§22.5.1consul perculsis omnibus ipse satis, ut in re trepida, inpavidus turbatos ordines, vertente se quoque ad dissonos clamores, instruit, ut tempus locusque patitur, et, quacumque adire audirique potest, adhortatur ac stare ac pugnare iubet:
执政官在全军陷入恐慌的情况下,自身却展现出了在这种混乱局势中足够无畏的气魄。 当每个人都转向那嘈杂的喧嚣声时,他根据时间和地点的许可整顿了混乱的队列,并且在任何他能够接近和被听到的地方,进行鼓舞,并命令他们坚守并战斗。
§22.5.2nec enim inde votis aut inploratione deum sed vi ac virtute evadendum esse; per medias acies ferro viam fieri et, quo timoris minus sit, eo minus ferme periculi esse.
因为他宣称,脱离此地不能指望誓言或向神明祈求,而要靠力量与勇气;用剑在敌阵之中开辟出一条道路,并且恐惧越少,危险通常也就越小。
§22.5.3ceterum prae strepitu ac tumultu nec consilium nec imperium accipi poterat, tantumque aberat, ut sua signa atque ordines et locum noscerent, ut vix ad arma capienda aptandaque pugnae conpeteret animus, opprimerenturque quidam onerati magis iis quam tecti.
然而,由于嘈杂声和混乱,既听不见建议,也听不见命令。 他们不仅远远无法认清自己的军旗、队列和位置,甚至几乎没有心思去拿起并调整武器以备战斗,有些人甚至被武器所压垮,这些武器对他们来说与其说是防护,不如说是累赘。
et erat in tanta caligine maior usus aurium quam oculorum.
在这片浓雾中,耳朵的作用远远大于眼睛。
§22.5.4ad gemitus vulnerum ictusque corporum aut armorum et mixtos terrentium paventiumque clamores circumferebant ora oculosque.
朝着受伤者的呻吟声、身体或武器受到的击打声,以及恐吓者与恐惧者交织的呼喊声,他们四处转动着脸庞和目光。
§22.5.5alii fugientes pugnantium globo inlati haerebant, alios redeuntes in pugnam avertebat fugientium agmen.
一些正在逃跑的人撞进了战斗者的队伍中而动弹不得,另一些正欲重返战场的人则被逃跑者的队伍冲退。
§22.5.6deinde, ubi in omnis partis nequiquam impetus capti, et ab lateribus montes ac lacus, a fronte et ab tergo hostium acies claudebant, apparuitque nullam nisi in dextera ferroque salutis spem esse,
随后,当向各个方向的突击都徒劳无功,两侧被山脉与湖泊封锁,正面和背后被敌人的战列合围,并且显然除了右手和剑之外再无任何得救的希望时,此时,每个人都成为了自己行动的指挥者与鼓舞者,一场全新的战斗重新爆发。
§22.5.7tum sibi quisque dux adhortatorque factus ad rem gerendam et nova de integro exorta pugna est, non illa ordinata per principes hastatosque ac triarios, nec ut pro signis antesignani, post signa alia pugnaret acies, nec ut in sua legione miles aut cohorte aut manipulo esset: §22.5.8fors conglobabat et animus suus cuique ante aut post pugnandi ordinem dabat;
这既不是由青年兵、主力兵和后备兵所组成的有序战斗,也不是前卫在军旗前战斗、其余队伍在军旗后战斗的那种格局,更不是战士各归其军团、大队或中队的情况:偶然性将他们聚集在一起,每个人自身的勇气决定了他在前还是在后参与战斗。
tantusque fuit ardor animorum, adeo intentus pugnae animus, ut eum motum terrae, qui multarum urbium Italiae magnas partes prostravit avertitque cursu rapidos amnis, mare fluminibus invexit, montes lapsu ingenti proruit, nemo pugnantium senserit.
士兵们的斗志是如此高昂,对战斗的专注是如此强烈,以至于那场摧毁了意大利许多城市的大部分地区、使急流改变航道、将海水灌入河道、因巨大的山体滑坡而使山脉崩溃的地震,在战斗中的人们竟没有一个人察觉到。