Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §25.37.1-25.37.19

ルキウス・マルキウスの指揮官選出と反撃の決意

791 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

二人のスキピオの死後、ローマの騎士ルキウス・マルキウスが兵士たちによって最高指揮官に選出され、敵の奇襲を撃退する。マルキウスは勢いに乗って、兵力の再結合を防ぐためにカルタゴ軍の陣営へ攻め入ることを決意する。

§25.37.1cum deleti exercitus amissaeque Hispaniae viderentur, vir unus res perditas restituit.
軍隊が壊滅し、スペインが失われたかのように思われたとき、一人の男がこの破滅的な状況を回復した。
§25.37.2erat in exercitu L. Marcius Septimi filius, eques Romanus, impiger iuvenis animique et ingenii aliquanto quam pro fortuna, in qua erat natus, maioris.
軍隊の中に、セプティミウスの息子でローマの騎士であるルキウス・マルキウスという精力的な青年がいたが、彼は自分が生まれついた境遇に比べると、幾分大きな気概と才能の持ち主であった。
§25.37.3ad summam indolem accesserat Cn. Scipionis disciplina, sub qua per tot annos omnis militiae artis edoctus fuerat.
その極めて優れた資質に加えて、グナエウス・スキピオによる薫陶があり、そのもとで彼は長年にわたり軍事のあらゆる技術を徹底的に教え込まれていた。
§25.37.4is et ex fuga collectis militibus et quibusdam de praesidiis deductis haud contemnendum exercitum fecerat iunxeratque cum Ti. Fonteio, P. Scipionis legato.
彼は、敗走から集められた兵士たちや、いくつかの守備隊から引き抜かれた者たちによって、侮るに足りない軍隊を組織し、プブリウス・スキピオの副将ティベリウス・フォンテイウスと合流していた。
§25.37.5sed tantum praestitit eques Romanus auctoritate inter milites atque honore, ut castris citra Hiberum communitis, cum ducem exercitus comitiis militaribus creari placuisset, §25.37.6subeuntes alii aliis in custodiam valli stationesque, donec per omnis suffragium iret, ad L. Marcium cuncti summam imperii detulerint.
しかし、このローマの騎士が兵士たちの間で大いなる威信と名誉を示したため、エブロ川の手前に陣営を固め、兵会において軍の指揮官を選出することが決定されたとき、全員に投票が行き渡るまで、互いに交代で防壁の警備や衛兵の任務に就きながら、全員がルキウス・マルキウスに最高指揮権を委ねた。
omne inde tempus — §25.37.7exiguum id fuit — muniendis castris convehendisque commeatibus consumpsit;
その後のすべての時間を―― それはごく短い時間であったが――彼は陣営の強化と食糧の運搬に費やした。
et omnia imperia milites cum inpigre, tum haudquaquam abiecto animo exequebantur.
そして兵士たちは、すべての命令を精力的に、かつ決して気落ちすることなく実行した。
§25.37.8ceterum postquam Hasdrubalem Gisgonis venientem ad reliquias belli delendas transisse Hiberum et adpropinquare adlatum est, signumque pugnae propositum ab novo duce milites viderunt, §25.37.9recordati, quos paulo ante imperatores habuissent quibusque et ducibus et copiis freti prodire in pugnam soliti essent, flere omnes repente et offensare capita et alii manus ad caelum tendere deos incusantes, alii strati humi suum quisque nominatim ducem implorare.
しかし、ギスゴの息子ハスドルバルが戦争の残党を掃討するためにエブロ川を渡って近づいているという知らせが届き、兵士たちが新しい指揮官によって戦闘の合図が掲げられるのを見たとき、少し前まで自分たちがいかなる将軍たちを戴いていたか、またいかなる指揮官と軍勢に信頼を置いて戦闘に出るのが常であったかを思い出し、全員が突然泣き出し、頭を打ちつけ、ある者は神々を非難しながら両手を天に伸ばし、他の者は地面に伏して、それぞれ自分の指揮官の名を呼んで懇願した。
§25.37.10neque sedari lamentatio poterat excitantibus centurionibus manipulares et ipso mulcente et increpante Marcio, quod in muliebris et inutiles se proiecissent fletus potius, quam ad tutandos semet ipsos et rem publicam secum acuerent animos, et ne inultos imperatores suos iacere sinerent:, cum subito clamor tubarumque sonus —
百人隊長たちが歩兵を励まし、マルキウス自身も、なぜ自分自身と国家を守るために彼とともに気力を奮い立たせ、自分たちの将軍たちが報いを受けずに倒れたままでいるのを許さないようにする代わりに、女々しく無益な涙に身を任せているのか、と宥めたり叱責したりしたものの、嘆きを鎮めることはできなかった。
§25.37.11iam enim prope vallum hostes erant — exauditur.
その時突然、叫び声とラッパの音が―― というのも、敵はすでに防壁の近くにいたのである――聞こえてきた。
inde verso repente in iram luctu discurrunt ad arma, ac velut accensi rabie concurrunt ad portas et in hostem neglegenter atque incomposite venientem incurrunt.
そこから、悲しみが突然怒りに変わり、彼らは武器を求めて四方に走り、まるで狂気に駆り立てられたかのように門へと駆け集まり、油断して無秩序に進軍してくる敵に突撃した。
§25.37.12extemplo inprovisa res pavorem incutit Poenis mirabundique, unde tot hostes subito exorti prope deleto exercitu forent, unde tanta audacia, tanta fiducia sui uictis ac fugatis, quis imperator duobus Scipionibus caesis exstitisset, quis castris praeesset, quis signum dedisset pugnae —
ただちにこの不測の事態がカルタゴ人に恐怖を吹き込んだ。 そして彼らは、軍隊がほぼ全滅したというのに、これほど多くの敵がどこから突然現れたのか、打ち破られ敗走させられた者たちに、これほどの不敵さ、これほどの自己への信頼がどこから湧いたのか、二人のスキピオが討たれた後にいかなる将軍が現れたのか、誰が陣営を指揮し、誰が戦闘の合図を出したのか、と驚き呆れた。
§25.37.13ad haec tot tam necopinata primo omnium incerti stupentesque referunt pedem, dein valida inpressione pulsi terga vertunt.
これら多くの極めて予期せぬ事態を前にして、何よりもまず彼らは当惑し、呆然として後退し、その後、強力な突撃に押されて背を向けた。
§25.37.14et aut fugientium caedes foeda fuisset aut temerarius periculosusque sequentium impetus, ni Marcius propere receptui dedisset signum obsistensque ad prima signa et quosdam ipse retinens concitatam repressisset aciem.
そして、もしマルキウスが速やかに退却の合図を出さず、最前列の前に立ちはだかり、自ら一部の者を制止して、興奮した戦列を抑え込まなかったならば、逃げる者たちの凄惨な虐殺が起こったか、あるいは追撃する者たちの無謀で危険な突撃が起こっていたことであろう。
inde in castra avidos adhuc caedisque et sanguinis reduxit.
その後、彼はまだ殺戮と血を渇望している彼らを陣営へと連れ戻した。
§25.37.15Carthaginienses trepide primo ab hostium vallo acti postquam neminem insequi viderunt, metu substitisse rati contemptim rursus et sedato gradu in castra abeunt.
カルタゴ人たちは、最初は敵の防壁から慌てて追い払われたものの、誰も追撃してこないのを見ると、敵が恐怖のために立ち止まったのだと考えて、再び侮蔑を抱き、落ち着いた歩調で陣営へと戻っていった。
par neglegentia in castris custodiendis fuit;
彼らの陣営の警備においても、同様の怠慢があった。
§25.37.16nam etsi propinquus hostis erat, tamen reliquias eum esse duorum exercituum ante paucos dies deletorum succurrebat.
というのも、敵は近くにいたものの、それでも、それが数日前に壊滅した二つの軍隊の残党にすぎないという考えが彼らの心に浮かんだからである。
§25.37.17ob hoc cum omnia neglecta apud hostis essent, exploratis iis Marcius ad consilium prima specie temerarium magis quam audax animum adiecit, ut ultro castra hostium oppugnaret,
このために、敵の間で何もかもが疎かにされているなか、それらを偵察した上で、マルキウスは、一見すると不敵というよりは無謀に思える計画、すなわち自ら進んで敵の陣営を攻撃するという計画に心を向けた。
§25.37.18facilius esse ratus unius Hasdrubalis expugnari castra quam, si se rursus tres exercitus ac tres duces iunxissent, sua defendi;
彼は、もし再び三つの軍隊と三人の将軍が合流したならば自分たちの陣営を守ることよりも、ハスドルバル一人の陣営を攻略することの方が容易であると考えたのである。
simul aut, §25.37.19si successisset coeptis, erecturum se adflictas res aut, si pulsus esset, tamen ultro inferendo arma contemptum sui dempturum.
同時にまた、もしその試みが成功したならば、打ちのめされた形勢を立て直すであろうし、あるいは、もし撃退されたとしても、自ら攻撃を仕掛けることによって、自分たちへの侮りを払拭できるだろうと考えたからであった。

語釈・文法注

  1. 25.37.2animique et ingenii aliquanto quam pro fortuna, in qua erat natus, maioris — animique et ingenii... maioris は「性質の属格」であり、maioris は比較級として aliquanto(「幾分、幾らか」という度合いの差を示す奪格)を伴う。quam pro fortuna は「生まれついた境遇に比べると」という意味の慣用的な表現である。
  2. 25.37.10cum subito clamor tubarumque sonus — いわゆる「逆接の cum (cum inversum)」の構文。主節(neque sedari lamentatio poterat)で継続していた状況に対し、突然発生した出来事を cum 節で記述する。ここでは動詞が省略されているか、あるいは次のセクションの exauditur に接続している。
  3. 25.37.14et aut fugientium caedes foeda fuisset aut temerarius periculosusque sequentium impetus, ni Marcius propere receptui dedisset signum — 過去の反実仮想条件文。帰結節(fuisset)が条件節(ni ... dedisset ... repressisset)より前に配置されている。receptui は「退却のために」という目的の与格。
  4. 25.37.16tamen reliquias eum esse duorum exercituum ante paucos dies deletorum succurrebat — succurrebat は「(考えなどが)心に浮かぶ」を意味する非人称動詞。対格不定詞句(eum esse reliquias...)がその実質的な主語として機能している。eum は文脈上の主語(敵の軍勢、hostis)を指す対格である。
  5. 25.37.19erecturum se adflictas res aut, si pulsus esset, tamen ultro inferendo arma contemptum sui dempturum — 18節の ratus(「〜と考えて」)に導かれる対格不定詞句で、助動詞 esse が省略されている。erecturum (esse) および dempturum (esse) の意味上の主語は、再帰代名詞対格の se(マルキウス自身)である。sui は再帰代名詞属格で、contemptum に対する目的格的属格(「自分たちへの軽蔑」)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §25.37.1-25.37.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:25.37.1-25.37.19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。