Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §22.59.1-22.59.19

カンナエの捕虜使節による身代金懇願の演説

653 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

カンナエで捕虜となったローマ兵たちの使節が元老院で演説し、戦闘での最善の努力、逃亡兵たちに比べて自分たちが不当に軽視されるべきでない理由、奴隷の武装と比較した身代金の妥当性を挙げて、身代金による救済を懇願する。

§22.59.1legatis captivorum senatus ab dictatore datus est.
独裁官によって捕虜の使節たちに元老院(での発言の機会)が与えられた。
quorum princeps “M. Iuni vosque, patres conscripti,” inquit “nemo nostrum ignorat nulli unquam civitati viliores fuisse captivos quam nostrae;
彼らの代表は言った。 「マルクス・ユニウス、そして元老院議員の皆様、私たちのうち誰も、わが国ほど捕虜が軽んじられてきた国はかつてなかったことを知らないわけではありません。
§22.59.2ceterum nisi nobis plus iusto nostra placet causa, non alit umquam minus neclegendi vobis quam nos in hosti potestatem venerunt.
しかし、もし私たちが自分たちの立場を正当な以上に良く思い込んでいるのでないならば、私たちほどあなた方にとって軽視されるべきではない人々が敵の支配下に入ったことはかつてありませんでした。
§22.59.3non enim in acie per timorem arma tradidimus, sed cum prope ad noctem superstantes cumulis caesorum corporum proelium extraxissemus, in castra recepimus nos;
というのも、私たちは戦場で恐怖のあまり武器を渡したのではなく、夜近くまで、斃された死体の山の上に立ちながら戦いを引き延ばした後に、陣営へと退却したからです。
§22.59.4diei reliquum ac noctem insequentem fessi labore ac vulneribus vallum sumus tutati;
その日の残りとそれに続く夜の間、私たちは疲労と傷に苦しみながらも土塁を守りました。
§22.59.5postero die, cum circumsessi ab exercitu victore aqua arceremur, nec ulla iam per confertos hostis erumpendi spes esset, nec esse nefas duceremus quinquaginta milibus hominum ex acie nostra trucidatis aliquem ex Cannensi pugna Romanum militem restare, §22.59.6tunc demum pacti sumus pretium, quo redempti dimitteremur, arma, in quibus nihil iam auxilii erat, hosti tradidimus.
翌日、勝利した敵軍に包囲されて水からも遮断され、密集した敵の間を突っ切って脱出する希望ももはやなく、わが軍から五万人もの人々が虐殺された以上、カンナエの戦いから生き残ったローマの兵士が多少なりとも存在することが不義であるとは考えなかったため、その時ついに、身代金を支払って釈放されるという条件で交渉し、もはや何の助けにもならなかった武器を敵に引き渡したのです。
§22.59.7maiores quoque acceperamus se a Gallis auro redemisse, et patres vestros, asperrimos illos ad condiciones pacis, legatos tamen captivorum redimendorum gratia Tarentum misisse.
私たちは先祖たちも金でガリア人から身を買い戻したこと、また、和平の条件に対して極めて厳格であったあなた方の父親たちも、捕虜を買い戻すためにタレントゥムに使節を派遣したことを聞いておりました。
§22.59.8atqui et ad Aliam cum Gallis et ad Heracleam cum Pyrrho utraque non tam clade infamis quam pavore et fuga pugna fuit.
しかしながら、アリアでのガリア人との戦いも、ヘラクレアでのピュロスとの戦いも、どちらも敗北の無念さよりは、むしろ恐怖と逃走によって悪名高い戦闘でした。
Cannenses campos acervi Romanorum corporum tegunt, nec supersumus pugnae, nisi in quibus trucidandis et ferrum et vires hostem defecerunt.
一方、カンナエの平原はローマ人の死体の山で覆われており、私たちが戦闘を生き延びたのは、ただ、私たちを虐殺するのに敵の武器と体力が尽き果ててしまったからにすぎません。
§22.59.9sunt etiam de nostris quidam, qui ne in acie quidem fuerunt, sed praesidio castris relicti, cum castra traderentur, in potestatem hostium venerunt.
また、私たちのうちには、戦闘にすら参加せず、陣営の守備隊として残され、陣営が明け渡されたときに敵の支配下に入った者たちもおります。
§22.59.10haud equidem ullius civis et commilitonis fortunae aut condicioni invideo, nec premendo alium me extulisse velim: ne illi quidem, nisi pernicitatis pedum et cursus aliquod praemium est, qui plerique inermes ex acie fugientes non prius quam Venusiae aut Canusi constiterunt, se nobis merito praetulerint gloriatique sint in se plus quam in nobis praesidii rei publicae esse.
私は、いかなる市民や戦友の運命や境遇をも妬むものではありませんし、他者を貶めることで自分を高めようとも思いません。 しかし、脚の速さや走ることに何か褒賞が与えられるのでない限り、戦場から武器も持たずに逃走し、ウェヌシアやカヌシウムに至るまで立ち止まらなかった彼らの大半が、当然のごとく私たちより自分たちを優先し、国家の守りとして私たちよりも自分たちの中に多くの備えがあると誇ることはないはずです。
§22.59.11sed et illis bonis ac fortibus militibus utemini et nobis etiam promptioribus pro patria, cum beneficio vestro redempti atque in patriam restituti fuerimus.
しかし、あなた方は彼らをも善良で勇敢な兵士として用いるでしょうし、私たちをも、あなた方の恩恵によって身を買い戻され、祖国に復帰した暁には、祖国のためによりいっそう自発的に尽くす者として用いることになるでしょう。
§22.59.12dilectum ex omni aetate et fortuna habetis;
あなた方はあらゆる年齢や境遇から徴兵を行っておられます。
octo milia servorum audio armari.
私は八千人の奴隷が武装させられつつあると聞いております。
non minor numerus noster est, nec maiore pretio redimi possumus, quam ii emuntur;
私たちの数はそれより少なくありませんし、彼らが購入される価格より高価な身代金で買い戻されるわけでもありません。
nam si conferam nos cum illis, iniuriam nomini Romano faciam.
というのも、もし私が私たちを彼らと比較するなら、ローマの名に対して無礼を働くことになるからです。
元老院議員の皆様、このような評議において、あなた方に留意していただきたいと思うことがあります。
§22.59.13illud etiam in tali consilio animadvertendum vobis censeam, patres conscripti, si iam duriores esse velitis quod nullo nostro merito faciatis, cui nos hosti relicturi sitis.
それは、もしあなた方がすでに非情になろうとされるなら(それは私たちのいかなる落ち度によるものでもないのですが)、私たちがどのような敵のもとに置き去りにしようとされているのか、ということです。
§22.59.14Pyrrho videlicet, qui hospitum numero captivos habuit? an barbaro ac Poeno, qui utrum avarior an crudelior sit, vix existimari potest?
ピュロスでしょうか、彼は捕虜を客人(賓客)のように扱いました。 それとも、貪欲であるか残酷であるか、どちらとも判断しがたいほどの野蛮人、あのカルタゴ人でしょうか。
§22.59.15si videatis catenas squalorem deformitatem civium vestrorum, non minus profecto vos ea species moveat, quam si ex altera parte cernatis stratas Cannensibus campis legiones vestras.
もしあなた方が、同胞である市民たちの鎖、汚れ、そして見る影もない姿をご覧になるなら、その光景は、もう一方でカンナエの平原に打ち倒されたあなた方の軍団を目にするのと全く劣らず、確実にあなた方の心を揺さぶるでしょう。
§22.59.16intueri, potestis sollicitudinem et lacrimas in vestibulo curiae stantium cognatorum nostrorum exspectantiumque responsum vestrum.
あなた方は、議事堂の入り口に立ち、あなた方の返答を待っている私たちの親族たちの、不安と涙をみることができます。
cum ii pro nobis proque iis, qui absunt, ita suspensi ac solliciti sint, quem censetis animum ipsorum esse, quorum in discrimine vita libertasque est?
彼らが私たちのため、またここにいない者たちのために、これほど引き裂かれんばかりに不安を抱いているとすれば、生命と自由が危機に瀕している当人たちの心境はいかばかりであるとお考えでしょうか。
§22.59.17si, me dius fidius, ipse in nos mitis Hannibal contra naturam suam esse velit, nihil tamen nobis vita opus esse censeamus, cum indigni ut redimeremur vobis visi simus.
神にかけて誓いますが、もしあのハンニバル自身が自らの本性に反して私たちに対して慈悲深くあろうとしても、私たちがあなた方から買い戻されるに値しないと見なされたなら、私たちにはもはや生きている意味などないと考えます。
§22.59.18rediere Romam quondam remissi a Pyrrho sine pretio captivi;
かつてピュロスから無償で返還された捕虜たちがローマに戻ってきました。
sed rediere cum legatis, primoribus civitatis, ad redimendos sese missis.
しかし彼らは、自らを買い戻すために派遣された国家の指導者たる使節たちを伴って戻ってきたのです。
redeam ego in patriam trecentis nummis non aestimatus civis?
私は、三百枚の銀貨の価値もない市民として祖国に戻ることになるのでしょうか。
§22.59.19suum quisque animum habet, patres conscripti.
元老院議員の皆様、一人一人にそれぞれの考えがあります。
scio in discrimine esse vitam corpusque meum: magis me famae periculum movet, ne a vobis damnati ac repulsi abeamus;
私の生命と身体が危機にあることは知っています。 しかし、私をより動かすのは、あなた方から有罪宣告を受け、拒絶されて去るという、名誉の危機です。
neque enim ros pretio pepercisse homines credent. ”
というのも、人々は、あなた方が身代金を惜しんだのだとは信じないでしょうから。 」

語釈・文法注

  1. §22.59.2nisi nobis plus iusto nostra placet causa — 接続法現在を好む写本(placeat)もあるが、ここでは直説法現在形 placet が採用されている。条件節において単なる仮定ではなく、話し手が「自分たちの大義は正当である」という事実に近しい確信を持っているニュアンスを示す。
  2. §22.59.5nec esse nefas duceremus quinquaginta milibus hominum ex acie nostra trucidatis aliquem ex Cannensi pugna Romanum militem restare — 動詞 duceremus(接続法未完了過去、cum に支配される)の目的語として、対格不定詞句 aliquem... militem restare が置かれ、さらにその前に独立奪格 quinquaginta milibus hominum... trucidatis が挿入されている。全体で「〜人が虐殺された以上、〜が生き残ることは罪ではないと考えたため」という重層的な論理構造をなす。
  3. §22.59.10ne illi quidem... se nobis merito praetulerint gloriatique sint — 完了接続法 praetulerint と gloriatique sint は、ここでは潜在の接続法として機能しており、文頭の否定小辞 ne と相まって「あの者たちであっても当然のごとく自分たちを私たちより優先させることはないはずだ」という意味を表す。
  4. §22.59.13cui nos hosti relicturi sitis — 主節の animadvertendum vobis censeam(あなた方に留意していただきたいと思う)から導かれる間接疑問節。疑問形容詞 cui が hosti に係り、動詞には能動曲折的未来形の接続法現在 relicturi sitis が用いられ、「どのような敵に私たちを置き去りにしようとしているのか」という未来の意図を強調している。
  5. §22.59.19neque enim ros pretio pepercisse homines credent — テキストの ros は、文脈上明らかに二人称複数代名詞の対格 vos(あなた方が)の写本転記上の誤り、または異読。多くの近代校訂本では vos と修正されるが、ここでは原文の綴りを残したまま「あなた方が身代金を惜しんだ」という意味として解釈し翻訳している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §22.59.1-22.59.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.59.1-22.59.19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。