§21.19.1haec derecta percunctatio ac denuntiatio belli magis ex dignitate populi Romani visa est quam de foederum iure verbis disceptare, cum ante, tum maxime Sagunto excisa.
这种直截了当的诘问和宣战,被认为比用言辞争论条约的权利更符合罗马人民的尊严,不仅在以前如此,特别是在萨贡托被毁的现在更是如此。
§21.19.2nam si verborum disceptationis res esset, quid foedus Hasdrubalis cum Lutatii priore foedere, quod mutatum est, conparandum erat, cum in Lutatii foedere diserte additum esset,
因为如果事情属于言辞争论的范畴,哈斯德鲁巴的条约怎么能与卢塔提乌斯那项已被修改的前一条约相提并论呢?
§21.19.3ita id ratum fore, si populus censuisset, in Hasdrubalis foedere nec exceptum tale quicquam fuerit, et tot annorum silentio ita vivo eo conprobatum sit foedus, ut ne mortuo quidem auctore quicquam mutaretur?
因为在卢塔提乌斯的条约中曾明确添加了:只有在人民批准的情况下,该条约才算有效;而在哈斯德鲁巴的条约中,既没有类似的除外规定,且在他活着的这么多年里,条约通过保持沉默而得到认可,以至于即使在起草者死后也未作任何更改。
§21.19.4quamquam, et si priore foedere staretur, satis cautum erat Saguntinis sociis utrorumque exceptis.
然而,即使他们坚守前一条约,由于双方的同盟者都被排除在外,对萨贡托盟友的规定也已经足够了。
nam neque additum erat “iis qui tunc essent” nec §21.19.5“ne qui postea adsumerentur; ” et cum adsumere novos liceret socios, quis aequum censeret aut ob nulla quemquam merita in amicitiam recipi aut receptos in fidem non defendi? tantum ne Carthaginiensium socii aut sollicitarentur ad defectionem aut sua sponte desciscentes reciperentur.
因为其中既没有加上“对当时已是同盟者的人”,也没有加上 “以免此后有人被接纳”;既然允许接纳新的同盟者,谁会认为以下情况是公正的:要么有人因毫无功绩而被接纳为友邦,要么被接纳并托付信义的人却得不到保护? 只要迦太基人的同盟者既不被唆使叛变,也不在自发脱离时被接纳即可。
§21.19.6legati Romani ab Carthagine sicut iis Romae imperatum erat, in Hispaniam, ut adirent civitates et in societatem perlicerent aut averterent a Poenis, traiecerunt.
罗马使节按照在罗马时对他们的命令,从迦太基渡海前往西班牙,以便访问各城邦,诱使他们结盟或使他们脱离迦太基人。
§21.19.7ad Bargusios primum venerunt, a quibus benigne excepti, quia taedebat imperii Punici, multos trans Hiberum populos ad cupidinem novae fortunae erexerunt.
他们首先来到了巴尔古西人那里,受到了他们的热情接待,因为这些人厌恶迦太基的统治;他们激起了埃布罗河对岸许多民族对新命运的渴望。
§21.19.8ad Volcianos inde est ventum, quorum celebre per Hispaniam responsum ceteros populos ab societate Romana avertit.
随后他们来到了沃尔基亚尼人那里,后者在西班牙广为流传的回答,使其他民族远离了与罗马的结盟。
§21.19.9ita enim maximus natu ex iis in concilio respondit: “quae verecundia est, Romani, postulare vos, uti vestram Carthaginiensium amicitiae praeponamus, cum, qui id fecerunt, crudelius, quam Poenus hostis perdidit, vos socii prodideritis?
因为他们中年纪最大的人在集会上这样回答道:“罗马人啊,你们要求我们把与你们的友谊置于与迦太基人的友谊之上,这是何等无耻! 因为那些这样做的人,作为盟友的你们却背弃了他们,其残酷程度甚至超过了敌人迦太基人对他们的毁灭。
§21.19.10ibi quaeratis socios censeo ubi Saguntina clades ignota est; Hispanis populis sicut lugubre ita insigne documentum Sagunti ruinae erunt, ne quis fidei Romanae aut societati confidat.
我认为,你们应当去萨贡托的灾难还不为人知的地方寻找盟友;对于西班牙各民族来说,萨贡托的废墟将是一个既悲惨又显著的教训,使人不再信任罗马的信义或同盟。
” §21.19.11inde extemplo abire finibus Volci anorum iussi ab nullo deinde concilio Hispaniae benigniora verba tulere.
” 他们被命令立即离开沃尔基亚尼人的领土,此后在西班牙的任何集会上都没有得到更温和的言辞。
ita nequiquam peragrata Hispania in Galliam transeunt.
就这样徒然走遍了西班牙,他们渡海进入了高卢。