§22.5.1consul perculsis omnibus ipse satis, ut in re trepida, inpavidus turbatos ordines, vertente se quoque ad dissonos clamores, instruit, ut tempus locusque patitur, et, quacumque adire audirique potest, adhortatur ac stare ac pugnare iubet:
집정관은 모두가 동요하는 가운데, 이토록 혼란스러운 상황치고는 충분히 스스로 대담하게, 각자가 서로 다른 외침 소리 쪽으로 몸을 돌리는 와중에도, 시간과 장소가 허락하는 대로 흐트러진 대열을 정비하였고, 자신이 다가가 목소리를 전달할 수 있는 모든 곳에서 격려하며 버텨서 싸우라고 명령했다。
§22.5.2nec enim inde votis aut inploratione deum sed vi ac virtute evadendum esse; per medias acies ferro viam fieri et, quo timoris minus sit, eo minus ferme periculi esse.
왜냐하면 그곳으로부터 벗어나는 것은 서원이나 신들에 대한 기도가 아니라 힘과 용기에 의해서여야 하며, 적진의 한가운데를 칼로써 길을 내야 하고, 두려움이 적을수록 그만큼 위험도 대체로 적기 때문이라는 것이었다。
§22.5.3ceterum prae strepitu ac tumultu nec consilium nec imperium accipi poterat, tantumque aberat, ut sua signa atque ordines et locum noscerent, ut vix ad arma capienda aptandaque pugnae conpeteret animus, opprimerenturque quidam onerati magis iis quam tecti.
그러나 소음과 혼란 때문에 조언도 명령도 접수될 수 없었고, 자신들의 군기나 대열, 위치를 알아보는 것과는 너무나 거리가 멀어서, 무기를 잡고 전투에 맞게 갖추려는 마음의 여유조차 거의 없었으며, 어떤 이들은 무기에 의해 보호받기보다 오히려 무거운 짐이 되어 짓눌릴 정도였다.
et erat in tanta caligine maior usus aurium quam oculorum.
그리고 이토록 짙은 어둠 속에서는 눈보다 귀의 쓰임새가 더 컸다。
§22.5.4ad gemitus vulnerum ictusque corporum aut armorum et mixtos terrentium paventiumque clamores circumferebant ora oculosque.
부상당한 이들의 신음과 신체나 무기에 가해지는 타격음, 그리고 위협하는 자들과 두려워하는 자들의 뒤섞인 외침 소리를 향해 그들은 얼굴과 눈을 이리저리 돌렸다。
§22.5.5alii fugientes pugnantium globo inlati haerebant, alios redeuntes in pugnam avertebat fugientium agmen.
도망치던 어떤 이들은 싸우는 자들의 무리 속으로 휩쓸려 들어가 옴짝달싹 못 했고, 전투로 복귀하려던 다른 이들은 도망치는 자들의 대열에 막혀 되돌아가야 했다。
§22.5.6deinde, ubi in omnis partis nequiquam impetus capti, et ab lateribus montes ac lacus, a fronte et ab tergo hostium acies claudebant, apparuitque nullam nisi in dextera ferroque salutis spem esse,
그 뒤 모든 방향으로의 돌격이 수포로 돌아가고, 양측면에서는 산과 호수가, 정면과 등 뒤에서는 적의 대열이 가로막고 있어, 오른손과 칼 외에는 구원의 희망이 전혀 없음이 명백해졌을 때, 그때 각자가 스스로 전투를 수행하기 위한 지휘관이자 격려자가 되어 새로운 전투가 처음부터 다시 일어났다.
§22.5.7tum sibi quisque dux adhortatorque factus ad rem gerendam et nova de integro exorta pugna est, non illa ordinata per principes hastatosque ac triarios, nec ut pro signis antesignani, post signa alia pugnaret acies, nec ut in sua legione miles aut cohorte aut manipulo esset:
그것은 하스타티, 프린키페스, 트리아리이로 대열이 정비된 조직적인 전투가 아니었고, 군기 앞에서 전위병이 싸우고 군기 뒤에서 다른 대열이 싸우는 격식도 없었으며, 병사가 자신의 레기오나 코호르스, 마니풀루스 소속으로 싸우는 것도 아니었다。
§22.5.8fors conglobabat et animus suus cuique ante aut post pugnandi ordinem dabat;
우연이 병사들을 뭉치게 만들었고 각자의 용기가 저마다 앞이나 뒤에서 싸울 순서를 부여해 주었다.
tantusque fuit ardor animorum, adeo intentus pugnae animus, ut eum motum terrae, qui multarum urbium Italiae magnas partes prostravit avertitque cursu rapidos amnis, mare fluminibus invexit, montes lapsu ingenti proruit, nemo pugnantium senserit.
그리고 정신의 열의가 대단하고 전투를 향한 마음이 이토록 집중되어 있었던 나머지, 이탈리아 여러 도시의 큰 부분을 무너뜨리고 급류의 흐름을 물길에서 돌려놓았으며 바닷물을 강으로 밀어 올리고 거대한 산사태로 산을 무너뜨린 그 지진을 싸우는 이들 중 누구도 알아차리지 못했다。