§22.60.1ubi is finem fecit, extemplo ab ea turba, quae in comitio erat, clamor flebilis est sublatus, manusque ad curiam tendebant orantes, ut sibi liberos, fratres, cognatos redderent.
그가 말을 마치자마자, 민회 광장에 있던 무리로부터 슬픈 울음소리가 터져 나왔고, 그들은 자신들에게 자녀들과 형제들, 친척들을 돌려달라고 애원하며 의사당을 향해 손을 뻗었다.
§22.60.2feminas quoque metus ac necessitas in foro turbae virorum inmiscuerat.
광장에서는 두려움과 절박한 필요성 때문에 여성들도 남성들의 무리에 섞여 있었다.
senatus summotis arbitris consuli coeptus.
방청객들을 물리치고 원로원의 자문이 시작되었다.
§22.60.3ibi cum sententiis variaretur, et alii redimendos de publico, alii nullam publice inpensam faciendam nec prohibendos ex privato redimi, §22.60.4si quibus argentum in praesentia deesset, dandam ex aerario pecuniam mutuam praedibusque ac praediis cavendum populo censerent,
그곳에서 의견이 갈렸는데, 어떤 이들은 공비로 그들을 속량해야 한다고 주장했고, 다른 이들은 공적으로는 어떠한 비용도 지출해서는 안 되지만 사비로 속량하는 것은 금지해서는 안 된다고 하였으며, 만일 현재 돈이 부족한 이가 있다면 국고에서 대출금을 지급하고 신원보증인과 부동산으로 국가에 담보를 설정해야 한다고 주장했다.
§22.60.5tum T. Manlius Torquatus, priscae ac nimis durae, ut plerisque videatur, severitatis, interrogatus sententiam ita locutus fertur:
그때, 많은 이들에게 지나치게 가혹해 보일 정도의 고풍스러운 엄격함을 지닌 티투스 만리우스 토르콰투스가, 의견을 질문받고 다음과 같이 말했다고 전해진다.
§22.60.6“si tantummodo postulassent legati pro iis, qui in hostium potestate sunt, ut redimerentur, sine ullius insectatione eorum brevi sententiam peregissem;
"만약 사절들이 단지 적의 수중에 있는 자들을 위해 그들이 속량되기만을 청했다면, 저는 그들 중 누구도 비난하지 않고 짧게 의견을 마쳤을 것입니다.
§22.60.7quid enim aliud quam admonendi essetis, ut morem traditum a patribus necessario ad rem militarem exemplo servaretis? nunc autem, cum prope gloriati sint, quod se hostibus dediderint, praeferrique non captis modo in acie ab hostibus sed etiam iis, qui Venusiam Canusiumque pervenerunt, atque ipsi C. Terentio consuli aequum censuerint, nihil vos eorum, patres conscripti, quae illic acta sunt, ignorare patiar.
선조들로부터 전해 내려온 관습을 군사적으로 필수적인 본보기로서 지키라는 권고를 받는 것 외에 여러분에게 무슨 다른 일이 필요했겠습니까? 그러나 이제 그들은 자신들이 적에게 항복한 것을 거의 자랑하기까지 하고, 전장에서 적에게 붙잡힌 자들뿐만 아니라 베누시아와 카누시움에 도달한 이들, 심지어 집정관 가이우스 테렌티우스 자신보다 자신들이 우선시되는 것이 당연하다고 생각했으므로, 원로원 의원 여러분, 저는 여러분이 그곳에서 일어난 일을 전혀 모르시는 채로 내버려 두지 않겠습니다.
§22.60.8atque utinam haec, quae apud vos acturus sum, Canusii apud ipsum exercitum agerem, optimum testem ignaviae cuiusque et virtutis, aut unus hic saltem adesset P. Sempronius, quem si isti ducem secuti essent, milites hodie in castris Romanis, non captivi in hostium potestate essent.
그리고 제가 여러분 앞에서 하려는 이 이야기를, 각자의 비겁함과 용맹함의 가장 좋은 증인인 카누시움의 군대 자체 앞에서 할 수 있었거나, 적어도 이 푸블리우스 셈프로니우스 단 한 사람만이라도 여기 있었다면 좋았을 텐데 말입니다. 만약 저들이 이 사람을 지도자로 따랐더라면, 그들은 오늘날 적의 수중의 포로가 아니라 로마 진영의 군인들이었을 것입니다.
§22.60.9sed cum, fessis pugnando hostibus, tum victoria laetis et ipsis plerisque regressis in castra sua, noctem ad erumpendum liberam habuissent, et septem milia armatorum hominum erumpere etiam per confertos hostes possent, neque per se ipsi id facere conati sunt neque alium sequi voluerunt.
그러나 적들이 전투로 지쳐 있고 승리에 기뻐하며 그들 대부분이 자신들의 진영으로 물러가서 탈출을 위한 자유로운 밤을 보냈고, 7천 명의 무장한 사람들이 빽빽한 적들 사이를 뚫고서라도 탈출할 수 있었음에도 불구하고, 저들은 스스로 그것을 시도하지도 않았고 다른 이를 따르려고 하지도 않았습니다.
§22.60.10nocte prope tota P. Sempronius Tuditanus non destitit monere, adhortari eos, dum paucitas hostium circa castra sineret, dum quies ac silentium esset, dum nox inceptum tegere posset, se ducem sequerentur: ante lucem pervenire in tuta loca, in sociorum urbes posse.
거의 밤새도록 푸블리우스 셈프로니우스 투디타누스는 진영 주변의 적의 소수함이 허용하는 동안, 평온과 침묵이 흐르는 동안, 밤이 그들의 시도를 가려줄 수 있는 동안 자신을 지도자로 따르라고 그들을 훈계하고 격려하기를 멈추지 않았습니다. 그리하여 동트기 전에 안전한 곳, 동맹국의 도시들에 도달할 수 있다고 말입니다.
§22.60.11si, ut avorum memoria P. Decius tribunus militum in Samnio, si, ut nobis adulescentibus priore Punico bello Calpurnius Flamma trecentis voluntariis, cum ad tumulum eos capiendum situm inter medios duceret hostis, dixit: “Moriamur, milites, §22.60.12et morte nostra eripiamus ex obsidione circumventas legiones,” si hoc P. Sempronius diceret, nec viros equidem nec Romanos vos ducerem, si nemo tantae virtutis extitisset comes.
만약 우리 조부들의 기억에 군사 호민관 푸블리우스 데키우스가 삼니움에서 했던 것처럼, 혹은 우리가 젊었을 때 제1차 포에니 전쟁에서 칼푸르니우스 플람마가 300명의 지원병을 이끌고 적들의 한가운데 있는 언덕을 취하러 가면서 그들에게 말했듯이, '군사들이여, 죽자, 그리고 우리의 죽음으로 포위된 군단들을 구출하자'라고 만약 푸블리우스 셈프로니우스가 이렇게 말했더라면, 그리고 만약 아무도 그토록 위대한 용기의 동반자로 나서지 않았더라면, 저는 참으로 여러분을 사내로도 로마인으로도 여기지 않았을 것입니다.
§22.60.13viam non ad gloriam magis quam ad salutem ferentem demonstrat;
그가 보여준 것은 영광으로 향하는 길이라기보다는 오히려 안전으로 통하는 길입니다.
reduces in patriam ad parentis, ad coniuges ac liberos facit.
그는 여러분을 조국으로, 부모에게로, 아내와 자식들에게로 무사히 돌아가게 하려는 것입니다.
ut servemini, deest vobis animus:
여러분이 구원받기 위해 부족한 것은 바로 여러분의 용기입니다."