Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §26.41.1-26.41.25

西庇阿抵达西班牙与对老兵的演说

第 836 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

西庇阿抵达西班牙后,在塔拉科召集同盟军并向埃布罗河口出发。他在那里对幸存的老兵们发表讲话,历数过去的惨败与如今好转的战局,并以继承西庇阿家族名号者的决心鼓舞士气。

§26.41.1in Hispania principio veris P. Scipio navibus deductis evocatisque edicto Tarraconem sociorum auxiliis classem onerariasque ostium inde Hiberi fluminis petere iubet.
在西班牙,春季伊始,普布利乌斯·西庇阿将船只下水,并通过布告将同盟军的辅助部队召集到塔拉科,随后命令舰队和运输船从那里驶向埃布罗河口。
§26.41.2eodem legiones ex hibernis convenire cum iussisset, ipse cum quinque milibus sociorum ab Tarracone profectus ad exercitum est.
当他下令各军团从冬营地向同一地点集结后,他自己带着五千同盟军从塔拉科出发前往军队。
quo cum venisset, adloquendos maxime veteres milites, qui tantis superfuerunt cladibus, ratus contione advocata ita disseruit: §26.41.3“nemo ante me novus imperator militibus suis, priusquam opera eorum usus esset, gratias agere iure ac merito potuit; §26.41.4me vobis, priusquam provinciam aut castra viderem, obligavit fortuna, primum quod ea pietate erga patrem patruumque meum vivos mortuosque fuistis, §26.41.5deinde quod amissam tanta clade provinciae possessionem integram et populo Romano et successori mihi virtute vestra obtinuistis.
抵达那里后,他认为最应该对那些在如此重大的灾难中幸存下来的老兵们发表讲话,于是召集了大会,并这样说道: “在我之前,没有任何一位新任总指挥官能在利用兵士们的服务之前,理所当然且当之无愧地向他们表示感谢;但在我和这个属州或军营见面之前,命运就已经将我与你们紧紧相连:首先是因为你们对我的父亲和叔叔,无论在生前还是死后,都怀有那样的虔敬与忠诚;其次是因为,通过你们的英勇,你们为罗马人民和作为继承人的我,完整地保全了在这场重大灾难中失去的属州领有权。
§26.41.6sed cum iam benignitate deum id paremus atque agamus, non ut ipsi maneamus in Hispania, sed ne Poeni maneant, nec ut pro ripa Hiberi stantes arceamus transitu hostes, sed ut ultro transeamus transferamusque bellum, §26.41.7vereor, ne cui vestrum maius id audaciusque consilium quam aut pro memoria cladium nuper acceptarum aut pro aetate mea videatur.
但是,既然现在凭借神明的仁慈,我们正在准备和行动,不是为了让我们自己留在西班牙,而是为了不让迦太基人留下来;不是为了站在埃布罗河岸阻击敌人的渡河,而是为了主动渡河并将战争转移到那边去;我担心,无论是因为对最近所受灾难的记忆,还是因为我自己的年龄,你们中的某些人会觉得这一计划过于庞大而大胆。
§26.41.8adversae pugnae in Hispania nullius in animo quam meo minus oblitterari possunt quippe cui pater et patruus intra triginta dierum spatium, ut aliud super aliud cumularetur familiae nostrae funus, interfecti sunt; §26.41.9sed ut familiaris paene orbitas ac solitudo frangit animum, ita publica cum fortuna tum virtus desperare de summa rerum prohibet.
在西班牙的惨败,在任何人的心中都不会比在我的心中更难磨灭,因为在三十天的时间里,我的父亲和叔叔相继被杀,使我们家族的丧事一个接一个地累积起来;但是,正如几乎是个人的丧亲与孤独摧毁着心灵一样,国家的幸运和英勇也同样禁止我们对大局感到绝望。
ea fato quodam data nobis sors est, ut magnis omnibus bellis victi vicerimus.
通过某种命运,赐予我们的命运就是:在所有重大的战争中,我们虽曾被击败,但最终取得了胜利。
§26.41.10vetera omitto, Porsinam, Gallos Samnites; a Punicis bellis incipiam.
古老的事情,波尔西纳、高卢人、萨姆奈特人,我就省略不提了;我将从布匿战争开始。
quot classes, quot duces, quot exercitus priore bello amissi sunt!
在上一次战争中,失去了多少舰队,多少将领,多少军队!
§26.41.11iam quid hoc bello memorem? omnibus aut ipse adfui cladibus ant, quibus afui, maxime unus omnium eas sensi.
现在,在这场战争中,我还要提些什么呢? 我亲自经历了所有的灾难,或者在我缺席的那些灾难中,我也比任何人都更深地感受到了它们。
Trebia, Trasumennus, Cannae quid aliud sunt quam monumenta occisorum exercituum consulumque Romanorum?
特雷比亚、特拉西梅努斯、坎尼,除了是被歼灭的军队和罗马执政官们的纪念碑外,还能是什么呢?
§26.41.12adde defectionem Italiae, Siciliae maioris partis, Sardiniae; adde ultimum terrorem ac pavorem, castra Punica inter Anienem ac moenia Romana posita et visum prope in portis victorem Hannibalem: in hac ruina rerum stetit una integra atque immobilis uirtus populi Romani, haec omnia strata humi erexit ac sustulit.
再加上意大利、西西里大部分地区以及撒丁岛的背叛;再加上极度的恐怖与恐慌,即驻扎在阿尼奥河和罗马城墙之间的迦太基营地,以及几乎在城门前看到的胜利者汉尼拔:在这场事态的废墟中,唯有罗马人民完整而不可动摇的英勇屹立不倒,它将这些倒在地上的一切重新扶起和振兴。
§26.41.13vos omnium primi, milites, post Cannensem cladem vadenti Hasdrubali ad Alpis Italiamque, qui si se cum fratre coniunxisset, nullum iam nomen esset populi Romani, ductu auspicioque patris mei obstitistis; et hae secundae res illas adversas sustinuerunt.
士兵们,你们是所有人中第一个在坎尼惨败后,在我的父亲的指挥和占卜下,阻击了正走向阿尔卑斯和意大利的哈斯德鲁巴——如果他与他的兄弟会合,罗马人民的名字现在就不会存在了;而这些胜利支持了那些失败。
§26.41.14nunc benignitate deum omnia secunda prospera, in dies laetiora ac meliora in Italia Siciliaque geruntur; in Sicilia Syracusae, §26.41.15Agrigentum captum, pulsi tota insula hostes receptaque provincia in dicione populi Romani est; §26.41.16in Italia Arpi recepti, Capua capta; iter omne ab urbe Roma trepida fuga emensus Hannibal, in extremum angulum agri Bruttii conpulsus, nihil iam maius precatur deos, quam ut incolumi cedere atque abire ex hostium terra liceat.
如今,凭借神明的仁慈,在意大利和西西里,一切都在顺利和繁荣地进行,一天比一天更加喜悦和美好;在西西里,叙拉古已被收复,阿格里根图姆已被攻占,敌军已被驱逐出整个岛屿,收复的属州已在罗马人民的统治之下;在意大利,阿尔皮已被收复,卡普阿已被攻占;汉尼拔在惊恐的逃跑中跑完了从罗马城出发的全部路程,被驱赶到布鲁蒂乌姆领地的最偏远角落,现在他向神明祈求的最大恩赐,不过是允许他完好无损地撤退并离开敌人的土地。
§26.41.17quid igitur minus conveniat, milites, quam, cum aliae super alias clades cumularentur, ac di prope ipsi cum Hannibale starent, vos hic cum parentibus meis — aequentur enim etiam honore nominis — sustinuisse labantem fortunam populi oomlani, nunc eosdem, cum illic omnia secunda laetaque sunt, animis deficere?
那么,士兵们,有什么比这更不相称的呢? 当灾难一个接一个地累积,神明们自己几乎也和汉尼拔站在一起时,你们在这里和我的亲人们一起——因为他们在名誉上也应当得到平等的对待——支承着罗马人民摇摇欲坠的命运;而现在,当那里的情况一切顺利且喜悦时,同样是你们却丧失了勇气?
§26.41.18nuper quoque quae acciderunt, utinam tam sine meo luctu quam ***.
最近发生的那些事情,但愿它们也能像***那样,没有带给我的悲伤。
nunc dii immortales imperii Romani praesides, qui centuriis omnibus, ut mihi imperium iuberent dari, fuere auctores, iidem auguriis auspiciisque et per nocturnos etiam visus omnia laeta ac prospera portendunt.
现在,作为罗马帝国守护者的不朽神明们,他们曾是向所有百人队发起倡议,命令将指挥权授予我的神明,同样也通过鸟占、吉兆以及夜间的幻影预示着一切喜悦与繁荣。
§26.41.19animus quoque meus, maximus mihi ad hoc tempus vates, praesagit nostram Hispaniam esse, brevi extorre hinc omne Punicum nomen maria terrasque foeda fuga impleturum.
我的心灵,作为我到目前为止最大的预言者,也预示着西班牙是我们的,在很短的时间内,所有迦太基的名字都将被驱逐出这里,并以可耻的逃跑填满海洋和陆地。
§26.41.20quod mens sua sponte divinat, idem subicit ratio haud fallax.
心灵自发预见到的事情,同样由不容置疑的理性所佐证。
vexati ab iis socii nostram fidem per legatos implorant, tres duces discordantes, prope at defecerint alii ab aliis, trifariam exercitum in diversissimas regiones distraxere: §26.41.21eadem in illos ingruit fortuna, quae nuper nos adflixit; nam et deseruntur ab sociis, ut prius ab Celtiberis nos, et diduxere exercitus, quae patri patruoque meo causa exitii fuit.
被他们折磨的盟友正通过使者哀求我们的保护,而三位不和的将领,由于他们彼此几乎处于反目状态,已经将他们的军队分散到三个完全不同的地区:曾经打击我们的相同命运,现在正侵袭着他们;因为他们不仅被盟友抛弃,就像以前我们被凯尔特伊比利亚人抛弃一样,而且分散了军队,而这正是导致我父亲和叔叔毁灭的原因。
§26.41.22nec discordia intestina coire eos in unum sinet neque singuli nobis resistere poterunt.
内部的 Discord 不会允许他们联合在一起,而单凭个人也无法抵抗我们。
vos modo, milites, favete nomini Scipionum, suboli imperatorum vestrorum velut accisis recrescenti stirpibus.
士兵们,只要你们支持西庇阿家族的名声,支持你们将领的后代,他们就像是被砍伐后重新发芽的树桩。
§26.41.23agite, veteres milites, novum exercitum novumque ducem traducite Hiberum, traducite in terras cum multis fortibus factis saepe a vobis peragratas.
行动起来吧,老兵们,带领新军队和新将领渡过埃布罗河,带他们进入你们曾伴随着许多英勇事迹而经常涉足的土地。
§26.41.24brevi faciam, ut, quem ad modum nunc noscitatis in me patris patruique similitudinem oris vultusque et lineamenta corporis, §26.41.25ita ingenii, fidei virtutisque effigiem vobis reddam, ut revixisse aut renatum sibi quisque Scipionem imperatorem dicat.
在很短的时间内,我会让你们看到,正如你们现在在我的身上认出我父亲和叔叔的面容、表情和身体轮廓的相似一样,我也将向你们重现他们的才干、信义和英勇的形象,以至于每个人都会说,西庇阿这位将领为他复活了,或者重获了新生。

词汇与语法注释

  1. 26.41.4ea pietate — `ea pietate` 是性质或特征夺格,在动词 `fuistis`(`sum` 的第二人称复数完成式)中作表语,表示“你们曾怀有那样的虔敬与忠诚”。
  2. 26.41.11quibus afui — 关系代词 `quibus` 引导一个省略了先行词 `cladibus` 的关系从句。因为不及物动词 `absum`(缺席、不在场)支配与格,所以其采用与格。补全先行词后为 `in iis cladibus, quibus afui`(在我不在场的那些灾难中)。
  3. 26.41.13vadenti Hasdrubali — 与格专有名词 `Hasdrubali` 是句末动词 `obstitistis`(`obsisto`“阻挡、反抗”的第二人称复数完成式)的宾语。现在分词 `vadenti`(“前进的”)修饰 `Hasdrubali`。
  4. 26.41.17quid igitur minus conveniat ... quam ... vos ... sustinuisse ... nunc eosdem ... animis deficere? — 主句为 `quid minus conveniat`(使用潜在虚拟式的人称疑问句“有什么比这更不相称呢?”)。在 `quam` 之后,两个“对格+不定式”结构(AcI)进行对比:一个表示过去的事实(`vos ... sustinuisse`“你们曾支承”),另一个表示现在的状况(`nunc eosdem ... animis deficere`“现在同样的你们却丧失勇气”)。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §26.41.1-26.41.25. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:26.41.1-26.41.25

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。