Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §22.59.1-22.59.19

坎尼战俘使者请求元老院赎回的演说

第 653 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

在坎尼战役中被俘的罗马士兵使者在元老院发表集思广益的演讲,陈述他们在战斗中所作的最后努力,并将自己与逃跑的士兵进行对比,说明赎回自己比武装奴隶更为合算,恳求元老院出资赎回。

§22.59.1legatis captivorum senatus ab dictatore datus est.
独裁官允许捕虏的使者们进入元老院。
quorum princeps “M. Iuni vosque, patres conscripti,” inquit “nemo nostrum ignorat nulli unquam civitati viliores fuisse captivos quam nostrae; §22.59.2ceterum nisi nobis plus iusto nostra placet causa, non alit umquam minus neclegendi vobis quam nos in hosti potestatem venerunt.
他们的领袖说道:“马尔库斯·尤尼乌斯,以及诸位元老:我们中没有人不知道,在任何国家中,捕虏都不曾像在我们的国家中那样卑贱;但除非我们过于偏袒自己的案情,否则以往落入敌人手中的人中,没有谁比我们更不应该被你们所忽视。
§22.59.3non enim in acie per timorem arma tradidimus, sed cum prope ad noctem superstantes cumulis caesorum corporum proelium extraxissemus, in castra recepimus nos; §22.59.4diei reliquum ac noctem insequentem fessi labore ac vulneribus vallum sumus tutati; §22.59.5postero die, cum circumsessi ab exercitu victore aqua arceremur, nec ulla iam per confertos hostis erumpendi spes esset, nec esse nefas duceremus quinquaginta milibus hominum ex acie nostra trucidatis aliquem ex Cannensi pugna Romanum militem restare, §22.59.6tunc demum pacti sumus pretium, quo redempti dimitteremur, arma, in quibus nihil iam auxilii erat, hosti tradidimus.
因为我们并不是由于恐惧而在战场上缴械投降,而是在立于成堆的尸首之上,将战斗拖延至将近深夜之后,才退回军营;在那一天的余下时间和随后的夜里,我们虽因劳累和伤痛而精疲力竭,却依然坚守着营墙;翌日,当我们被胜利的敌军包围、切断水源,且已无任何希望从密集的敌军中突围,而我们也不认为,在我们的战线已有五万人惨遭屠杀的情况下,能有若干罗马士兵从坎尼战役中幸存下来是一件大逆不道的事,直到那时,我们才终于达成了一项赎回并释放我们的价格协定,并将已无法提供任何帮助的武器交给了敌人。
§22.59.7maiores quoque acceperamus se a Gallis auro redemisse, et patres vestros, asperrimos illos ad condiciones pacis, legatos tamen captivorum redimendorum gratia Tarentum misisse.
我们也曾听说,我们的先祖曾用黄金向高卢人赎回自己,而你们的父亲们——尽管他们对和平条件极其严苛——但为了赎回捕虏,仍然向塔兰托派遣了使节。
§22.59.8atqui et ad Aliam cum Gallis et ad Heracleam cum Pyrrho utraque non tam clade infamis quam pavore et fuga pugna fuit.
然而,无论是在阿利亚与高卢人的交战,还是在赫拉克利亚与皮洛士的交战,这两次战斗与其说是因惨败而臭名昭著,不如说是因恐慌和逃跑而丢人。
Cannenses campos acervi Romanorum corporum tegunt, nec supersumus pugnae, nisi in quibus trucidandis et ferrum et vires hostem defecerunt.
但坎尼的平原覆盖着罗马人的尸山,我们之所以能从战斗中幸存,仅仅是因为敌人杀戮我们的刀剑和力气都已耗尽。
§22.59.9sunt etiam de nostris quidam, qui ne in acie quidem fuerunt, sed praesidio castris relicti, cum castra traderentur, in potestatem hostium venerunt.
在我们之中,甚至还有一些人根本没有上过战场,而是作为守备留守在营地,当营地被交出时,他们落入了敌人的手中。
§22.59.10haud equidem ullius civis et commilitonis fortunae aut condicioni invideo, nec premendo alium me extulisse velim: ne illi quidem, nisi pernicitatis pedum et cursus aliquod praemium est, qui plerique inermes ex acie fugientes non prius quam Venusiae aut Canusi constiterunt, se nobis merito praetulerint gloriatique sint in se plus quam in nobis praesidii rei publicae esse.
我固然不嫉妒任何公民和战友的命运或境遇,也不想通过贬低他人来抬高自己;但是,除非双脚的迅捷和奔跑也有某种奖赏,否则那些大多不带武器逃离战场、直到维努西亚或卡努西乌姆才停下脚步的人,绝不应该理所当然地认为自己优于我们,或者夸口说国家在他们身上得到的保护比在我们身上得到的更多。
§22.59.11sed et illis bonis ac fortibus militibus utemini et nobis etiam promptioribus pro patria, cum beneficio vestro redempti atque in patriam restituti fuerimus.
但是,当你们通过你们的恩惠将我们赎回并恢复我们的祖国公民身份时,你们既可以起用他们作为优秀而勇敢的士兵,也可以起用我们这些为祖国效力更加热忱的人。
§22.59.12dilectum ex omni aetate et fortuna habetis; octo milia servorum audio armari.
你们正在从所有的年龄和阶层中进行征兵;我听说有八千名奴隶正被武装起来。
non minor numerus noster est, nec maiore pretio redimi possumus, quam ii emuntur; nam si conferam nos cum illis, iniuriam nomini Romano faciam.
我们的数量并不比这少,我们被赎回的价格也不比购买他们的价格更高;因为如果我拿我们与他们相比,那将是对罗马之名的侮辱。
§22.59.13illud etiam in tali consilio animadvertendum vobis censeam, patres conscripti, si iam duriores esse velitis quod nullo nostro merito faciatis, cui nos hosti relicturi sitis.
诸位元老,我还认为在这样的商议中,你们应当注意到一点,那就是,如果你们执意要更加无情——虽然这并非由于我们的任何过错——那么你们打算将我们遗弃给怎样的敌人。
§22.59.14Pyrrho videlicet, qui hospitum numero captivos habuit? an barbaro ac Poeno, qui utrum avarior an crudelior sit, vix existimari potest?
难道是像皮洛士那样,将捕虏视作宾客的人吗? 还是那个既贪婪又残酷、让人难以评估其哪一方面更为恶劣的野蛮迦太基人?
§22.59.15si videatis catenas squalorem deformitatem civium vestrorum, non minus profecto vos ea species moveat, quam si ex altera parte cernatis stratas Cannensibus campis legiones vestras.
如果你们亲眼目睹你们公民的锁链、污秽和憔悴不堪的面容,这一景象对你们的震撼,绝对不亚于在另一侧看到你们的军团陈尸于坎尼平原。
§22.59.16intueri, potestis sollicitudinem et lacrimas in vestibulo curiae stantium cognatorum nostrorum exspectantiumque responsum vestrum.
你们可以看到,我们的亲属正站在元老院议事堂的门廊前,怀着焦虑与泪水等待着你们的答复。
cum ii pro nobis proque iis, qui absunt, ita suspensi ac solliciti sint, quem censetis animum ipsorum esse, quorum in discrimine vita libertasque est?
既然他们为了我们以及那些不在此地的人而如此悬心焦虑,那么你们认为,那些生命与自由正处于危急存亡之秋的当事人,其内心又该是如何的呢?
§22.59.17si, me dius fidius, ipse in nos mitis Hannibal contra naturam suam esse velit, nihil tamen nobis vita opus esse censeamus, cum indigni ut redimeremur vobis visi simus.
凭信实之神发誓,即便汉尼拔本人违反他的天性,愿意对我们温和宽大,但如果你们认为我们不配被赎回,我们也会认为生命对我们已毫无意义。
§22.59.18rediere Romam quondam remissi a Pyrrho sine pretio captivi; sed rediere cum legatis, primoribus civitatis, ad redimendos sese missis.
昔日被皮洛士无偿释放的捕虏确实曾回到罗马;但他们是在国家首脑人物作为赎回他们的使节被派去之后,才同使节一起回来的。
redeam ego in patriam trecentis nummis non aestimatus civis?
难道我要作为一名连三百枚银币都不值的公民回到祖国吗?
§22.59.19suum quisque animum habet, patres conscripti.
诸位元老,每个人都有自己的想法。
scio in discrimine esse vitam corpusque meum: magis me famae periculum movet, ne a vobis damnati ac repulsi abeamus; neque enim ros pretio pepercisse homines credent.
我知道我的生命和身体正处于危险之中:但名誉的危机更让我揪心,我害怕我们带着被你们定罪和拒绝的耻辱离去;因为人们不会相信,你们仅仅是心疼那笔身代金。

词汇与语法注释

  1. §22.59.2nisi nobis plus iusto nostra placet causa — 尽管有些抄本倾向于使用虚拟语气现在时 placeat,但这里采用了直陈语气现在时 placet。在条件从句中,这表明说话者不仅是将此作为一个纯粹的假设,而是带有强烈的信念,即他们的主张确实是正当的。
  2. §22.59.5nec esse nefas duceremus quinquaginta milibus hominum ex acie nostra trucidatis aliquem ex Cannensi pugna Romanum militem restare — 对格加不定式结构 aliquem... militem restare 作为动词 duceremus(受 cum 支配的未完成过去时虚拟语气)的宾语,其内部嵌套了独立夺格结构 quinquaginta milibus hominum... trucidatis。整个复杂的结构表达了:“因为我们不认为,在五万人惨遭屠杀的情况下,能有若干罗马士兵幸存下来是一件大逆不道的事。”
  3. §22.59.10ne illi quidem... se nobis merito praetulerint gloriatique sint — 完成时虚拟语气 praetulerint 和 gloriatique sint 与句首的否定小词 ne 相结合,在此处起到了潜在虚拟语气的作用,意为“即便那些人也不应该理所当然地认为自己优于我们……或者夸口……”。
  4. §22.59.13cui nos hosti relicturi sitis — 由主句的 animadvertendum vobis censeam(我认为诸位应当注意到)引出的间接疑问从句。疑问形容词 cui 修饰 hosti,动词采用了主动迂回未来时现在时虚拟语气 relicturi sitis,强调了未来的意图:“你们打算将我们遗弃给怎样的敌人。”
  5. §22.59.19neque enim ros pretio pepercisse homines credent — 文本中的 ros 在语境中显然是第二人称复数代词对格 vos(你们)的抄写错误或异读。尽管大多数现代校订本将其修正为 vos,在此处仍保持原文拼写,并按照“你们吝啬赎金”的意思进行理解和翻译。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §22.59.1-22.59.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.59.1-22.59.19

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。