 기병이 들이닥치지 않았더라면 보병 간의 전투는 승패를 가리기 어려웠을 것이다.
neque ex adverso tantum inlati obvios obtrivere, sed circumvecti etiam quidam per infima clivi ab tergo se, ut plerosque intercluderent, obiecerunt, maiorque caedes fuit, quam quantam edere levia per excursiones proelia solent.
전면에서 돌격한 기병들은 마주 오는 적들을 짓밟았을 뿐만 아니라, 일부는 언덕 아래를 우회하여 후방을 막아서며 대다수 적의 퇴로를 차단했기에, 소규모 접전의 가벼운 전투에서 일어나는 것보다 더 큰 학살이 벌어졌다.
§28.33.7ira magis accensa adverso proelio barbaris est, quam imminuti animi.
야만인들은 패전으로 기가 꺾이기보다는 오히려 분노를 더 불태웠다.
itaque ne perculsi viderentur, prima luce postero die in aciem processere.
그리하여 기가 죽은 것처럼 보이지 않으려고 다음 날 동틀녘에 전열을 갖추어 나아가았다.
§28.33.8non capiebat omnes copias angusta, sicut ante dictum est, valles;
앞서 언급했듯이 좁은 계곡은 모든 군대를 수용할 수 없었다.
duae ferme peditum partes et omnis equitatus in aciem descendit;
보병의 거의 3분의 2와 기병 전원이 전장으로 내려왔다.
§28.33.9quod relicum peditum erat, obliquo constituerunt colle.
나머지 보병은 비탈진 언덕에 배치했다.
Scipio, pro se esse loci angustias ratus, et quod in arto pugna Romano aptior quam Hispano militi futura videbatur, et quod in eum locum detracta hostium acies esset, qui non omnem multitudinem eorum caperet, novo etiam consilio adiecit animum:
스키피오는 지형의 협소함이 자신에게 유리하다고 여겼는데, 좁은 곳에서의 전투가 스페인 군사보다 로마 군사에게 더 적합할 것으로 보였고, 적의 대형이 그들의 전군을 수용할 수 없는 장소로 끌려 내려왔기 때문이었다. 이에 그는 새로운 계책으로 관심을 돌렸다.
§28.33.10equitem nec se posse circumdare cornibus in tam angusto spatio, et hosti, quem cum pedite deduxisset, inutilem fore.
즉, 이처럼 좁은 공간에서는 자신도 기병으로 양 날개를 포위할 수 없으며, 적에게도 보병과 함께 데려온 기병은 무용지물이 될 것이라는 생각이었다.
§28.33.11itaque imperat Laelio, ut per colles quam occultissimo itinere circumducat equites segregetque, quantum possit, equestrem a pedestri pugnam;
그리하여 그는 라일리우스에게 언덕을 지나 가능한 한 가장 은밀한 길로 기병을 우회시키고, 기병전과 보병전을 최대한 분리하도록 명했다.
§28.33.12ipse omnia signa peditum in hostes vertit; quattuor cohortes in fronte statuit, quia latius pandere aciem non poterat.
자신은 보병의 모든 대열을 적을 향해 돌렸고, 전열을 더 넓게 펼칠 수 없었기 때문에 전면에 4개 대대만을 배치했다.
§28.33.13moram pugnandi nullam fecit, ut ipso certamine averteret ab conspectu transeuntium per colles equitum.
그는 전투 자체를 통해 언덕을 넘어가는 기병들의 모습에서 적의 시선을 돌려놓기 위해 지체 없이 전투를 개시했다.
neque ante circumductos sensere, quam tumultum equestris pugnae ab tergo accepere.
적들은 후방에서 기병전의 소란을 듣고서야 우회한 기병들을 알아차렸다.
§28.33.14ita duo diversa proelia erant: duae peditum acies, duo equitatus per longitudinem campi, quia misceri ex genere utroque proelium angustiae non patiebantur, pugnabant.
이리하여 두 개의 서로 다른 전투가 벌어졌다. 평원의 길이를 따라 두 보병 전열과 두 기병대가 싸우고 있었는데, 협소함 때문에 양 병종이 한데 섞여 전투를 치르는 것을 허용하지 않았기 때문이다.
§28.33.15Hispanorum cum neque pedes equiti nec eques pediti auxilio esset, pedes fiducia equitis temere commissus campo caederetur, eques circumventus nec peditem a fronte — iam enim stratae pedestres copiae erant — nec ab tergo equitem sustineret, et ipsi, cum diu in orbem sese stantibus equis defendissent, ad unum omnes caesi sunt, nec quisquam peditum equitumve superfuit, qui in valle pugnaverunt.
스페인인들은 보병이 기병을 도울 수도 없었고 기병이 보병을 도울 수도 없었기에, 기병에 대한 신뢰로 무모하게 평원에 뛰어든 보병은 전멸당하고 있었으며, 포위된 기병은 전방의 보병(보병 부대는 이미 궤멸된 상태였다)도, 후방의 기병도 견뎌내지 못했다. 그들 역시 제자리에 멈춰 선 말들 위에서 오랫동안 원진을 치며 방어했으나 결국 단 한 사람도 남김없이 몰살당했고, 계곡에서 싸운 보병과 기병 중에서는 아무도 살아남지 못했다.
§28.33.16tertia pars quae in colle ad spectaculum magis tutum quam ad partem pugnae capessendam steterat, et locum et tempus ad fugiendum habuit.
전투에 참여하기보다는 안전하게 구경하기 위해 언덕에 서 있었던 삼분의 일의 병력은 도망칠 장소와 시간적 여유가 모두 있었다.
§28.33.17inter eos et reguli ipsi fugerunt, priusquam tota circumveniretur acies inter tumultum elapsi.
이들 틈에 소왕들 자신도 도망쳤는데, 전열 전체가 포위되기 전에 혼란을 틈타 탈출한 것이었다.