Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §22.60.1-22.60.13

元老院的争辩与托尔夸图斯对捕虏的谴责

第 654 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

在捕虏亲属的哀求与元老院内部对赎金问题的意见分歧中,以严酷著称的提图斯·万里乌斯·托尔夸图斯被征询意见,他开始严厉谴责这些捕虏的懦弱投降和放弃突围逃生的行为。

§22.60.1ubi is finem fecit, extemplo ab ea turba, quae in comitio erat, clamor flebilis est sublatus, manusque ad curiam tendebant orantes, ut sibi liberos, fratres, cognatos redderent.
当他话音刚落,在民会广场上的那群人中立时爆发出悲切的哭喊声,他们向着元老院议事堂伸出双手,祈求将他们的孩子、兄弟和亲属归还给他们。
§22.60.2feminas quoque metus ac necessitas in foro turbae virorum inmiscuerat.
恐惧和迫切的需要,也使广场上的妇女们混入了男人的群众之中。
senatus summotis arbitris consuli coeptus.
在清场并排除旁听者后,元老院开始进行咨询。
§22.60.3ibi cum sententiis variaretur, et alii redimendos de publico, alii nullam publice inpensam faciendam nec prohibendos ex privato redimi, §22.60.4si quibus argentum in praesentia deesset, dandam ex aerario pecuniam mutuam praedibusque ac praediis cavendum populo censerent,
在那里,议员们的意见发生了分歧,有些人认为应当用公款赎回他们,另一些人则主张国家不应承担任何公家费用,但也不应禁止他们用私款进行赎回,并且认为,如果有人眼下缺少银钱,应当从国库中给予贷款,并由保证人和不动产向国家提供担保。
§22.60.5tum T. Manlius Torquatus, priscae ac nimis durae, ut plerisque videatur, severitatis, interrogatus sententiam ita locutus fertur: §22.60.6“si tantummodo postulassent legati pro iis, qui in hostium potestate sunt, ut redimerentur, sine ullius insectatione eorum brevi sententiam peregissem; §22.60.7quid enim aliud quam admonendi essetis, ut morem traditum a patribus necessario ad rem militarem exemplo servaretis? nunc autem, cum prope gloriati sint, quod se hostibus dediderint, praeferrique non captis modo in acie ab hostibus sed etiam iis, qui Venusiam Canusiumque pervenerunt, atque ipsi C. Terentio consuli aequum censuerint, nihil vos eorum, patres conscripti, quae illic acta sunt, ignorare patiar.
这时,提图斯·万里乌斯·托尔夸图斯—— 一个在大多数人看来具有古风且过于严酷的严厉之人——在被征询意见时,据传如此说道: “如果使者们仅仅是为那些落入敌手的人请求将他们赎回,我本可以在不指责他们任何一人的情况下,简短地发表完我的意见;因为除了劝诫你们遵守由先辈传下来的、作为军事上必不可少的典范的惯例之外,还有什么别的必要呢? 但现在,既然他们几乎在为向敌人投降而自夸,并且认为自己不仅应当优先于那些在战场上被敌人俘虏的人,而且应当优先于那些到达维努西亚和卡努西乌斯的人,乃至优先于执政官盖乌斯·特伦蒂乌斯本人,那么,诸位元老,我决不容许你们对那里所发生的一切一无所知。
§22.60.8atque utinam haec, quae apud vos acturus sum, Canusii apud ipsum exercitum agerem, optimum testem ignaviae cuiusque et virtutis, aut unus hic saltem adesset P. Sempronius, quem si isti ducem secuti essent, milites hodie in castris Romanis, non captivi in hostium potestate essent.
但愿我今天在你们面前准备讨论的这些事情,是在卡努西乌斯当着军队本部的面进行的——那是每个人怯懦与勇气的最好见证人;或者至少有普布利乌斯·塞姆普罗尼乌斯这一位在此,如果他们当时跟随他作为领袖,他们今天就会是罗马营地里的士兵,而不是落入敌手的捕虏。
§22.60.9sed cum, fessis pugnando hostibus, tum victoria laetis et ipsis plerisque regressis in castra sua, noctem ad erumpendum liberam habuissent, et septem milia armatorum hominum erumpere etiam per confertos hostes possent, neque per se ipsi id facere conati sunt neque alium sequi voluerunt.
但是,当敌人因战斗而疲惫、又因胜利而欢欣,且大多数人已退回自己的营地时,他们本有一整夜的自由时间可以突围,而且七千名武装人员即使穿过密集的敌群也完全能够突围,他们却既没有尝试依靠自己去做,也不愿意跟随别人。
§22.60.10nocte prope tota P. Sempronius Tuditanus non destitit monere, adhortari eos, dum paucitas hostium circa castra sineret, dum quies ac silentium esset, dum nox inceptum tegere posset, se ducem sequerentur: ante lucem pervenire in tuta loca, in sociorum urbes posse.
几乎整整一夜,普布利乌斯·塞姆普罗尼乌斯·图迪塔努斯都在不断地劝告、鼓励他们:趁着营地周围敌军稀少,趁着夜色宁静,趁着黑夜能掩护他们的行动,跟随他作为领袖;并说他们可以在拂晓前到达安全的地方,即盟友的城市。
§22.60.11si, ut avorum memoria P. Decius tribunus militum in Samnio, si, ut nobis adulescentibus priore Punico bello Calpurnius Flamma trecentis voluntariis, cum ad tumulum eos capiendum situm inter medios duceret hostis, dixit: “Moriamur, milites, §22.60.12et morte nostra eripiamus ex obsidione circumventas legiones,” si hoc P. Sempronius diceret, nec viros equidem nec Romanos vos ducerem, si nemo tantae virtutis extitisset comes.
如果,正如我们祖辈记忆中军军事保民官普布利乌斯·德基乌斯在萨姆尼乌斯所做的那样,或者正如我们年轻时在第一次布匿战争中,卡尔普尔尼乌斯·弗拉马带领三百名志愿兵夺取位于敌军包围之中的山丘时对他们所说的那样:‘兵士们,让我们去死吧,并用我们的牺牲把被包围的军团从围困中解救出来! ’如果普布利乌斯·塞姆普罗尼乌斯说的是这样的话,那么,若是没有一个人站出来作为如此伟大勇气的同伴,我固然不会认为你们是男子汉,也不会认为你们是罗马人。
§22.60.13viam non ad gloriam magis quam ad salutem ferentem demonstrat; reduces in patriam ad parentis, ad coniuges ac liberos facit.
然而他所指出的,是一条不仅通往光荣,更通往安全的道路;他是在让你们无事回到祖国、回到父母、妻子和孩子身边。
ut servemini, deest vobis animus:
为了让你们得救,你们缺少的只是勇气。 ”

词汇与语法注释

  1. §22.60.2summotis arbitris — 独立夺格,意为“在清除/屏退旁听者之后”。这里的“arbitri”指旁听或见证会议的普通民众或当事人,表明元老院进入了不公开的秘密会议(闭门会议)阶段。
  2. §22.60.3cum sententiis variaretur — 带有连词“cum”的无人称被动结构,意为“当意见产生分歧时”。这个“cum”从句是一个长状语从句,一直延续到第4节的“censerent”,为主句(第5节的“tum T. Manlius Torquatus... locutus fertur”)作铺垫。
  3. §22.60.5interrogatus sententiam — 意为“被征询意见时”。这是保留宾格(retained accusative)的典型例子。动词“interrogare”在主动语态中带双宾语(询问某人某事),在变为被动语态后,事物的宾格(sententiam)在被动分词(interrogatus)之后仍被保留。
  4. §22.60.7quid enim aliud quam admonendi essetis — 这是一个反问句,意为“因为除了劝诫你们……之外,还有什么别的必要呢?”即“你们本只需要接受劝诫就足够了”。“admonendi essetis”是动形容词(未来被动分词)与“esse”动词构成的被动周边曲折法(未完成过去虚拟式),表示过去的一种必要性或应当。
  5. §22.60.12nec viros equidem nec Romanos vos ducerem — 虚拟语气条件句的主语(未完成过去虚拟式“ducerem”),意为“我绝不会认为你们是男子汉,也不会认为你们是罗马人”。这是一个省略了“esse”的“宾格+不定式”结构(对格不定式),其中“vos”作主语宾格,“viros”和“Romanos”作宾格补足语,受“ducerem”(意为“认为、视作”)支配。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §22.60.1-22.60.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.60.1-22.60.13

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。