§23.29.1quinque milium intervallo castra distantia habuere paucos dies, nec sine levibus proeliis nec ut in aciem exirent;
5マイルの間隔を置いて離れた陣営を、両軍は数日間維持したが、軽微な小競り合いがなかったわけではなく、しかし戦列を組んで出撃するほどではなかった。
§23.29.2tandem uno eodemque die velut ex composito utrimque signum pugnae propositum est atque omnibus copiis in campum descensum.
ついに同じ日のこと、まるで前もって合意していたかのように、双方から戦闘開始の合言が掲げられ、全軍が平原へと下っていった。
§23.29.3triplex stetit Romana acies: velitum pars inter antesignanos locata, pars post signa accepta;
ローマ軍の戦列は3重に並んだ。 軽装歩兵の一部は前衛に配置され、一部は軍旗の後方に収容された。
equites cornua cinxere.
騎兵が両翼を取り囲んだ。
§23.29.4Hasdrubal mediam aciem Hispanis firmat; in cornibus dextro Poenos locat, laevo Afros mercennariorumque auxilia;
ハスドルバルは中央の戦列をヒスパニア兵で固め、右翼にカルタゴ兵を、左翼にアフリカ兵と傭兵の補助軍を配置した。
equitum Numidas Poenorum peditibus, ceteros Afris pro cornibus apponit.
騎兵については、カルタゴの歩兵の前面にヌミディア兵を、アフリカ兵の前面にそれ以外の騎兵を配備した。
§23.29.5nec omnes Numidae in dextro locati cornu sed quibus desultorum in modum binos trahentibus equos inter acerrimam saepe pugnam in recentem equum ex fesso armatis transultare mos erat:
また、すべてのヌミディア兵が右翼に配置されたわけではなく、彼らには、アクロバットの乗り手のように2頭の馬を引き連れ、激しい戦闘の最中にあっても、武装したまま疲れた馬から元気な馬へと飛び移る習慣があった。
§23.29.6tanta velocitas ipsis tamque docile equorum genus est.
それほど彼ら自身の敏捷さは際立っており、馬の性質も従順であった。
cum hoc modo instructi starent, imperatorum utriusque partis haud ferme dispares spes erant;
このように配置を整えて対峙していたとき、両軍の将軍たちの期待はほぼ互角であった。
nam ne minimum quidem aut numero aut genere militum hi aut illi praestabant;
というのも、兵士の数においても質においても、どちらの一方も他方にいささかも勝っていなかったからである。
militibus longe dispar animus erat.
しかし、兵士たちの士気は大きく異なっていた。
§23.29.7Romanis enim, quamquam procul a patria pugnarent, facile persuaserant duces pro Italia atque urbe Romana eos pugnare;
ローマ兵に対しては、将軍たちが、祖国から遠く離れて戦っているとはいえ、彼らが戦っているのはイタリアとローマの町のためなのだと容易に納得させていた。
itaque, velut quibus reditus in patriam eo discrimine pugnae verteretur, obstinaverant animis vincere aut mori.
そのため、あたかも祖国への帰還がその戦いの決着にかかっているかのように、彼らは心の中で勝利するか死ぬかを固く決意していた。
§23.29.8minus pertinaces viros habebat altera acies;
他方の戦列が擁する兵士たちは、それほど粘り強くはなかった。
nam maxima pars Hispani erant, qui vinci in Hispania quam victores in Italiam trahi malebant.
というのも、その大部分はヒスパニア兵であり、彼らは勝者としてイタリアへ連れて行かれるよりは、ヒスパニアで敗北することの方を望んでいたからである。
§23.29.9primo igitur concursu, cum vix pila coniecta essent, rettulit pedem media acies, inferentibusque se magno impetu Romanis vertit terga.
したがって最初の衝突で、槍がほとんど投げられるか投げられないかのうちに、中央の戦列が後退し、ローマ軍が激しい勢いで突撃してくると背を向けて逃げ出した。
nihilo segnius in cornibus proelium fuit.
両翼での戦闘はいささかも劣らず激しいものであった。
§23.29.10hinc Poenus, hinc Afer urguet, et velut in circumventos proelio ancipiti pugnant;
こちらからはカルタゴ兵が、あちらからはアフリカ兵が圧迫し、まるで包囲された者たちを相手にするかのように、挟み撃ちの戦いで戦った。
§23.29.11sed cum in medium tota iam coisset Romana acies, satis virium ad dimovenda hostium cornua habuit.
しかし、すでにローマ軍の戦列全体が中央に集結していたため、彼らは敵の両翼を押し戻すのに十分な力を持っていた。
§23.29.12ita duo diversa proelia erant.
こうして2つの異なる戦闘が生じた。
utroque Romani, ut qui pulsis iam ante mediis et numero et robore virorum praestarent, haud dubie superant.
どちらにおいてもローマ軍は、中央の敵がすでに撃破されていたこともあって、人数においても兵士の精強さにおいても勝っていたため、疑いなく勝利を収めた。
§23.29.13magna vis hominum ibi occisa et nisi Hispani vixdum conserto proelio tam effuse fugissent, perpauci ex tota superfuissent acie.
そこでは多数の者が殺害され、もしヒスパニア兵が戦闘がほとんど開始されもしないうちにこれほど四方に逃げ散っていなかったなら、戦列全体から生き残る者は極めて少なかったであろう。
§23.29.14equestris pugna nulla admodum fuit, quia, simul inclinatam mediam aciem Mauri Numidaeque videre, extemplo fuga effusa nuda cornua elephantis quoque prae se actis deseruere.
騎兵戦はほとんど行われなかった。 なぜなら、マウリ兵とヌミディア兵は中央の戦列が崩れたのを見るやいなや、即座に四方に逃げ出し、象たちをも前方に追い立てながら、むき出しになった両翼を見捨てたからである。
§23.29.15Hasdrubal usque ad ultimum eventum pugnae moratus e media caede cum paucis effugit.
ハスドルバルは戦闘の最後の結末まで留まっていたが、虐殺の渦中から少数の者たちとともに逃れた。
§23.29.16castra Romani cepere atque diripuere. ea pugna, si qua dubia in Hispania erant, Romanis adiunxit, Hasdrubalique non modo in Italiam traducendi exercitus sed ne manendi quidem satis tuto in Hispania spes reliqua erat.
ローマ軍は陣営を占領し略奪した。 この戦いは、ヒスパニアで不確実な立場にあった者たちをローマ人の側に結びつけ、ハスドルバルには、軍勢をイタリアへ率いていく希望はおろか、ヒスパニアに十分安全に留まる希望さえも残さなかった。
§23.29.17quae posteaquam litteris Scipionum Romae volgata sunt, non tam victoria quam prohibito Hasdrubalis in Italiam transitu laetabantur
これらのことがスキピオ兄弟の書簡によってローマで広まると、人々は勝利そのものよりも、ハスドルバルのイタリアへの渡航が阻止されたことを喜んだ。