§22.60.1ubi is finem fecit, extemplo ab ea turba, quae in comitio erat, clamor flebilis est sublatus, manusque ad curiam tendebant orantes, ut sibi liberos, fratres, cognatos redderent.
彼が話し終えると、直ちにコミティウムにいたあの群衆から哀れな泣き声が上がり、彼らは自分たちに子供や兄弟、親類を返してほしいと懇願しながら、議事堂に向かって手を伸ばした。
§22.60.2feminas quoque metus ac necessitas in foro turbae virorum inmiscuerat.
広場では、恐怖と必要性とが、女性たちをも男たちの群衆に混じり合わせていた。
senatus summotis arbitris consuli coeptus.
傍聴人を遠ざけたうえで、元老院の諮問が始まった。
§22.60.3ibi cum sententiis variaretur, et alii redimendos de publico, alii nullam publice inpensam faciendam nec prohibendos ex privato redimi, §22.60.4si quibus argentum in praesentia deesset, dandam ex aerario pecuniam mutuam praedibusque ac praediis cavendum populo censerent,
そこでは意見が分かれ、ある人々は公費で彼らを買い戻すべきだと主張し、またある人々は、国家としては一切の支出をすべきではないが、私費で買い戻すことは禁止すべきではないとし、もし手元にお金が不足している者がいれば、国庫から貸付金を与え、身元保証人や不動産によって国家に対して担保を立てるべきだと主張していた。
§22.60.5tum T. Manlius Torquatus, priscae ac nimis durae, ut plerisque videatur, severitatis, interrogatus sententiam ita locutus fertur:
その時、多くの人々には過度に過酷と思われるような、古風な厳格さの持ち主であるティトゥス・マンリウス・トルクァトゥスが、意見を求められて、次のように語ったと伝えられている。
§22.60.6“si tantummodo postulassent legati pro iis, qui in hostium potestate sunt, ut redimerentur, sine ullius insectatione eorum brevi sententiam peregissem;
「もし使節たちが、敵の支配下にいる者たちのために、ただ彼らが買い戻されることだけを求めていたならば、私は彼らの誰をも非難することなく、手短に私の意見を述べ終えたことでしょう。
§22.60.7quid enim aliud quam admonendi essetis, ut morem traditum a patribus necessario ad rem militarem exemplo servaretis? nunc autem, cum prope gloriati sint, quod se hostibus dediderint, praeferrique non captis modo in acie ab hostibus sed etiam iis, qui Venusiam Canusiumque pervenerunt, atque ipsi C. Terentio consuli aequum censuerint, nihil vos eorum, patres conscripti, quae illic acta sunt, ignorare patiar.
なぜなら、あなた方は、先祖から伝わる慣習を、軍事にとって不可欠な手本として守るようにと、ただ諭されるだけで十分だったはずだからです。 しかし今や、彼らは敵に降伏したことをほとんど誇りさえし、戦場で敵に捕らえられた者たちだけでなく、ウェヌシアやカヌシウムにたどり着いた者たち、さらには執政官ガイウス・テレンティウス自身よりも自分たちが優先されるのを当然と考えたからには、元老院議員の皆様、私はあそこで何が起こったのかについて、あなた方が何一つ知らないままでいることを許しはしません。
§22.60.8atque utinam haec, quae apud vos acturus sum, Canusii apud ipsum exercitum agerem, optimum testem ignaviae cuiusque et virtutis, aut unus hic saltem adesset P. Sempronius, quem si isti ducem secuti essent, milites hodie in castris Romanis, non captivi in hostium potestate essent.
そして、私があなた方の前で話そうとしているこれらのことを、各人の臆病さと勇気の最良の証人であるカヌシウムの軍隊自体の前で話すことができたなら、あるいは、少なくともこのプブリウス・センプロニウスただ一人がここにいてくれたならよかったのですが。 もし彼らがこの人を指導者として従っていたならば、彼らは今日、敵の支配下の捕虜ではなく、ローマの陣営の兵士であったでしょう。
§22.60.9sed cum, fessis pugnando hostibus, tum victoria laetis et ipsis plerisque regressis in castra sua, noctem ad erumpendum liberam habuissent, et septem milia armatorum hominum erumpere etiam per confertos hostes possent, neque per se ipsi id facere conati sunt neque alium sequi voluerunt.
しかし、敵は戦いで疲れ果て、さらに勝利に沸き、その大部分が自分たちの陣営に戻ってしまっていたために、突っ切って脱出するための自由な夜があり、七千人もの武装した男たちが、密集した敵の間を突っ切ってさえ脱出できたはずであったのに、彼らは自らそれを行おうと試みることもせず、他の人に従おうともしませんでした。
§22.60.10nocte prope tota P. Sempronius Tuditanus non destitit monere, adhortari eos, dum paucitas hostium circa castra sineret, dum quies ac silentium esset, dum nox inceptum tegere posset, se ducem sequerentur: ante lucem pervenire in tuta loca, in sociorum urbes posse.
ほぼ一晩中、プブリウス・センプロニウス・トゥディタヌスは、彼らに警告し、励まし続けることをやめませんでした。 陣営の周りの敵の少なさがそれを許すうちに、静寂と沈黙があるうちに、夜がその試みを覆い隠してくれるうちに、自分を指導者として従うようにと。 そして、夜明け前に安全な場所、同盟者の都市に到達することができるのだ、と。
§22.60.11si, ut avorum memoria P. Decius tribunus militum in Samnio, si, ut nobis adulescentibus priore Punico bello Calpurnius Flamma trecentis voluntariis, cum ad tumulum eos capiendum situm inter medios duceret hostis, dixit: “Moriamur, milites,
もし、祖父たちの時代にサムニウムで軍事名誉職のプブリウス・デキウスが言ったように、あるいは、私たちが若者であった頃の第一次ポエニ戦争で、カルプルニウス・フランマが三百人の志願兵を率いて敵の真っ只中にある丘を奪取するために導いた時に言ったように、もし彼が『兵士たちよ、死のうではないか。
§22.60.12et morte nostra eripiamus ex obsidione circumventas legiones,” si hoc P. Sempronius diceret, nec viros equidem nec Romanos vos ducerem, si nemo tantae virtutis extitisset comes.
そして私たちの死によって、包囲された軍団を救い出そう』と言い、もしプブリウス・センプロニウスがこのように言っていたなら、そしてもし誰もこれほどの勇気の仲間の従者として現れなかったなら、私はあなた方を男ともローマ人ともみなさなかったでしょう。
§22.60.13viam non ad gloriam magis quam ad salutem ferentem demonstrat;
しかしセンプロニウスが示したのは、栄光への道というよりはむしろ安全へと通じる道なのです。
reduces in patriam ad parentis, ad coniuges ac liberos facit.
それは、皆さんを無事に祖国へ、親のもとへ、妻や子供たちのもとへ戻すためのものです。
ut servemini, deest vobis animus:
しかし、あなた方が救われるために必要な勇気が、あなた方には欠けているのです。 」