Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §22.60.14-22.60.27

托尔夸图斯斥责俘虏罪责并反对赎回

第 655 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

万里乌斯·托尔夸图斯严厉谴责投降俘虏的懦弱,指责他们企图阻挠带领突围的塞姆普罗尼乌斯。他指出这些人在战斗和守营中都毫无用处,并强烈反对支付赎金赎回他们。

§22.60.14quid, si moriendum pro patria esset, faceretis? quinquaginta milia civium sociorumque circa vos eo ipso die caesa iacent.
如果必须为祖国而死,你们会怎么做? 就在那一天,有五万名同胞和盟友被杀,横尸在你们周围。
si tot exempla virtutis non movent, nihil umquam movebit; si tanta clades vilem vitam non fecit, nulla faciet.
如果如此多的勇气典范都不能打动你们,那就再也没有什么能打动你们了;如果如此巨大的惨剧都未能让你们视生命如草芥,那就再也没有什么能做到了。
liberi atque incolumes desiderate patriam; §22.60.15immo desiderate, dum patria est, dum cives eius estis: sero nunc desideratis, deminuti capite, abalienati iure civium, servi Carthaginiensium facti.
在自由且安然无恙的时候,去思念祖国吧;不,更确切地说,趁着祖国还在,趁着你们还是她的公民时,去思念她吧:现在你们思念得太迟了,你们已被剥夺了人格,被排斥在公民权利之外,成为了迦太基人的奴隶。
§22.60.16pretio redituri estis eo, unde ignavia ac nequitia abistis? P. Sempronium civem vestrum non audistis arma capere ac sequi se iubentem; Hannibalem post paulo audistis castra prodi et arma tradi iubentem.
你们是要用赎金回到那个你们因怯懦和邪恶而离开的地方吗? 你们没有听从你们的同胞普布利乌斯·塞姆普罗尼乌斯命令你们拿起武器并跟随他的话;不久之后,你们却听从了汉尼拔命令你们出卖营地、交出武器的话。
§22.60.17quamquamquid ego ignaviam istorum accuso, cum scelus possim accusare? non modo enim sequi recusarunt bene monentem, sed obsistere ac retinere conati sunt, ni strictis gladiis viri fortissimi inertis summovissent.
然而,既然我能控告他们的罪行,为什么还要控告他们的怯懦呢? 因为他们不仅拒绝跟随给予善意劝告的人,甚至企图阻拦并挽留他,若非那些最勇敢的男子汉拔出宝剑,驱散了这些无能之辈的话,他们确实会阻拦成功。
prius, inquam, P. Sempronio per civium agmen quam per hostium fuit erumpendum.
我说,普布利乌斯·塞姆普罗尼乌斯首先必须突破同胞的队伍,然后才能突破敌人的队伍。
§22.60.18hos cives patria desideret? quorum si ceteri similes fuissent, neminem hodie ex iis, qui ad Cannas pugnaverunt, civem haberet.
祖国应该想念这样的公民吗? 如果其余的人都像他们一样,那么今天在坎尼参战的人中,祖国将没有一个公民。
§22.60.19ex milibus septem armatorum sescenti extiterunt, qui erumpere auderent, qui in patriam liberi atque armati redirent, neque his sescentis hostes obstitere:
在七千名武装人员中,只有六百人站了出来,敢于突围,自由且武装地回到了祖国;而敌人并没有阻挡这六百人。
§22.60.20quam tutum iter duarum prope legionum agmini futurum censetis fuisse? haberetis hodie viginti milia armatorum Canusii fortia fidelia, patres conscripti.
你们认为,对于一支几乎有两个军团的队伍来说,这条路会有多安全? 诸位元老,如果是这样,你们今天在卡努西乌斯就会有两万名勇敢且忠诚的武装人员。
nunc autem quem ad modum hi boni fidelesque — nam fortes ne ipsi quidem dixerint — cives esse possunt?
但现在,这些人怎么能成为善良而忠诚的公民呢? ——因为“勇敢”二字,甚至他们自己也不会说。
§22.60.21nisi quis credere potest adfuisse erumpentibus, qui, ne erumperent, obsistere conati sunt, aut non invidere eos cum incolumitati tum gloriae illorum per virtutem partae, cum sibi timorem ignaviamque servitutis ignominiosae causam esse sciant.
除非有人能相信,那些企图阻挡突围者、不让他们突围的人,居然对突围者有所帮助;或者相信,他们得知自己的恐惧和怯懦是导致屈辱奴役的原因时,却不嫉妒那些人因勇气而获得的平安和荣誉。
§22.60.22maluerunt in tentoriis latentes simul lucem atque hostem expectare, cum silentio noctis erumpendi occasio esset.
他们宁愿躲在天幕里,同时等待着黎明和敌人,尽管在黑夜的宁静中本有突围的机会。
atenim ad erumpendum e castris defuit animus, ad tutanda fortiter castra animum habuerunt; dies noctesque aliquot obsessi vallum armis, §22.60.23se ipsi tutati vallo sunt; tandem ultima ausi passique, cum omnia subsidia vitae deessent adfectisque fame viribus arma iam sustinere nequirent, necessitatibus magis humanis quam armis victi sunt.
但或许会有人说,他们虽然缺乏从营地突围的勇气,却拥有勇敢保卫营地的斗志;被包围了几天几夜,他们用武器保卫着土垒,用土垒保卫着他们自己;最后,在尝试并忍受了极端的痛苦之后,当所有的生存资源都耗尽,由于饥饿而虚弱的力量再也无法支持武器时,他们与其说是被武器征服,不如说是被人类的生理极限所征服。
§22.60.24orto sole hostis ad vallum accessit; ante secundam horam, nullam fortunam certaminis experti, tradiderunt arma ac se ipsos.
然而太阳升起时,敌人逼近了土垒;在第二时之前,他们没有尝试任何战斗的命运,就交出了武器和他们自己。
§22.60.25haec vobis istorum per biduum militia fuit.
这就是他们两天的兵役。
cum in acie stare ac pugnare decuerat, in castra refugerunt; cum pro vallo pugnandum erat, castra tradiderunt, neque in acie neque in castris utiles.
在应当坚守战线并战斗的时候,他们逃回了营地;在应当在土垒前战斗的时候,他们交出了营地,无论在战线上还是在营地里都毫无用处。
§22.60.26et vos redimamus? cum erumpere e castris oportet, cunctamini ac manetis; cum manere et castra tutari armis necesse est, et castra et arma et vos ipsos traditis hosti.
而我们还要赎回你们吗? 当应当从营地突围时,你们迟疑并停留;当必须留下来用武器保卫营地时,你们却将营地、武器以及你们自己都交给了敌人。
§22.60.27ego non magis istos redimendos, patres conscripti, censeo, quam illos dedendos Hannibali, qui per medios hostis e castris eruperunt ac per summam virtutem se patriae restituerunt.
诸位元老,我认为,不应该赎回这些人,正如同不应该把那些穿过敌人重围逃出营地、以极大的勇气重归祖国怀抱的人交还给汉尼拔一样。

词汇与语法注释

  1. §22.60.15deminuti capite — 指罗马法中“人格减等”或“丧失公民权”(capitis deminutio)的概念。表明他们因成为战俘和奴隶,已完全失去了自由公民的身份和法律权利。
  2. §22.60.17ni... summovissent — 使用虚拟式过去完成时 summovissent 的过去反事实条件从句(ni = nisi)。主句虽然使用直陈式完成时 conati sunt,但其中暗含了结果:“(如果最勇敢的人没有拔剑驱散他们,)他们确实会阻拦成功”。
  3. §22.60.18desideret — 表示疑虑(或当为)的现在时虚拟式。表示强烈的否定性反问:“祖国应该想念(或珍惜)这样的公民吗?(暗示不应该)”。
  4. §22.60.20futurum... fuisse — 作为疑问动词 censetis 宾语的“对格与不定式”结构,表示条件句的归结部分(在直陈语气中为 futurum fuit 或 fuisset)在间接引语中转变为 futurum fuisse 的形式。
  5. §22.60.22atenim — 用于先期提出并应对预想中的对手反驳(即预提反驳,occupatio)的引导词:“但是,或许有人会说……”。这里虚拟地提出了俘虏们关于“誓死保卫营地”的借口。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §22.60.14-22.60.27. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.60.14-22.60.27

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。