Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §22.50.1-22.50.12

塞姆普罗尼乌斯鼓舞溃兵逃往卡努西乌姆

第 644 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

坎尼战役的结果与阿里亚河之役进行了对比,失去统帅的幸存士兵们在营地里就突围问题产生争执。军兵种副官塞姆普罗尼乌斯鼓舞了士兵,他们突破敌军包围,经由大营成功逃往卡努西乌姆。

§22.50.1haec est pugna Cannensis,Alliensi cladi nobilitate par, §22.50.2ceterum uti eis, quae post pugnam accidere, levior, quia ab hoste est cessatum, sic strage exercitus gravior foediorque.
这就是坎尼战役,在恶名上与阿里亚河的惨败不相上下,然而,由于战后敌人的懈怠,其后果较轻,但在军队的惨遭屠杀上,则更为沉重和可耻。
§22.50.3fuga namque ad Aliam sicut urbem prodidit, ita exercitum servavit; ad Cannas fugientem consulem vix quinquaginta secuti sunt, alterius morientis prope totus exercitus fuit.
因为在阿里亚河的逃跑虽然背叛了城市,却保全了军队;而在坎尼,跟随逃亡的执政官的仅有约五十人,而另一位死去的执政官几乎带走了整个军队。
§22.50.4binis in castris cum multitudo semiermis sine ducibus esset, nuntium, qui in maioribus erant, mittunt, dum proelio, deinde ex laetitia epulis fatigatos quies nocturna hostes premeret, ut ad se transirent: uno agmine Canusium abituros esse.
当两座营地中都是失去统帅、半无武装的群众时,大营里的人派来传令兵,提议趁着敌人因战斗以及随后的狂欢宴会而疲惫不堪、正处于深夜的沉睡中时,让他们转移到大营来,以便合兵一处前往卡努西乌姆。
§22.50.5eam sententiam alii totam aspernari: cur enim illos, qui se arcessant, ipsos non venire, cum aeque coniungi possent? quia videlicet plena hostium omnia in medio essent, et aliorum quam sua corpora tanto periculo mallent obicere.
对此提议,一些人完全不屑一顾:他们质问,为什么那些召唤他们的人自己不来,既然双方同样可以合兵? 显然是因为中间道路全被敌人占领,他们宁可把别人的身体而不是自己的身体置于如此危险之中。
§22.50.6aliis non tam sententia displicere quam animus deesse. tum p.
对另一些人来说,倒不是不同意这个提议,而是缺乏勇气。
Sempronius Tuditanus tribunus militum “capi ergo mavultis” inquit “ab avarissimo et crudelissimo hoste, aestimarique capita vestra et exquiri pretia ab interrogantibus, Romanus civis sis an Latinus socius, ut ex tua contumelia et miseria alteri honos quaeratur?
这时,军兵种副官普布利乌斯·塞姆普罗尼乌斯·图迪塔努斯说道:“难道你们宁愿被最贪婪、最残酷的敌人俘虏,让你们的头颅被估价,并被质问者索要赎金——问你是罗马公民还是拉丁同盟兵,从而让别人从你们的屈辱和痛苦中谋求荣耀吗?
§22.50.7non tu si quidem L. Aemili consulis, qui se bene mori quam turpiter vivere maluit, et tot fortissimorum virorum, qui circa eum cumulati iacent, cives estis.
如果你们真的是执政官卢修斯·埃米利乌斯(他宁可光荣地死,也不愿可耻地活)以及在他周围堆积如山而死的那么多英勇之士的同胞,你们就不会这样。
§22.50.8sed antequam opprimit lux maioraque hostium agmina obsaepiunt iter, per hos, qui inordinati atque inconpositi obstrepunt portis, erumpamus.
但在天亮、敌人的大部队堵死道路之前,让我们冲破这些在城门口无秩序地嘈杂喧闹的敌人。
§22.50.9ferro atque audacia via fit quamvis per confertos hostis.
凭借刀剑和勇气,即使在密集的敌军中也能开辟出道路。
cuneo quidem hoc laxum atque solutum agmen, ut si nihil obstet, disicias.
只要结成楔形阵,你们就能像毫无阻碍一样击溃这支松散涣散的敌军队伍。
itaque ite mecum, qui et vosmet ipsos et rem publicam salvam vultis. ”
因此,你们这些希望自己和国家都平安的人,跟我来吧!
§22.50.10haec ubi dicta dedit, stringit gladium cuneoque facto per medios vadit hostis: et cum in latus dextrum, §22.50.11quod patebat, Numidae iacularentur, translatis in dextrum scutis in maiora castra ad sescenti evaserunt, atque inde protinus aio magno agmine adiuncto Canusium incolumes perveniunt.
” 说罢,他拔出剑,结成楔形阵,冲入敌人中间;当努米底亚人朝着他们毫无防备的右侧投掷标枪时,他们将盾牌移到右侧,约有六百人成功逃回了大营,并从那里在与另一支大部队汇合后,立刻安全抵达了卡努西乌姆。
§22.50.12haec apud victos magis impetu animorum, quem ingenium suum cuique aut fors dabat, quam ex consilio ipsorum aut imperio cuiusquam agebantur.
在战败者中,这些举动更多是凭着各人的性格或命运所赋予的内心冲动而做出的,而不是出于他们自己的计划,也不是听从了谁的命令。

词汇与语法注释

  1. §22.50.2ab hoste est cessatum — 无人称被动语态。直译为“被敌人停止了”,指敌人(迦太基军)推迟或放缓了进一步的追击或对罗马的直接进攻。
  2. §22.50.3alterius morientis prope totus exercitus fuit — 属格 `alterius morientis`(另一位死去的[执政官]的)与 `fuit` 连用。隐喻性地表示“在另一位执政官死去时,几乎全军都属于他(即与他共同赴死,分享了相同的命运)”。
  3. §22.50.5alii totam aspernari — 历史不定式。不定式 `aspernari` 代替未完成过去时直陈语气,与主格主语 `alii` 连用,使叙述更具画面感。随后自 `cur enim...` 开始的句子转入间接引语(使用虚拟式 `arcessant`、`possent`、`essent`、`mallent`),用以表达持反对意见的士兵们内心的想法。
  4. §22.50.7non tu si quidem L. Aemili consulis... cives estis — 文本存在异读(如 `non tu` 或 `non, si quidem...`)。尽管主动词 `estis` 是第二人称复数,但使用了单数的 `tu`(或 `non tu`)来直接针对每个士兵,导致了句法上的不规则。在意思上构成了一个强烈的条件句,意为:“如果你们确实是执政官卢修斯·埃米利乌斯的同胞,你们就绝不[会愿意当俘虏]……”。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §22.50.1-22.50.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.50.1-22.50.12

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。