§2.12.1obsidio erat nihilo minus et frumenti cum summa caritate inopia,) sedendoque expugnaturum se urbem spem Porsinna habebat,
包围仍在继续,粮食极度匮乏且价格腾贵,波森纳抱有希望,认为通过持久围困即可攻克城市。
§2.12.2cum C. Mucius, adulescens nobilis, cui indignum videbatur populum Romanum servientem, cum sub regibus esset, nullo bello nec ab hostibus ullis obsessum esse, liberum eundem populum ab iisdem Etruscis obsideri, §2.12.3quorum saepe exercitus fuderit —;
此时,高贵的青年盖乌斯·穆基乌斯认为,罗马人民在国王统治下处于奴役状态时,未曾在任何战争中被任何敌人包围,而如今获得自由的同一人民,却被这同一个伊特鲁里亚人所包围,并且罗马人曾屡次击溃其军队,这实在是一件耻辱的事。
itaque magno audacique aliquo facinore eam indignitatem vindicandam ratus primo sua sponte penetrare in hostium castra constituit; §2.12.4dein metuens, ne, si consulum iniussu et ignaris omnibus iret, forte deprehensus a custodibus Romanis retraheretur ut transfuga, fortuna tum urbis crimen adfirmante, senatum adit.
因此,他认为必须通过某项伟大而大胆的壮举来洗雪这一耻辱,起初他决定凭着自己的意愿潜入敌军营地;但随后他担心,如果自己在未经执政官允许且众人皆不知情的情况下前往,万一被罗马卫兵抓住,会因当时城市的艰难处境证实这一罪名,而被当作逃兵带回,于是他前往元老院。
§2.12.5“transire Tiberim” inquit, “patres, et intrare, si possim, castra hostium volo, non praedo nec populationum in vicem ultor: maius, si di iuvant, in animo est facinus.
他说:“元老们,我想要渡过台伯河,如果可能的话,进入敌人的营地。 我并非作为掠夺者,也不是为了对他们的洗劫进行报复:如果神灵保佑,我心中有一个更伟大的计划。
” adprobant patres.
”元老们批准了。
abdito intra vestem ferro proficiscitur.
他将短剑藏在衣服里出发了。
§2.12.6ubi eo venit, in confertissima turba prope regium tribunal constitit.
当他到达那里时,他站在靠近国王审判台的最拥挤的人群中。
§2.12.7ibi cum stipendium militibus forte daretur, et scriba cum rege sedens pari fere ornatu multa ageret eumque milites vulgo adirent: timens sciscitari, ut Porsinna esset, ne ignorando regem semet ipse aperiret, quis esset, quo temere traxit fortuna facinus, scribam pro rege obtruncat.
当时正值给士兵发饷,与国王坐在一起、穿着几乎相同装束的书记官正在处理许多事务,士兵们纷纷向他走去。 穆基乌斯担心询问谁是波森纳会因不认识国王而暴露自己的身份,于是顺着命运无意中引导这一行动的方向,将书记官误当作国王刺杀。
§2.12.8vadentem inde, qua per trepidam turbam cruento mucrone sibi ipse fecerat viam, cum concursu ad clamorem facto conprehensum regii satellites retraxissent, ante tribunal regis destitutus, tum quoque inter tantas fortunae minas metuendus magis quam metuens “Romanus sum” inquit “civis; §2.12.9C. Mucium vocant.
他随后从那里撤退,用他那沾满鲜血的剑在惊慌失措的人群中为自己开辟出一条道路。 但因叫喊声引起了骚动,人们聚集起来,国王的侍卫将他逮捕并拖了回来。 在被带到国王的审判台前时,即使面对命运如此巨大的威胁,他依然显得更令人敬畏,而不是心怀恐惧。 他说:“我是罗马公民;人们叫我盖乌斯·穆基乌斯。
hostis hostem occidere volui, nec ad mortem minus animi est, quam fuit ad caedem:
我作为一个敌人,想要杀死我的敌人。 我面对死亡的勇气,绝不亚于我行刺时的决心。
§2.12.10et facere et pati fortia Romanum est.
无论是做出还是忍受英勇的事,都是罗马人的本色。
nec unus in te ego hos animos gessi; longus post me ordo est idem petentium decus.
对你抱有这种决意的并非我一人;在我身后,是一长列追求同样荣耀的追随者。
proinde in hoc discrimen, si iuvat, accingere, ut in singulas horas capite dimices tuo, ferrum hostemque in vestibulo habeas regiae.
因此,如果你愿意,就为这场危机做好准备吧:你将每时每刻为自己的生命而战,并在你王宫的门廊前时刻面对利刃与敌人。
§2.12.11hoc tibi iuventus Romana indicimus bellum.
我们罗马青年向你宣战。
nullam aciem, nullum proelium timueris; uni tibi et cum singulis res erit. ”
你不用害怕任何战阵,也不用害怕任何战斗;这场斗争将是你与我们每个人单独进行的。
§2.12.12cum rex simul ira infensus periculoque conterritus circumdari ignes minitabundus iuberet, §2.12.13nisi expromeret propere, quas insidiarum sibi minas per ambages iaceret, “en tibi” inquit, “ut sentias, quam vile corpus sit iis, qui magnam gloriam vident,” dextramque accenso ad sacrificium foculo inicit.
” 国王同时因愤怒而激恼,又因危险而恐惧,威胁着命令将火堆围在他四周,除非他迅速吐露他用含糊其辞的话语向自己投下的阴谋威胁是什么。 穆基乌斯说:“看吧,好让你明白,对于那些瞩望伟大荣耀的人来说,身体是多么微不足道! ”说完,他便将右手伸进为祭祀而点燃的火盆中。
quam cum velut alienato ab sensu torreret animo, prope attonitus miraculo rex cum ab sede sua prosiluisset amoverique ab altaribus iuvenem iussisset,
当他以一种仿佛脱离了知觉的心态烤着右手时,国王对这奇迹感到无比震惊,从座位上跳了起来,命令将这名青年从祭坛旁拉开。
§2.12.14“tu vero abi” inquit, “in te magis quam in me hostilia ausus.
王说:“你走吧,你对自己犯下的敌对暴行远甚于对我。
iuberem macte virtute esse, si pro mea patria ista virtus staret; nunc iure belli liberum te intactum inviolatumque hinc dimitto. ”
如果这般勇气是为了我的祖国,我会祝愿你保持这般美德;但如今,根据战争的法则,我放你自由、完好无损、不受侵害地离开这里。
§2.12.15tunc Mucius quasi remunerans meritum “quando quidem” inquit “est apud te virtuti bonos, ut beneficio tuleris a me, quod minis nequisti: trecenti coniuravimus principes iuventutis Romanae, ut in te hac via grassaremur.
” 这时穆基乌斯仿佛在回报这一恩惠,说道:“既然在你的国度里,美德能获得尊重,以至于你用好意从我这里得到了你用威胁无法得到的东西:我们有三百位罗马青年的领袖已经联合宣誓,要用这种方式袭击你。
§2.12.16mea prima sors fuit; ceteri, ut cuiusque exciderit primi, quoad te opportunum fortuna dederit, suo quisque tempore aderunt. ”
我是第一个抽中签的;其余的人,按照每个人抽签的先后顺序,只要命运把你置于易受攻击的境地,他们都会在各自的时候到来。 ”