§23.29.1quinque milium intervallo castra distantia habuere paucos dies, nec sine levibus proeliis nec ut in aciem exirent;
双方在相距五英里的地方对峙数日,其间不无轻微的交火,但还不至于出营列阵决战。
§23.29.2tandem uno eodemque die velut ex composito utrimque signum pugnae propositum est atque omnibus copiis in campum descensum.
最终在同一天,仿佛约定好了一般,双方都发出了战斗信号,全军下到平原。
§23.29.3triplex stetit Romana acies: velitum pars inter antesignanos locata, pars post signa accepta; equites cornua cinxere.
罗马人的战线呈三重排开:一部分轻装步兵被部署在前卫之中,一部分被接纳在军旗之后;骑兵护住两翼。
§23.29.4Hasdrubal mediam aciem Hispanis firmat; in cornibus dextro Poenos locat, laevo Afros mercennariorumque auxilia; equitum Numidas Poenorum peditibus, ceteros Afris pro cornibus apponit.
哈斯德鲁巴用西班牙人巩固中路战线;在两翼上,他将迦太基人部署在右翼,将非洲人和雇佣辅助军部署在左翼;至于骑兵,他将努米底亚人安排在迦太基步兵前方,将其余骑兵安排在非洲人前方,以护卫两翼。
§23.29.5nec omnes Numidae in dextro locati cornu sed quibus desultorum in modum binos trahentibus equos inter acerrimam saepe pugnam in recentem equum ex fesso armatis transultare mos erat: §23.29.6tanta velocitas ipsis tamque docile equorum genus est.
并非所有的努米底亚人都被部署在右翼,而是那些习惯像马戏骑手那样牵着两匹马,常在最激烈的战斗中,全副武装地从疲惫的马跳到精神饱满的马上的人:他们的身手如此敏捷,马匹的品种也如此驯服。
cum hoc modo instructi starent, imperatorum utriusque partis haud ferme dispares spes erant; nam ne minimum quidem aut numero aut genere militum hi aut illi praestabant; militibus longe dispar animus erat.
当他们以此种方式列阵对峙时,双方将领的期望几乎没有差别;因为无论是在士兵的人数还是兵种上,任何一方都没有丝毫占优;但士兵们的斗志却截然不同。
§23.29.7Romanis enim, quamquam procul a patria pugnarent, facile persuaserant duces pro Italia atque urbe Romana eos pugnare; itaque, velut quibus reditus in patriam eo discrimine pugnae verteretur, obstinaverant animis vincere aut mori.
因为对于罗马人,尽管他们在远离祖国的地方作战,将领们却很容易让他们相信,他们是在为意大利和罗马城而战;因此,仿佛他们能否返回祖国完全取决于这场战役的胜负,他们在心中坚定了要么战胜、要么战死的决心。
§23.29.8minus pertinaces viros habebat altera acies; nam maxima pars Hispani erant, qui vinci in Hispania quam victores in Italiam trahi malebant.
另一方战线上的士兵则不那么顽强;因为最大部分是西班牙人,他们宁愿在西班牙战败,也不愿作为胜者被带往意大利。
§23.29.9primo igitur concursu, cum vix pila coniecta essent, rettulit pedem media acies, inferentibusque se magno impetu Romanis vertit terga.
因而,在第一次交锋中,标枪几乎还没怎么投出,中路战线就退却了,并在罗马人排山倒海般的冲锋下转过身去逃跑。
nihilo segnius in cornibus proelium fuit.
两翼的战斗却同样激烈。
§23.29.10hinc Poenus, hinc Afer urguet, et velut in circumventos proelio ancipiti pugnant; §23.29.11sed cum in medium tota iam coisset Romana acies, satis virium ad dimovenda hostium cornua habuit.
这边迦太基人、那边非洲人紧紧逼迫,他们在一场两面受敌的战斗中厮杀,仿佛在对付被包围的人;但当整个罗马战线已经在中路集结时,它拥有了足够的力量来击退敌人的两翼。
§23.29.12ita duo diversa proelia erant.
如此便形成了两场独立的战斗。
utroque Romani, ut qui pulsis iam ante mediis et numero et robore virorum praestarent, haud dubie superant.
在这两场战斗中,由于中路之敌此前已被击退,罗马人在人数和士兵的精强程度上均占优势,毫无疑问地取得了胜利。
§23.29.13magna vis hominum ibi occisa et nisi Hispani vixdum conserto proelio tam effuse fugissent, perpauci ex tota superfuissent acie.
许多人在此被杀,要不是西班牙人在战斗几乎刚刚开始时就如此溃散逃跑,整条战线中能活下来的将寥寥无几。
§23.29.14equestris pugna nulla admodum fuit, quia, simul inclinatam mediam aciem Mauri Numidaeque videre, extemplo fuga effusa nuda cornua elephantis quoque prae se actis deseruere.
骑兵战几乎没有发生,因为毛里人和努米底亚人一看到中路战线动摇,便立即四散逃跑,并赶着大象走在前面,丢弃了失去保护的两翼。
§23.29.15Hasdrubal usque ad ultimum eventum pugnae moratus e media caede cum paucis effugit.
哈斯德鲁巴一直逗留到战斗的最后结局,才带着少数人从大屠杀的中心逃脱。
§23.29.16castra Romani cepere atque diripuere.
罗马人占领并洗劫了营地。
ea pugna, si qua dubia in Hispania erant, Romanis adiunxit, Hasdrubalique non modo in Italiam traducendi exercitus sed ne manendi quidem satis tuto in Hispania spes reliqua erat.
这场战役将西班牙境内所有动摇不定的势力都拉拢到了罗马人一边,而且不仅使哈斯德鲁巴失去了将军队引向意大利的希望,甚至连安全留在西班牙的希望也没有剩下。
§23.29.17quae posteaquam litteris Scipionum Romae volgata sunt, non tam victoria quam prohibito Hasdrubalis in Italiam transitu laetabantur
当这些消息通过西庇阿兄弟的信件在罗马传开后,人们高兴的与其说是胜利,不如说是哈斯德鲁巴进入意大利的企图被挫败。