§10.41.1proelium commissum atrox, ceterum longe disparibus animis: Romanos ira, spes, ardor certaminis avidos hostium sanguinis in proelium rapit; Samnitium magnam partem necessitas ac religio invitos magis.
战斗极为激烈地展开,然而双方的士气却截然不同:愤怒、希望和战斗的热情驱使着渴望敌人鲜血的罗马人投入战斗;而不可避免的局势和宗教誓言,则强迫大部分萨姆尼乌姆人在违心的情况下进行抵抗,而非主动发起进攻。
resistere quam inferre pugnam cogit. §10.41.2nec sustinuissent primum clamorem atque impetum Romanorum, per aliquot iam annos vinci adsueti, ni potentior alius metus insidens pectoribus a fuga retineret.
这些已经连续好几年习惯于战败的人,若非另一种更强烈的恐惧盘踞在心中、阻止他们逃跑,他们甚至无法承受罗马人最初的呐喊和猛攻。
§10.41.3quippe in oculis erat omnis ille occulti apparatus sacri et armati sacerdotes et promiscua hominum pecudumque sttruos et respersae fando nefandoque sanguine arae et dira execratio ac furiale carmen detestandae familiae stirpique conpositum: iis vinculis fugae obstricti stabant, civem magis quam hostem timentes.
因为在他们眼前,正是那神秘祭礼的一切准备、武装的神官、人与牲畜混杂的尸堆,以及洒满神圣与不洁之血的祭坛,还有针对这令人憎恶的家族和血脉所作出的可怕诅咒与狂暴誓词:他们被这些阻碍逃跑的枷锁束缚着站立在原地,畏惧同胞更甚于敌人。
§10.41.4instare Romanus a cornu utroque, a media acie, et caedere deorum hominumque attonitos metu; repugnatur segniter, ut ab iis, quos timor moraretur a fuga.
罗马人从两翼及中央战线步步紧逼,斩杀着那些因对神明和人类的恐惧而惊惶失措的人;抵抗进行得十分迟缓,就像是被恐惧阻碍了逃跑的人所作出的抵抗一样。
§10.41.5iam prope ad signa caedes pervenerat, cum ex transverse pulvis velut ingentis agminis incessu motus apparuit; Sp. Nautius — Octavium Maecium quidam eum tradunt — cum auxiliaribus cohortibus erat; §10.41.6pulverem maiorem quam pro numero excitabant; insidentes mulis calones frondosos ramos per terram trahebant.
杀戮已经逼近军旗,这时,从侧翼出现了尘土,仿佛是由一支庞大军队的行进而扬起的;斯普里乌斯·纳乌提乌斯——有人称他为奥克塔维乌斯·梅基乌斯——正带着辅助步兵大队驻扎在那里;他们制造了比实际人数更多的尘土;骑在骡子上的营地仆役在地上拖曳着枝叶茂密的树枝。
arma signaque per turbidam lucem in primo apparebant; post altior densiorque pulvis equitum speciem cogentium agmen dabat §10.41.7fefellitque non Samnites modo sed etiam Romanos; et consul adfirmavit errorem clamitans inter prima signa, ita ut vox etiam ad hostis accideret, captum Cominium, victorem collegam adesse: adniterentur vincere, priusquam gloria alterius exercitus fieret.
武器和军旗在昏暗的光线中首先显露出来;在后面,更高更浓密的尘土给人一种骑兵在殿后护送队伍的假象,这不仅欺骗了萨姆尼乌姆人,也欺骗了罗马人;执政官在最前列的军旗间大声叫喊,以使声音也能传到敌人那里,从而证实了这一误解,他喊道:科米尼乌斯已被攻陷,获胜的同僚已然赶到! 让他们努力夺取胜利,免得荣耀归于另一支军队。
§10.41.8haec insidens equo; inde tribunis centurionibusque imperat, ut viam equitibus patefaciant; ipse Trebonio Caedicioque praedixerat, ut, ubi se cuspidem erectam quatientem vidissent, quanta maxima vi possent, concitarent equites in hostem.
他骑在马上说了这些话;随后他命令军事护民官和百夫长给骑兵让出通道;他自己曾预先指示特雷博尼乌斯和凯迪基乌斯,一旦看到他挥舞举起的矛尖,就必须以最大可能的威力驱使骑兵冲向敌人。
§10.41.9ad nutum omnia, ut ex ante praeparato, fiunt: panduntur inter ordines viae, provolat eques atque infestis cuspidibus in medium agmen hostium ruit perrumpitque ordines, quacumque impetum dedit.
一切都听从他的示意,仿佛是预先准备好的一样:行伍之间让出了道路,骑兵向前疾驰,挺着锋利的矛头冲入敌人的中央纵队,无论冲向哪里,都突破了敌人的阵列。
instant Volumnius et Scipio et perculsos sternunt.
沃卢姆尼乌斯和西庇阿步步紧逼,将溃散的敌人成片砍倒。
§10.41.10tum iam deorum hominumque victa vis: funduntur linteatae cohortes, pariter iurati iniuratique fugiunt nec quemquam praeter hostes metuunt.
至此,神明和人类所施加的力量均被击碎:身着亚麻衣的步兵大队被击溃,立誓者与未立誓者同样逃跑,除了敌人之外,他们不再畏惧任何人。
§10.41.11peditum agmen, quod superfuit pugnae, in castra aut Aquiloniam conpulsum est; nobilitas equitesque Bovianum perfugerunt.
在战斗中幸存的步兵队伍被驱赶到营地或阿奎洛尼亚;贵族和骑兵则逃往波维亚努姆。
equitem eques sequitur, peditem pedes; diversa cornua dextrum ad castra Samnitium, laevum ad urbem tendit.
骑兵紧追骑兵,步兵紧跟步兵;分流的两翼中,右翼趋向萨姆尼乌姆人的营地,左翼则趋向城市。
§10.41.12prior aliquanto Volumnius castra cepit; ad urbem Scipioni maiore resistitur vi, non quia plus animi victis est, sed melius muri quam vallum armatos arcent: §10.41.13inde lapidibus propulsant hostem.
沃卢姆尼乌斯稍早一些攻占了营地;在城市方向,西庇阿遭遇了更强烈的抵抗,这并非因为战败者有更多的斗志,而是因为城墙比营垒的护墙能更有效地阻挡武装士兵:他们从城墙上投掷石块击退敌人。
Scipio, nisi in primo pavore, priusquam colligerentur animi, transacta res esset, lentiorem fore munitae urbis oppugnationem ratus, interrogat milites, satin aequo animo paterentur ab altero cornu castra capta esse, se victores pelli a portis urbis.
西庇阿认为,除非在最初的恐慌中、在敌人的斗志重整之前就解决战斗,否则对这座设防城市的围攻将会变得十分缓慢。 因此他询问士兵,他们是否能平心静气地容忍另一翼已经攻占了营地,而他们这些胜利者却被从城门前击退。
§10.41.14reclamantibus universis primus ipse scuto super caput elato pergit ad portam; secuti alii testudine facta in urbem perrumpunt deturbatisque Samnitibus quae circa portam erant muri occupavere; penetrare in interiora urbis, quia pauci admodum erant, non audent.
在全军齐声抗议中,他自己首先将盾牌高举过头,向城门冲去;其他人紧随其后,组成龟甲阵冲入城内,在击退萨姆尼乌姆人后占领了城门周围的城墙;由于人数实在太少,他们不敢向城市内部深处推进。