§25.37.1cum deleti exercitus amissaeque Hispaniae viderentur, vir unus res perditas restituit.
当军队似乎已遭毁灭、西班牙似乎已经丢失时,一个男人重振了这败落的局面。
§25.37.2erat in exercitu L. Marcius Septimi filius, eques Romanus, impiger iuvenis animique et ingenii aliquanto quam pro fortuna, in qua erat natus, maioris.
军中有一位名叫卢基乌斯·马尔基乌斯的罗马骑士,他是塞普提米乌斯之子,一个精力充沛的青年,其气魄和才干远非他出生的卑微境遇所能限制。
§25.37.3ad summam indolem accesserat Cn. Scipionis disciplina, sub qua per tot annos omnis militiae artis edoctus fuerat.
在他极佳的天赋之外,还加上了格奈乌斯·西庇阿的训练,在后者的指导下,他多年来彻底掌握了所有的军事艺术。
§25.37.4is et ex fuga collectis militibus et quibusdam de praesidiis deductis haud contemnendum exercitum fecerat iunxeratque cum Ti. Fonteio, P. Scipionis legato.
他不仅收集了溃逃的士兵,还从一些驻军中抽调了人手,组成了一支不容小觑的军队,并与普布利乌斯·西庇阿的副将提贝里乌斯·丰泰乌斯合兵一处。
§25.37.5sed tantum praestitit eques Romanus auctoritate inter milites atque honore, ut castris citra Hiberum communitis, cum ducem exercitus comitiis militaribus creari placuisset, §25.37.6subeuntes alii aliis in custodiam valli stationesque, donec per omnis suffragium iret, ad L. Marcium cuncti summam imperii detulerint.
但这位罗马骑士在士兵中的威望和声誉是如此之高,以至于在埃布罗河这边的营地筑好防御后,当决定通过军事大会推选军队指挥官时,在大家轮流换班值守土墙和岗哨期间,直到所有人投票完毕,全体士兵将最高指挥权授予了卢基乌斯·马尔基乌斯。
omne inde tempus — §25.37.7exiguum id fuit — muniendis castris convehendisque commeatibus consumpsit; et omnia imperia milites cum inpigre, tum haudquaquam abiecto animo exequebantur.
自那以后的所有时间—— 这时间十分短暂——他都用于加固营地和运送粮饷;士兵们执行起所有的命令来,不仅积极主动,而且绝无半点气馁。
§25.37.8ceterum postquam Hasdrubalem Gisgonis venientem ad reliquias belli delendas transisse Hiberum et adpropinquare adlatum est, signumque pugnae propositum ab novo duce milites viderunt, §25.37.9recordati, quos paulo ante imperatores habuissent quibusque et ducibus et copiis freti prodire in pugnam soliti essent, flere omnes repente et offensare capita et alii manus ad caelum tendere deos incusantes, alii strati humi suum quisque nominatim ducem implorare.
然而,当传来吉斯戈之子哈斯德鲁巴正渡过埃布罗河并步步逼近、企图消灭战争残部的消息,且士兵们看到新统帅挂起战斗的信号时,他们想起了不久前还拥有怎样的将领,过去又是依赖着怎样的统帅和军队习惯于走上战场的,所有人顿时哭泣起来,拍打着头部,有的人向天伸出双手谴责神明,有的人则趴在地上,逐个呼唤着自己昔日统帅的名字哀求。
§25.37.10neque sedari lamentatio poterat excitantibus centurionibus manipulares et ipso mulcente et increpante Marcio, quod in muliebris et inutiles se proiecissent fletus potius, quam ad tutandos semet ipsos et rem publicam secum acuerent animos, et ne inultos imperatores suos iacere sinerent:, cum subito clamor tubarumque sonus — §25.37.11iam enim prope vallum hostes erant — exauditur.
虽然百夫长们鼓舞着士兵,马尔基乌斯本人也又安抚又斥责,问他们为什么自暴自弃于妇人般无用的哭泣,而不是与他一起振作精神以自卫并保卫国家,不让他们的统帅们死后白白躺在那里无人复仇,但哀悼之声仍无法平息;这时突然传来一阵喊声和喇叭声—— 因为敌人当时已经逼近了土墙。
inde verso repente in iram luctu discurrunt ad arma, ac velut accensi rabie concurrunt ad portas et in hostem neglegenter atque incomposite venientem incurrunt.
在这声音传入耳中后,悲伤顿时化作愤怒,他们纷纷奔向武器,仿佛被狂怒点燃一般,一同冲向大门,扑向那些正大意且无序地走来的敌人。
§25.37.12extemplo inprovisa res pavorem incutit Poenis mirabundique, unde tot hostes subito exorti prope deleto exercitu forent, unde tanta audacia, tanta fiducia sui uictis ac fugatis, quis imperator duobus Scipionibus caesis exstitisset, quis castris praeesset, quis signum dedisset pugnae — §25.37.13ad haec tot tam necopinata primo omnium incerti stupentesque referunt pedem, dein valida inpressione pulsi terga vertunt.
这出乎意料的局面顿时让迦太基人陷入恐慌。 他们感到惊异,不知道在军队几近全灭之后,何以会突然冒出这么多敌人,这些被击败和溃逃的人何来如此大的胆量和自信,在两位西庇阿被杀后又出现了什么样的统帅,谁在主持营地,又是谁发出了战斗信号—— 面对这许多如此出乎意料的情况,他们起初感到不知所措和惊愕,纷纷后退,随后在强力的冲击下,转身溃逃。
§25.37.14et aut fugientium caedes foeda fuisset aut temerarius periculosusque sequentium impetus, ni Marcius propere receptui dedisset signum obsistensque ad prima signa et quosdam ipse retinens concitatam repressisset aciem.
若非马尔基乌斯迅速下达了撤退信号,挡在第一批军旗前并亲自拉住一些人,从而压制住了激昂的战列,那么要么逃跑者会遭到惨烈的屠杀,要么追击者的冲锋会变得鲁莽而危险。
inde in castra avidos adhuc caedisque et sanguinis reduxit.
随后,他将那些依然渴望杀戮和鲜血的士兵带回了营地。
§25.37.15Carthaginienses trepide primo ab hostium vallo acti postquam neminem insequi viderunt, metu substitisse rati contemptim rursus et sedato gradu in castra abeunt. par neglegentia in castris custodiendis fuit;
迦太基人起初惊慌失措地被从敌人的土墙前赶走,但当看到无人追击时,便以为敌人是因恐惧而停步,于是再次带着轻蔑,以平缓的步伐返回了自己的营地。
§25.37.16nam etsi propinquus hostis erat, tamen reliquias eum esse duorum exercituum ante paucos dies deletorum succurrebat.
他们在看守营地方面同样疏于防范;因为尽管敌人就在附近,但他们心中还是觉得那不过是几天前被消灭的两支军队的残部而已。
§25.37.17ob hoc cum omnia neglecta apud hostis essent, exploratis iis Marcius ad consilium prima specie temerarium magis quam audax animum adiecit, ut ultro castra hostium oppugnaret,
正因如此,当敌人那里一切都废弛松懈时,马尔基乌斯在侦察之后,下定决心采取一个乍看之下显得鲁莽而非大胆的计划,即主动进攻敌人的营地。
§25.37.18facilius esse ratus unius Hasdrubalis expugnari castra quam, si se rursus tres exercitus ac tres duces iunxissent, sua defendi; simul aut, §25.37.19si successisset coeptis, erecturum se adflictas res aut, si pulsus esset, tamen ultro inferendo arma contemptum sui dempturum.
他认为,攻占仅有哈斯德鲁巴一人的营地,要比等到三支军队和三位将领重新合兵一处时再防守自己的营地来得容易;同时,如果行动成功,他就能重振败局,而如果被击退,通过主动发起进攻,也能消除敌人对他们的轻蔑。