§27.27.1ceterum consulem Marcellum tanta cupiditas tenebat dimicandi cum Hannibale, ut numquam satis castra castris conlata crederet.
然而,执政官马尔凯鲁斯是如此强烈地渴望与汉尼拔交战,以至于他从未认为两军营盘对峙得足够近。
§27.27.2tum quoque vallo egrediens signum dedit, ut ad locum miles esset paratus, ut, si collis, in quem speculatum irent, placuisset, vasa colligerent ac sequerentur.
那时他也从垒壁出发并发出信号,让士兵们在各自的岗位上做好准备,以便如果他们前去侦察的那座山丘令他们满意,他们就收拾行装紧随其后。
§27.27.3exiguum campi ante castra erat; inde in collem aperta undique et conspecta ferebat via.
军营前有一小块平地;从那里有一条四面开阔、清晰可见的道路通往山丘。
Numidis speculator, nequaquam in spem tantae rei positus, sed si quos vagos pabuli aut lignorum causa longius a castris progressos possent excipere, signum dat, ut pariter ab suis quisque latebris exorerentur.
设伏的侦察兵绝非抱有获得如此重大战果的期望,而只是为了看看能否俘获因采集饲料或木材而远离军营的落单者,便向努米底亚兵发出信号,让他们各自从隐藏处同时现身。
§27.27.4non ante apparuere, quibus obviis ab iugo ipso consurgendum erat, quam circumiere, qui ab tergo intercluderent viam.
那些应当从山脊本身跃起以在前方阻击他们的人,直到那些要在后方切断退路的人绕过去之后,才显露身影。
§27.27.5tum undique omnes exorti et clamore sublato impetum fecere.
此时,所有人从四面八方跃出,大喊着发起进攻。
cum in ea valle consules essent, ut neque evadere possent in iugum occupatum ab hoste nec receptum ab tergo circumventi haberent, extrahi tamen diutius certamen potuisset, ni coepta ab Etruscis fuga pavorem ceteris iniecisset.
由于执政官们身处那座山谷之中,以至于他们既无法逃往已被敌人占领的山脊,也因被包围而无法在后方留有退路,但如果不是伊特鲁里亚人率先逃跑、把恐惧传染给其余的人,战斗原本还可以拖延更长时间。
§27.27.6non tamen omisere pugnam deserti ab Etruscis Fregellani, donec integri consules hortando ipsique ex parte pugnando rem sustinebant; §27.27.7sed postquam vulneratos ambo consules, Marcellum etiam transfixum lancea prolabentem ex equo moribundum videre, tum et ipsl — perpauci autem supererant — cum Crispino consule duobus iaculis icto et Marcello adolescente saucio et ipso effugerunt.
尽管被伊特鲁里亚人抛弃,弗雷格莱人却没有放弃战斗,只要执政官们自己身体无恙,通过激励和亲自参与战斗,支撑着局势;但在他们看到两位执政官都受伤、马尔凯鲁斯甚至被长枪刺穿,奄奄一息地从马上坠落之后,他们自己——幸存者已经极少——便与中了飞镖两枪的执政官克里斯皮努斯,以及同样受伤的年轻马尔凯鲁斯一同逃跑了。
§27.27.8interfectus A. Manlius tribunus militum, et ex duobus praefectis socium M’. Aulius occisus, L. Arrenius captus.
军事护民官奥卢斯·曼利乌斯阵亡,同盟军的两位长官中,马尼乌斯·奥利乌斯被杀,路奇乌斯·阿雷尼乌斯被俘。
et lictores consulum quinque vivi in hostium potestatem venerunt, ceteri aut interfecti aut cum consule effugerunt.
执政官的五名侍从活生生落入敌人手中,其余的人要么被杀,要么随执政官逃走。
equitum tres §27.27.9et quadraginta aut in proelio aut in fuga ceciderunt, duodeviginti vivi capti.
四十三名骑兵要么在战斗中要么在逃跑中丧生,十八人被活捉。
§27.27.10tumultuatum in castris fuerat, ut consulibus irent subsidio, cum consulem et filium alterius consulis saucios exiguasque infelicis expeditionis reliquias ad castra venientes cernunt.
军营中本已一片混乱,正准备去营救执政官们,这时他们看见受伤的执政官和另一位执政官之子,以及那场不幸远征的微小残存者正朝军营走来。
§27.27.11mors Marcelli cum alioqui miserabilis fuit, tum quod nec pro aetate — iam enim maior sexaginta annis erat — neque pro veteris prudentia ducis tam inprovide se conlegamque et prope totam rem publicam in praeceps dederat.
马尔凯鲁斯之死,在其他方面固然令人悲叹,更因为他既不顾及自己的年龄——他当时已年过六旬——也不符合老练将领应有的审慎,极其不慎地将自己、同僚以及几乎整个国家推向了深渊。
§27.27.12multos circa unam rem ambitus fecerim si, quae de Marcelli morte variant auctores, omnia exequi velim.
如果我想详述各个史家关于马尔凯鲁斯之死所持的种种不同说法,我将在一件事上绕许多弯路。
§27.27.13ut omittam alios, Coelius triplicem gestae rei memoriam edit: unam traditam fama, alteram scriptam in laudatione fili, qui rei gestae interfuerit, tertiam, quam ipse pro inquisita ac sibi conperta adfert.
且不论旁人,科埃利乌斯对所发生的事提供了三种记录:一种是传言留下的,另一种写在他儿子的悼词中(他儿子目睹了这一事件),第三种是他自己作为调查并证实的内容提出的。
§27.27.14ceterum ita fama variat, ut tamen plerique loci speculandi causa castris egressum, omnes insidiis circumventum tradant.
不过,传言虽有出入,但大多数人都记载他是为了侦察地形而离开军营,所有人也都传达他是被埋伏包围的。