§26.41.1in Hispania principio veris P. Scipio navibus deductis evocatisque edicto Tarraconem sociorum auxiliis classem onerariasque ostium inde Hiberi fluminis petere iubet.
スペイン(ヒスパニア)において、春の初めにプブリウス・スキピオは船を海に下ろし、布告によって同盟軍の補助兵たちをタッラコに召集すると、艦隊と輸送船に、そこからヒベールス川の河口を目指すよう命じた。
§26.41.2eodem legiones ex hibernis convenire cum iussisset, ipse cum quinque milibus sociorum ab Tarracone profectus ad exercitum est.
同じ場所に、冬営地から諸軍団が集結するよう命じると、彼自身は同盟軍の5000人とともにタッラコを出発して、軍のもとへと向かった。
quo cum venisset, adloquendos maxime veteres milites, qui tantis superfuerunt cladibus, ratus contione advocata ita disseruit:
そこに到着すると、これほどの大惨事を生き延びた古参兵たちにこそ、何よりもまず語りかけるべきだと考え、集会を招集して次のように論じた。
§26.41.3“nemo ante me novus imperator militibus suis, priusquam opera eorum usus esset, gratias agere iure ac merito potuit;
「私の前に、新たな総司令官で、兵士たちの働きを利用する前に、彼らに対して当然かつ受けるに値する感謝を捧げることができた者は誰もいなかった。
§26.41.4me vobis, priusquam provinciam aut castra viderem, obligavit fortuna, primum quod ea pietate erga patrem patruumque meum vivos mortuosque fuistis,
私がこの属州や陣営を目にする前に、運命は私を諸君に結びつけたのだ。
§26.41.5deinde quod amissam tanta clade provinciae possessionem integram et populo Romano et successori mihi virtute vestra obtinuistis.
第一に、諸君が私の父や叔父に対して、生前も死後も、あのような敬虔な忠誠を示してくれたこと、第二に、あれほどの大惨事によって失われた属州の領有権を、諸君の勇気によって、ローマの人々にとっても、後継者である私にとっても、損なわれることなく維持してくれたことによる。
§26.41.6sed cum iam benignitate deum id paremus atque agamus, non ut ipsi maneamus in Hispania, sed ne Poeni maneant, nec ut pro ripa Hiberi stantes arceamus transitu hostes, sed ut ultro transeamus transferamusque bellum, §26.41.7vereor, ne cui vestrum maius id audaciusque consilium quam aut pro memoria cladium nuper acceptarum aut pro aetate mea videatur.
しかし今や、神々の慈悲によって、私たちが単に自らヒスパニアに留まるためではなくカルタゴ人たちを留まらせないために、またヒベールス川の岸辺に立って敵の渡河を阻むためではなく自ら進んで渡河し戦争をあちらへ移すために、準備し行動している以上、私は、諸君のうちの誰かにとって、この計画が、最近被った大惨事の記憶に照らしても、あるいは私の年齢に照らしても、大きすぎて大胆すぎるように思われないかと懸念している。
§26.41.8adversae pugnae in Hispania nullius in animo quam meo minus oblitterari possunt quippe cui pater et patruus intra triginta dierum spatium, ut aliud super aliud cumularetur familiae nostrae funus, interfecti sunt;
ヒスパニアにおける敗戦は、誰の心においても、私の心におけるほど薄れることのないものである。 何しろ私にとっては、父と叔父がわずか30日の間に相次いで討たれ、我が家に不幸な死が重なったのだから。
§26.41.9sed ut familiaris paene orbitas ac solitudo frangit animum, ita publica cum fortuna tum virtus desperare de summa rerum prohibet.
しかし、このほとんど個人的な肉親の喪失と孤独が心を打ち砕く一方で、国家の幸運と勇気は、事態の根本について絶望することを禁じている。
ea fato quodam data nobis sors est, ut magnis omnibus bellis victi vicerimus.
あらゆる大戦争において、私たちは敗北しながらも勝利してきたということは、ある種の運命によって私たちに与えられた定めなのだ。
§26.41.10vetera omitto, Porsinam, Gallos Samnites;
古い出来事、ポルシナやガリア人、サムニウム人のことは省略しよう。
a Punicis bellis incipiam.
ポエニ戦争から始めよう。
quot classes, quot duces, quot exercitus priore bello amissi sunt!
前回の戦争において、どれほど多くの艦隊、どれほど多くの将軍、どれほど多くの軍隊が失われたことか。
§26.41.11iam quid hoc bello memorem? omnibus aut ipse adfui cladibus ant, quibus afui, maxime unus omnium eas sensi.
さて、今回の戦争において何を語るべきだろうか。 私自身、すべての惨劇に立ち会ったか、あるいは立ち会わなかったものについても、誰よりも強くそれを感じていた。
Trebia, Trasumennus, Cannae quid aliud sunt quam monumenta occisorum exercituum consulumque Romanorum?
トレビア、トラシメヌス、カンナエは、倒されたローマの軍隊と執政官たちの記念碑以外の何であろうか。
§26.41.12adde defectionem Italiae, Siciliae maioris partis, Sardiniae;
さらに、イタリア、シキリアの大部分、サルディニアの離反を加えよ。
adde ultimum terrorem ac pavorem, castra Punica inter Anienem ac moenia Romana posita et visum prope in portis victorem Hannibalem: in hac ruina rerum stetit una integra atque immobilis uirtus populi Romani, haec omnia strata humi erexit ac sustulit.
さらに究極の恐怖と恐慌、すなわちアニオ川とローマの城壁の間に置かれたカルタゴの陣営、そして門のすぐ近くで見られた勝者ハンニバルの姿を加えよ。 この事態の破滅の中でも、ローマの人々の不屈で不動の勇気だけが立ち上がり、地に倒れたこれらすべてを奮い立たせ、持ち上げたのだ。
§26.41.13vos omnium primi, milites, post Cannensem cladem vadenti Hasdrubali ad Alpis Italiamque, qui si se cum fratre coniunxisset, nullum iam nomen esset populi Romani, ductu auspicioque patris mei obstitistis;
兵士たちよ、諸君は誰よりも真っ先に、カンナエの惨劇の後、アルプスとイタリアへと進んでいたハスドルバルに対し、もし彼が兄弟と合流していたならもはやローマの人々の名は存在しなかったであろうその時に、私の父の指揮と鳥占いの下で立ちふさがったのだ。
et hae secundae res illas adversas sustinuerunt.
そして、この成功があの逆境を支えた。
§26.41.14nunc benignitate deum omnia secunda prospera, in dies laetiora ac meliora in Italia Siciliaque geruntur;
今や、神々の慈悲によって、すべてのことが順調で、イタリアとシキリアにおいて日ごとに喜ばしく、より良くなっている。
in Sicilia Syracusae, §26.41.15Agrigentum captum, pulsi tota insula hostes receptaque provincia in dicione populi Romani est;
シキリアにおいては、シュラクサイが奪還され、アグリゲントゥムが占領され、敵は島全体から追放され、奪還された属州はローマの人々の支配下にある。
§26.41.16in Italia Arpi recepti, Capua capta;
イタリアにおいては、アルピが奪還され、カプアが占領された。
iter omne ab urbe Roma trepida fuga emensus Hannibal, in extremum angulum agri Bruttii conpulsus, nihil iam maius precatur deos, quam ut incolumi cedere atque abire ex hostium terra liceat.
ローマ市から狼狽した逃走によって全行程を駆け抜けたハンニバルは、ブルッティウム地方の極限の隅へと追い詰められ、もはや神々に対し、敵の土地から無傷で退却し去ることを許されること以上に大きなことは祈っていない。
§26.41.17quid igitur minus conveniat, milites, quam, cum aliae super alias clades cumularentur, ac di prope ipsi cum Hannibale starent, vos hic cum parentibus meis — aequentur enim etiam honore nominis — sustinuisse labantem fortunam populi oomlani, nunc eosdem, cum illic omnia secunda laetaque sunt, animis deficere?
それゆえ、兵士たちよ、惨劇の上に惨劇が重なり、神々自身もほとんどハンニバルの味方をしていた時に、諸君がここで私の親たちとともに――彼らもその名の名誉において等しく扱われるべきだからである――ローマの人々の傾きかけた運命を支えたというのに、今やあちらですべてが順調で喜ばしい時に、同じ諸君が気力を失うなどということが、どうして不釣り合いでないと言えようか。
§26.41.18nuper quoque quae acciderunt, utinam tam sine meo luctu quam ***.
最近起こった事柄についても、私の悲しみなしに、***のようにあったならばよかったのだが。
nunc dii immortales imperii Romani praesides, qui centuriis omnibus, ut mihi imperium iuberent dari, fuere auctores, iidem auguriis auspiciisque et per nocturnos etiam visus omnia laeta ac prospera portendunt.
今や、ローマ帝国の守護者である不滅の神々は、私に指揮権が与えられるよう命じることをすべてのケントゥリアに促した張本人であるが、同じ神々が、鳥占いと吉兆、そして夜の幻影を通じても、すべてが喜ばしく順調であることを予兆している。
§26.41.19animus quoque meus, maximus mihi ad hoc tempus vates, praesagit nostram Hispaniam esse, brevi extorre hinc omne Punicum nomen maria terrasque foeda fuga impleturum.
私の心もまた、これまでの私にとって最大の予言者であるが、ヒスパニアは我々のものであり、間もなくここからすべてのカルタゴの名が追放され、恥ずべき逃走によって海と陸を満たすであろうことを予感している。
§26.41.20quod mens sua sponte divinat, idem subicit ratio haud fallax.
心が自ずと予見していることを、誤ることのない理性が裏付けている。
vexati ab iis socii nostram fidem per legatos implorant, tres duces discordantes, prope at defecerint alii ab aliis, trifariam exercitum in diversissimas regiones distraxere:
彼らに苦しめられた同盟者たちは、使者を通じて我々の信義を哀願しており、不和を生じている3人の将軍たちは、互いにほとんど反目し合って、軍隊を3つに分けて全く異なる地域へと分散させてしまった。
§26.41.21eadem in illos ingruit fortuna, quae nuper nos adflixit;
かつて私たちを苦しめたのと同じ運命が、今や彼らに襲いかかっている。
nam et deseruntur ab sociis, ut prius ab Celtiberis nos, et diduxere exercitus, quae patri patruoque meo causa exitii fuit.
なぜなら、彼らもまた同盟者たちに見捨てられ(以前に私たちがケルティベリア人に見捨てられたように)、軍隊を分散させてしまったが、それは私の父と叔父にとって破滅の原因であったことだからだ。
§26.41.22nec discordia intestina coire eos in unum sinet neque singuli nobis resistere poterunt.
内輪の不和は彼らが一つにまとまることを許さず、また個々では私たちに抵抗することはできないだろう。
vos modo, milites, favete nomini Scipionum, suboli imperatorum vestrorum velut accisis recrescenti stirpibus.
兵士たちよ、ただ、諸君の将軍たちの末裔であり、刈り取られた後に再び芽吹く切り株のような、スキピオの名に好意を示してくれ。
§26.41.23agite, veteres milites, novum exercitum novumque ducem traducite Hiberum, traducite in terras cum multis fortibus factis saepe a vobis peragratas.
さあ、古参兵たちよ、新しい軍隊と新しい将軍をヒベールス川の向こうへと導け。 多くの勇敢な行為を伴って、諸君がしばしば駆け巡った土地へと彼らを導け。
§26.41.24brevi faciam, ut, quem ad modum nunc noscitatis in me patris patruique similitudinem oris vultusque et lineamenta corporis,
短期間のうちに、諸君が今、私のうちに父や叔父の顔立ち、表情、そして身体の輪郭の類似を認めているように、彼らの才能、信義、そして勇気の姿を諸君に再現してみせよう。
§26.41.25ita ingenii, fidei virtutisque effigiem vobis reddam, ut revixisse aut renatum sibi quisque Scipionem imperatorem dicat. ”
誰もが、スキピオという将軍が自分のために生き返った、あるいは生まれ変わったと言うほどに。 」