§10.40.1haec conperta perfugarum indiciis cum apud infensos iam sua sponte milites disseruisset, simul divinae humanaeque spei pleni clamore consentienti pugnam poscunt; paenitet in posterum diem dilatum certamen;
在从逃兵口中得知这些情况后,当他在本已群情激愤的士兵面前讲述这些时,士兵们顿感神圣与人为的希望交织,齐声高呼要求交战;他们因战斗被推迟到第二天而感到懊恼;他们痛恨这一天一夜的拖延。
§10.40.2moram diei noctisque oderunt. tertia vigilia noctis, iam relatis litteris a collega, Papirius silentio surgit et pullarium in auspicium mittit.
在夜间第三更时分,收到同僚回信后,帕皮里乌斯在静默中起身,派饲鸡官前去占卜。
§10.40.3nullum erat genus hominum in castris intactum cupiditate pugnae, summi infimique aeque intenti erant; dux militum, miles ducis ardorem spectabat.
营中没有一人不渴望战斗,上自将领下至士卒均同样热切;将领注视着士兵的热情,士兵也注视着将领的斗志。
§10.40.4is ardor omnium etiam ad eos, qui auspicio intererant, pervenit; nam cum pulli non pascerentur, pullarius auspicium mentiri ausus tripudium solistimum consuli nuntiavit.
这种全军的热情甚至传到了参与占卜的人那里;因为当鸡不肯进食时,饲鸡官竟敢对神兆撒谎,向执政官报告说出现了大吉的“飞食占卜”(tripudium solistimum)。
§10.40.5consul laetus auspicium egregium esse et deis auctoribus rem gesturos pronuntiat signumque pugnae proponit.
执政官大喜,宣布神兆极为吉利,并将在神明的指引下进行战斗,随即展示了战斗信号。
§10.40.6exeunti iam forte in aciem nuntiat perfuga viginti cohortes Samnitium — quadringenariae ferme erant — Cominium profectas.
当他正巧要出兵列阵时,一名逃兵前来报告:萨姆尼乌姆人的二十个步兵大队(每队约四百人)已向科米尼乌姆出发。
quod ne ignoraret collega, extemplo nuntium mittit; ipse signa ocius proferri iubet; subsidia suis quaeque locis et praefectos subsidiis adtribuerat; §10.40.7dextro cornu L. Volumnium, sinistro L. Scipionem, equitibus legatos alios, C. Caedicium et T. Trebonium, praefecit; §10.40.8Sp. Nautium mulos detractis clitellis cum tribus cohortibus alariis in tumulum conspectum propere circumducere iubet atque inde inter ipsam dimicationem quanto maxime posset moto pulvere se ostendere.
为了不让同僚对此一无所知,他立即派去了使者;他自己则下令更迅速地推进军旗;他已将预备队部署在各自的位置,并给预备队指派了指挥官;他任命卢基乌斯·沃卢姆尼乌斯指挥右翼,卢基乌斯·西庇阿指挥左翼,并任命其他副将盖乌斯·凯迪基乌斯和提图斯· 特雷博尼乌斯指挥骑兵;他命令斯普里乌斯·纳乌提乌斯迅速带领卸去鞍驮的骡子和三个同盟军步兵大队,绕行到一处清晰可见的山丘上,并在实际交战的过程中,尽可能多地制造尘土以显露身影。
dum his intentus imperator erat, §10.40.9altercatio inter pullarios orta de auspicio eius diei exauditaque ab equitibus Romanis, qui rem haud spernendam rati Sp.
当主帅正专注这些事务时,饲鸡官之间因当天的占卜结果发生了争执,并被罗马骑兵听见。
Papirio, fratris filio consulis, ambigi de auspicio renuntiaverunt.
骑兵们认为此事不容忽视,便向执政官的侄子斯普里乌斯·帕皮里乌斯报告,称占卜结果存在争议。
§10.40.10iuvenis ante doctrinam deos spernentem natus rem inquisitam, ne quid inconpertum deferret, ad consulem detulit.
这位诞生于轻视神明的学说流行之前的青年,为了不上报未经验证的消息,在对事情进行了彻底调查后,将其呈报给执政官。
§10.40.11cui ille: “tu quidem macte virtute diligentiaque esto! ceterum qui auspicio adest, si quid falsi nuntiat, in semet ipsum religionem recipit;
执政官对他说:“愿你的英勇与勤勉得到回报!
mihi quidem tripudium nuntiatum, populo Romano exercituique egregium auspicium, est. ”
然而,协助占卜之人若有任何虚报,其宗教罪责将由他自己承担;对我而言,既然接到了大吉的飞食占卜报告,这对于罗马人民和军队来说就是极好的神兆。
§10.40.12centurionibus deinde imperavit, uti pullarios inter prima signa constituerent.
” 随后,他命令百夫长们将饲鸡官安置在最前列。
promovent et Samnites signa; insequitur acies ornata armataque, ut hostibus quoque magnificum spectaculum esset.
萨姆尼乌姆人也推进了军旗;全副武装、装饰华丽的战列紧随其后,对敌人而言这也是一幅极其壮丽的景象。
§10.40.13priusquam clamor tolleretur concurrereturque, emisso temere pilo ictus pullarius ante signa cecidit.
在呐喊声发起、双方交锋之前,那名饲鸡官被一杆随意投出的标枪击中,倒在军旗前。
quod ubi consuli nuntiatum est, “di in proelio sunt” inquit; §10.40.14“habet poenam noxium caput.
当这一消息报告给执政官时,他说:“神明已加入战斗;罪恶之首已受惩罚。
” ante consulem haec dicentem corvus voce clara occinuit; quo laetus augurio consul, adfirmans numquam humanis rebus magis praesentes interfuisse deos, signa canere et clamorem tolli iussit.
”在这位执政官说话的同时,一只乌鸦在前方发出清脆的叫声;执政官因这一吉兆而大喜,声称神明从未如此真切地临在并干预人间事务,遂下令吹响军号,发起冲锋。