§2.12.1obsidio erat nihilo minus et frumenti cum summa caritate inopia,) sedendoque expugnaturum se urbem spem Porsinna habebat,
包囲戦はそれにもかかわらず継続しており、食糧は極端に値上がりして不足していた。 そして、ポルシンナは持久戦によって都市を攻略できるという希望を抱いていた。
§2.12.2cum C. Mucius, adulescens nobilis, cui indignum videbatur populum Romanum servientem, cum sub regibus esset, nullo bello nec ab hostibus ullis obsessum esse, liberum eundem populum ab iisdem Etruscis obsideri, §2.12.3quorum saepe exercitus fuderit —;
そのとき、高貴な若者ガイウス・ムキウスは、ローマの人民が王たちの支配下で隷属していたときには、いかなる戦争によっても、またいかなる敵によっても包囲されたことがなかったのに、自由の身となった今、かつてその軍勢をしばしば敗走させたのと同じエトルリア人によって包囲されていることを、屈辱的なことだと考えていた。
itaque magno audacique aliquo facinore eam indignitatem vindicandam ratus primo sua sponte penetrare in hostium castra constituit;
それゆえ、何か偉大で大胆な業績によってこの屈辱を雪ぐべきだと考え、最初は自らの意志で敵の陣営に侵入することを決意した。
§2.12.4dein metuens, ne, si consulum iniussu et ignaris omnibus iret, forte deprehensus a custodibus Romanis retraheretur ut transfuga, fortuna tum urbis crimen adfirmante, senatum adit.
しかし、もし自分が執政官の命令なしに、また誰も知らないうちに行ったならば、万一ローマの衛兵に捕らえられたとき、当時の都市の悲惨な状況がその容疑を裏付けることになって、脱走兵として連れ戻されるのではないかと恐れ、元老院へと赴いた。
§2.12.5“transire Tiberim” inquit, “patres, et intrare, si possim, castra hostium volo, non praedo nec populationum in vicem ultor: maius, si di iuvant, in animo est facinus.
「父なる議員たちよ」と彼は言った。 「私はテヴェレ川を渡り、できれば敵の陣営に入りたいのです。 略奪者としてではなく、また略奪に対する報復者としてでもなく。 神々がお助けくださるなら、より大きな企てが心の中にあります。
” adprobant patres.
」父なる議員たちは承認した。
abdito intra vestem ferro proficiscitur.
彼は衣服の下に剣を隠して出発した。
§2.12.6ubi eo venit, in confertissima turba prope regium tribunal constitit.
目的地に到着すると、彼は王の演壇の近くの、最も混雑している群衆の中に身を置いた。
§2.12.7ibi cum stipendium militibus forte daretur, et scriba cum rege sedens pari fere ornatu multa ageret eumque milites vulgo adirent: timens sciscitari, ut Porsinna esset, ne ignorando regem semet ipse aperiret, quis esset, quo temere traxit fortuna facinus, scribam pro rege obtruncat.
そこでは、ちょうど兵士たちに給与が支払われているところであり、王の隣に座っていた書記官が、王とほぼ同様の装いをして多くの事務を処理しており、兵士たちが次々と彼のところへやって来ていた。 ムキウスは、どちらがポルシンナであるかを尋ねることで、王を知らないという事実から自分が何者であるかを露呈してしまうのを恐れ、運命が無謀にもその行為を導いた方向に従って、王の代わりに書記官を斬り倒した。
§2.12.8vadentem inde, qua per trepidam turbam cruento mucrone sibi ipse fecerat viam, cum concursu ad clamorem facto conprehensum regii satellites retraxissent, ante tribunal regis destitutus, tum quoque inter tantas fortunae minas metuendus magis quam metuens “Romanus sum” inquit “civis;
そこから彼が、血に染まった剣で怯える群衆をかき分けて自ら進路を切り開きつつ進んでいたとき、叫び声に人々が殺到し、捕らえられた彼を王の護衛たちが引き戻した。 王の演壇の前に立たされた彼は、運命のこれほど大きな脅威の中にあってもなお、恐れる者というよりは恐れられるべき者として、こう言った。 「私はローマの市民である。
§2.12.9C. Mucium vocant.
人々は私をガイウス・ムキウスと呼ぶ。
hostis hostem occidere volui, nec ad mortem minus animi est, quam fuit ad caedem:
敵として敵を殺そうとしたのだ。 私には、殺害を成し遂げるための覚悟があったのと同様に、死に臨む覚悟もある。
§2.12.10et facere et pati fortia Romanum est.
勇気ある行動をなし、またそれに耐え忍ぶことこそ、ローマ人の生き方である。
nec unus in te ego hos animos gessi;
あなたに対してこのような決意を抱いたのは私一人ではない。
longus post me ordo est idem petentium decus.
私の後ろには、同じ栄誉を求める者たちの長い列が続いている。
proinde in hoc discrimen, si iuvat, accingere, ut in singulas horas capite dimices tuo, ferrum hostemque in vestibulo habeas regiae.
それゆえ、もし望むなら、毎時間自らの命をかけて争い、宮殿の入り口に剣と敵を常に迎えることになるという、この危機に身を引き締めて備えるがよい。
§2.12.11hoc tibi iuventus Romana indicimus bellum.
これが、ローマの青年たちがあなたに対して宣告する戦争である。
nullam aciem, nullum proelium timueris;
いかなる戦列も、いかなる戦闘も恐れる必要はない。
uni tibi et cum singulis res erit. ”
戦いはあなた一人と、一人一人の個人との間で行われるのだ。
§2.12.12cum rex simul ira infensus periculoque conterritus circumdari ignes minitabundus iuberet, §2.12.13nisi expromeret propere, quas insidiarum sibi minas per ambages iaceret, “en tibi” inquit, “ut sentias, quam vile corpus sit iis, qui magnam gloriam vident,” dextramque accenso ad sacrificium foculo inicit.
」王が怒りに燃えると同時に、迫る危険に怯え、脅しをかけながら彼の周りに火を放つよう命じたとき、もし、謎めいた言葉で自分に投げかけている陰謀の脅威とは何であるかを速やかに白状しなければ、ムキウスは「これを見るがよい、大いなる栄光を見据える者たちにとって、肉体がいかに取るに足らないものであるかを知るために」と言い、生け贄のために火のついた火鉢に右手を突っ込んだ。
quam cum velut alienato ab sensu torreret animo, prope attonitus miraculo rex cum ab sede sua prosiluisset amoverique ab altaribus iuvenem iussisset,
彼が、あたかも感覚を失ったかのような心でその手を焼いていると、王はその驚異にほとんど呆然とし、自らの席から飛び起きて、若者を祭壇から引き離すよう命じた。
§2.12.14“tu vero abi” inquit, “in te magis quam in me hostilia ausus.
そして言った。 「立ち去るがよい。 お前は私に対してよりも、自分自身に対してより敵対的な暴挙に及んだのだ。
iuberem macte virtute esse, si pro mea patria ista virtus staret;
もしその勇気が我が祖国のために捧げられたものであるなら、その勇気あれと称えたであろう。
nunc iure belli liberum te intactum inviolatumque hinc dimitto. ”
しかし今は、戦争の法に基づき、お前を自由の身とし、傷つけることなく無傷のままここから立ち去らせる。
§2.12.15tunc Mucius quasi remunerans meritum “quando quidem” inquit “est apud te virtuti bonos, ut beneficio tuleris a me, quod minis nequisti: trecenti coniuravimus principes iuventutis Romanae, ut in te hac via grassaremur.
」そのときムキウスは、その好意に報いるかのように言った。 「あなたのもとでは勇気に対して敬意が払われるのであるから、あなたが脅迫では得られなかったものを、好意によって私から得るようにしよう。 ローマの青年の指導者たち三百人が、この方法であなたを襲撃することを誓い合ったのだ。
§2.12.16mea prima sors fuit;
私のくじが最初だった。
ceteri, ut cuiusque exciderit primi, quoad te opportunum fortuna dederit, suo quisque tempore aderunt. ”
他の者たちは、各々のくじが最初に引き当てられた順番に従い、運命があなたを狙いやすい状況に置く限り、それぞれの時に現れるであろう。 」